13 Reasons Why sahifasining manbasini koʻrish

{{Telekoʻrsatuv bilgiqutisi
|tasvir= 
[[Fayl:13-reasons-why-5888f5cfd8122.png|200px|]]
|janr={{Plainlist|
* [[Oʻsmirlar dramasi]]
* [[Fantastika]]
* [[Psixologik triller]]
}}|muallif=|asoslangan=Jay Asherning "[[Thirteen Reasons Why]]" kitobi|rollarda={{Plainlist|
* [[Dylan Minnette]]
* [[Katherine Langford]]
* [[Christian Navarro]]
* [[Alisha Boe]]
* [[Brandon Flynn]]
* [[Justin Prentice]]
* [[Miles Heizer]]
* [[Ross Butler (aktyor)|Ross Butler]]
* [[Devin Druid]]
* [[Amy Hargreaves]]
* [[Derek Luke]]
* [[Kate Walsh (aktrisa)|Kate Walsh]]
* [[Brian d'Arcy James]]
* [[Grace Saif]]
* [[Brenda Strong]]
* [[Timothy Granaderos]]
* [[Mark Pellegrino]]
* [[Tyler Barnhardt]]
* Jan Luis Castellanos
* Deaken Bluman
* [[Gary Sinise]]
}}|sharhlovchi={{Plainlist|
* Katherine Langford (1-mavsum)
* Various (2-mavsum)
* Grace Saif (3-mavsum)
* Dylan Minnette (4-mavsum)
}}|qismlar_boshidagi_musiqa="Oh in This World of Dread, Carry On" [[Eskmo]]|bastakor=Eskmo|mamlakat=AQSh|til=Ingliz|mavsumlar_soni=4|qismlar_soni=49|ijrochi_produser={{Plainlist|
* [[Selena Gomez]]
* Marvin Matyka
* [[Diana Son]]
* [[Tom McCarthy (rejissor)|Tom McCarthy]]
* [[Joy Gorman Wettels]]
* [[Steve Golin]]
* [[Michael Sugar]]
* Mandy Teefey
* Kristel Laiblin
}}|produser={{Plainlist|
* Joseph Incaprera
}}|muharrir=Leo Trombetta|kinematografiya=Andrij Parekh|qism_davomiyligi=49-98 minut|studiya={{Plainlist|
* July Moon Productions
* Kicked to the Curb Productions
* [[Brian Yorkey|That Kid Ed Productions]]
* [[Anonymous Content]]
* [[Paramount Television Studios]]
}}|telekanal=[[Netflix]]|tasvir_formati=[[Ultra HD]]|ilk_efirga_chiqqan_sanasi={{Start date|2017|3|31}}|oxirgi_efirga_chiqqan_sanasi={{End date|2020|6|5}}}}
'''„13 Reasons Why“''' — Amerika [[oʻsmirlar dramasi]] teleseriali [[Brian Yorkey]] tomonidan [[Netflix]] uchun ishlab chiqilgan va yozuvchi [[Jay Asher]]ning 2007-yildagi „[[Thirteen Reasons Why]]“ (Nega bundayligining oʻn uch sababi'')'' romani asosida yaratilgan. Serial oʻrta maktab oʻquvchisi [[Hannah Baker|Hannah Bakerning]] ([[Katherine Langford]]) oʻz joniga qasd qilish oqibatlari va [[Clay Jensen]] ([[Dylan Minnette]]) haqida<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.tvguide.com/tvshows/13-reasons-why/1032508|sarlavha=13 Reasons Why|ish=TVGuide|qaralgan sana=17-yanvar 2020-yil|arxivsana=13-yanvar 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200113210935/https://www.tvguide.com/tvshows/13-reasons-why/1032508/}}</ref>. Hannah oʻlimidan oldin bir quti kassetali lentalarni qoldiradi, unda u nima uchun hayotini tugatishni tanlaganligi va uning oʻlimida aybdor deb hisoblagan odamlar haqida batafsil maʼlumot beradi.

Koʻrsatuv oʻzining turli hikoyalari orqali zamonaviy yoshlarga taalluqli boʻlgan keng koʻlamli ijtimoiy muammolarni oʻrganadi va tasvirlaydi. Serial iyul oyida „Moon Productions“, „Kicked to the Curb Productions“, „That Kid Ed Productions“, „[[Anonymous Content]]“ va [[Paramount Television]]" kompaniyalari tomonidan birinchi mavsumda Yorkey va [[Diana Son|Diana Sonning]] prodyuserligida ishlangan. Clay Jensen va Hannah Baker rollarini Dylan Minnette va [[Katherine Langford|Ketherine]] Lengfor ijro etadilar. „[[Universal Pictures|Universal Pictures“]] kompaniyasining „Thirteen Reasons Why“ga asoslangan filmi 2011-yilning fevralida ishlab chiqila boshlagan, filmda [[Selena Gomez]] Hannah rolini ijro etishi kerak boʻlgan ammo filmni suratga olish rad etilgan va „[[Netflix]]“ 2015-yil oktabr oyida cheklangan serial sifatida filmni qayta ishlashga buyurtma bergan<ref name="Wagmeister">{{Veb manbasi|url=https://variety.com/2015/tv/news/selena-gomez-13-reasons-why-netflix-1201620194/|sarlavha=Netflix Adapting ''13 Reasons Why'' Into Selena Gomez Series (Exclusive)|muallif=Wagmeister|ism=Elizabeth|ish=[[Variety (jurnal)|Variety]]|sana=29-oktabr 2015-yil|qaralgan sana=14-iyun 2018-yil|arxivsana=1-may 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170501141002/http://variety.com/2015/tv/news/selena-gomez-13-reasons-why-netflix-1201620194/}}</ref>.

Birinchi mavsum 2017-yil 31-martda „Netflix“da namoyish etildi. Mavsum uning hissiy ogʻirligi, mavzulari, qahramonning rivojlanishi va aktyorlik oʻyinlari, xususan, Minnette va Langfordning sahnalari tanqidchilar va tomoshabinlarning ijobiy baholarini oldi. Oʻzining ijrosi uchun Langford [[Oltin globus|"Oltin globus"]] mukofotining „Eng yaxshi aktrisa — televidenie dramasida“ nominatsiyasini oldi<ref name="eonline.com 2018 golden globe noms drama">{{Citation|title=2018 Golden Globe TV Nominations - Drama|url=https://www.eonline.com/ca/videos/266991/2018-golden-globe-tv-nominations-drama|access-date=October 7, 2019|archivedate=5-sentabr 2019-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190905141327/https://www.eonline.com/ca/videos/266991/2018-golden-globe-tv-nominations-drama}}</ref>. Biroq, uning oʻz joniga qasd qilish, jinsiy tajovuz, zoʻravonlik va zoʻrlash (boshqa yetuk kontent bilan birga) kabi masalalarning grafik tasviri ruhiy salomatlik mutaxassislarining xavotirlariga sabab boʻlgan. Bunga javoban, „Netflix“ kompaniyasi 2018-yil mart oyida har bir mavsum boshida tomoshabinlarni ogohlantiruvchi mavsum mavzulari haqida kartalar qoʻshdi<ref name="Libbey">{{Yangiliklar manbasi |last=Libbey |first=Peter |date=22-mart 2018-yil |title=Netflix Adds a Warning Video to ''13 Reasons Why'' |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2018/03/22/arts/television/netflix-warning-video-13-reasons-why.html |url-status=live |access-date=13-iyun 2018-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613161435/https://www.nytimes.com/2018/03/22/arts/television/netflix-warning-video-13-reasons-why.html |archive-date=13-iyun 2018-yil}}</ref>. 2019-yil iyul oyida „Netflix“ birinchi mavsumning yakuniy epizodida oʻz joniga qasd qilish sahnasini tahrir qildi<ref name="cbs">{{Veb manbasi|url=https://www.cbsnews.com/news/13-reasons-why-suicide-scene-hannah-baker-season-finale-death-katherine-langford-season-1-episode-13/|sarlavha=Netflix deletes graphic suicide scene from first season of "13 Reasons Why"|ish=[[CBS News]]|qaralgan sana=7-oktabr 2019-yil|arxivsana=17-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190717143535/https://www.cbsnews.com/news/13-reasons-why-suicide-scene-hannah-baker-season-finale-death-katherine-langford-season-1-episode-13/}}</ref>.

2017-yilning may oyida „Netflix“ „13 Reasons Why“ dastlabki 13 ta epizodning muvaffaqiyati tufayli ikkinchi mavsum uchun yangilangan;<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/big-little-lies-13-reasons-why-17-execs-why-they-keep-renewing-limited-series-1056663|sarlavha=17 Execs Explain Why They Keep Renewing Limited Series|muallif=Goldberg|ism=Lesley|sana=7-noyabr 2017-yil|nashriyot=[[The Hollywood Reporter]]|qaralgan sana=1-fevral 2020-yil|arxivsana=1-fevral 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200201012107/https://www.hollywoodreporter.com/amp/live-feed/big-little-lies-13-reasons-why-17-execs-why-they-keep-renewing-limited-series-1056663}}</ref> ikkinchi fasl 2018-yil 18-mayda chiqqan va umuman salbiy tanqidiy sharhlar bilan kutib olingan. Ikkinchi mavsumning chiqishi bilan bir vaqtda „Netflix“ tomoshabinlarni serialda yoritilgan baʼzi mavzular haqida ogohlantirgan va depressiya, tashvish hamda boshqa ruhiy salomatlik muammolari bilan ogʻrigan odamlar uchun yordamchi veb-saytini taqdim etgan film aktyorlari ishtirokidagi video chiqargan<ref name="filmindustry.network">{{Veb manbasi|url=https://filmindustry.network/13-reasons-why-season-2-starts-mental-health-debate/32974|sarlavha=13 Reasons Why: Season 2 starts mental health debate|sana=18-may 2018-yil|ish=Film Industry Network|qaralgan sana=7-oktabr 2019-yil}}</ref>. Uchinchi mavsum 2018-yil iyun oyida buyurtma qilingan va 2019-yil 23-avgustda chiqarilgan. 2019-yil avgust oyida serial toʻrtinchi va oxirgi mavsum uchun yangilangan, uning premyerasi 2020-yil 5-iyun kuni boʻlib oʻtdi<ref name="S3PremiereDate&S4Renewal">{{Veb manbasi|url=https://deadline.com/2019/08/13-reasons-why-season-3-premiere-date-netflix-august-23-season-four-final-1202658562/|sarlavha=''13 Reasons Why'': Netflix Orders Fourth & Final Season Of Controversial Drama, Sets Season 3 Premiere Date|muallif=White|ism=Peter|ish=Deadline Hollywood|sana=1-avgust 2019-yil|qaralgan sana=1-avgust 2019-yil|arxivsana=1-avgust 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190801143304/https://deadline.com/2019/08/13-reasons-why-season-3-premiere-date-netflix-august-23-season-four-final-1202658562/}}</ref><ref name="S4PremiereDate">{{Veb manbasi|url=https://deadline.com/video/13-reasons-why-netflix-premiere-date-fourth-final-season-cast-says-goodbye-watch/|sarlavha=''13 Reasons Why'': Netflix Sets Premiere Date For Fourth & Final Season, Cast Says Goodbye – Watch|muallif=Petski|ism=Denise|sana=11-may 2020-yil|ish=Deadline Hollywood|qaralgan sana=11-may 2020-yil|arxivsana=11-may 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200511155930/https://deadline.com/video/13-reasons-why-netflix-premiere-date-fourth-final-season-cast-says-goodbye-watch/}}</ref>.

== Mazmuni ==
Serial 2010-yillarning oxirida [[Kaliforniya|Kaliforniyaning]] Evergreen okrugida boʻlib oʻtadi. Serialdagi asosiy qahramonlarning aksariyati „Liberty“ oʻrta maktabi oʻquvchilari boʻladi.

Birinchi mavsumda oʻzining old ayvonidan kassetalar toʻplamini topib olgan „Liberty“ talabasi Clay Jensen haqida. Kassetalar oʻz joniga qasd qilgan sobiq „Liberty“ talabasi Hannah Bakerniki ekanligi maʼlum va u nega bunday qilganining oʻn uchta sababini lentalarda yozib qoldirgan boʻladi. Har bir lentada quyidagi odamlar uchun sabablar yoziladi: Justin Foley, Jessica Davis, Alex Standall, Tyler Down, Courtney Crimsen, Marcus Cole, Zach Dempsey, Ryan Shaver, Sheri Holland, Clay, Hannahning oʻzi, [[Bryce Walker]] va Kevin Porter (lenta mavzulari orasida oʻquvchi boʻlmagan yagona maktab maslahatchisi). Ushbu mavsumda oʻqish paytida duch kelgan jarohatlari va oxir-oqibat oʻlimiga olib kelgan voqealarga tobora koʻproq oydinlik kiritadigan Hannahning hotiralari aks etadi.

Ikkinchi mavsumda Hannahning ota-onasi maktab okrugini sudga berishadi, mavsum davomida Hannahning lentalari Internetga tarqaladi. Birinchi mavsum voqealarining oqibatlari va bu oqibatlar „Liberty“ talabalarining hayotiga qanday taʼsir qilganligi koʻrsatilgan. Mavsum oxirida Tyler bezori Monty tomonidan qattiq shikastlanganidan keyin maktabda otishma sodir etishga urinib koʻradi, ammo bu urunish Klay va Tony tomonidan toʻxtatiladi. Tony Tylerni mashinada olib ketishidan oldin Taylerning quroli Klayga beriladi.

Ani Achola ismli yangi ayol qahramonni tanishtiradigan va oʻtgan mavsumdagi voqealardan sakkiz oy oʻtib sodir boʻladigan 3-faslda Klay va uning doʻstlari Tylerni maktabdagi otishma urinishini berkitish va uning tuzalishiga yordam berish uchun kurashadilar. Bryce oʻldirilganidan soʻng lenta sub’ektlari oʻrtasida keskinlik kuchayadi, Klay gumondorga aylanadi. Brycening oʻlimidan soʻng, uning oʻtmishdagi harakatlari va Hannahning kassetalari tinglaganidan soʻng qanday odamga aylanganligi tekshiriladi.

Toʻrtinchi va oxirgi mavsumda „Liberty“ maktab talabalari yaqinlashib kelayotgan bitiruvni rejalashtirayotgan bir vaqtda Bryce va Monty oʻlimidan soʻng Klay ruhiy salomatlik bilan bogʻliq muammolarni rivojlana boshlaydi.
 {{Multiple image|Dylan Minnette in 2018.jpg}}{{Multiple image}}

== Epizodlar ==
{| class="wikitable"
|+
!
!Mavsum
!Epizodlar
!Chiqarilgan
|-
|
|1
|13
|31-mart 2017-yil
|-
|
|3
|13
|18-may 2018-yil
|-
|
|2
|13
|23-avgust 2019-yil
|-
|
|4
|10
|5-iyun 2020-yil
|}

== Qabul qilinishi ==

=== Tanqidiy javob ===
Birinchi fasl ijobiy baholarga ega boʻlib, aktyorlik mahorati (ayniqsa, Minnett, Langford va Walsh), rejissyorlik, hikoya, vizual tasvirlar, mavzular, qorongʻulikdagi manba materialining takomillashuvi va kattalar mavzusiga yetuk yondashuv uchun maqtov olgan.

„IGN“ kompaniyasidan Jesse Schedeen „''13 Reasons Why“'' filmini maqtaydi, unga 10 balldan 9,2 ball berib, „Ajoyib“ serial „juda kuchli va taʼsirchan serial“ ekanligini va „XXI asrning eng yaxshi oʻrta maktab dramalari qatoridan joy olganini“ taʼkidlagan<ref name="IGNresponse">{{Veb manbasi|url=https://www.ign.com/articles/2017/04/05/13-reasons-why-season-1-review|sarlavha=13 Reasons Why: Season 1 Review|ish=[[IGN]]|sana=5-aprel 2017-yil|muallif=Schedeen|ism=Jesse|qaralgan sana=6-aprel 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170406014923/http://www.ign.com/articles/2017/04/05/13-reasons-why-season-1-review|arxivsana=April 6, 2017}}</ref>.

== Munozara ==
Serial chiqqandan soʻng, „Amerika bolalar va oʻsmirlar psixiatriya akademiyasi jurnali“da (inglizcha: Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry) chop etilgan tadqiqot „Netflix“ serialni chiqara boshlanganidan keyin bir oy ichida oʻsmirlar oʻrtasida oʻz joniga qasd qilish 28,9 foizga oshganini aniqlagan<ref>{{Veb manbasi|muallif=Whyte|ism=Chelsea|sana=2-may 2019-yil|sarlavha=Did Netflix's 13 Reasons Why really increase suicide rates?|url=https://www.newscientist.com/article/2201621-did-netflixs-13-reasons-why-really-increase-suicide-rates/|kirish sanasi=4-avgust 2022-yil|ish=[[New Scientist]]|til=inglizcha}}</ref><ref name="Bridge2020">{{jurnal manbasi|last=Bridge|first1=Jeffrey A.|title=Association Between the Release of Netflix's 13 Reasons Why and Suicide Rates in the United States: An Interrupted Time Series Analysis|journal=Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry|date=1-fevral 2020-yil|volume=59|issue=2|page=1|url=https://www.jaacap.org/article/S0890-8567(19)30288-6/fulltext#%20|access-date=August 19, 2020|archivedate=18-sentabr 2020-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918210824/https://jaacap.org/article/S0890-8567(19)30288-6/fulltext#%20}}</ref>.

=== Tanqid ===
''"13 Reasons Why"''ning chiqarilishi 900 000 dan 1,5 milliongacha boʻlgan{{Nbsp}}Qoʻshma Shtatlarda oʻz joniga qasd qilish bilan bogʻliq yana millionlab Google qidiruvlari, shu jumladan, „qanday qilib oʻz joniga qasd qilish kerak“ degan soʻrovlar 26 foizga, „oʻz joniga qasd qilish“ 18 foizga va „qanday qilib oʻzini oʻzi oʻldirish“ qidiruvlari 9 foizga oʻsgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Ayers|first1=John W.|last2=Althouse|first2=Benjamin M.|last3=Leas|first3=Eric C.|last4=Dredze|first4=Mark|last5=Allem|first5=Jon-Patrick|date=2017|title=Internet Searches for Suicide Following the Release of ''13 Reasons Why''|journal=JAMA Internal Medicine|volume=177|issue=10|pages=1527–1529|doi=10.1001/jamainternmed.2017.3333|pmc=5820689|pmid=28759671}}</ref>. Oʻz joniga qasd qilish haqidagi maʼlumotni qidirish bilan oʻz joniga qasd qilish xavfi oʻrtasidagi bogʻliqlik aniq boʻlmasa-da<ref>{{jurnal manbasi|last=Mok|first1=K|last2=Jorm|first2=AF|last3=Pirkis|first3=J|date=2015-yil avgust|title=Suicide-related Internet use: A review.|journal=The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry|volume=49|issue=8|pages=697–705|doi=10.1177/0004867415569797|pmid=25698810}}</ref>, oʻziga shikast yetkazish holatlari bolalar kasalxonasida kuzatilgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Cooper|first1=Michael Townsend|last2=Bard|first2=David|last3=Wallace|first3=Rebecca|last4=Gillaspy|first4=Stephen|last5=Deleon|first5=Stephanie|date=2018|title=Suicide Attempt Admissions From a Single Children's Hospital Before and After the Introduction of Netflix Series 13 Reasons Why|journal=Journal of Adolescent Health|volume=63|issue=6|pages=688–693|doi=10.1016/j.jadohealth.2018.08.028|pmid=30454731}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Till|first1=Benedikt|last2=Vesely|first2=Christine|last3=Mairhofer|first3=Dunja|last4=Braun|first4=Marlies|last5=Niederkrotenthaler|first5=Thomas|date=2019|title=Reports of Adolescent Psychiatric Outpatients on the Impact of the TV Series ''13 Reasons Why'': A Qualitative Study|journal=Journal of Adolescent Health|volume=64|issue=3|pages=414–415|doi=10.1016/j.jadohealth.2018.11.021|pmid=30819333}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16-iyul 2019-yil |title=Netflix removes 13 Reasons Why suicide scene |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-49001246 |url-status=live |access-date=16-iyul 2019-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716140128/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-49001246 |archive-date=16-iyul 2019-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://deadline.com/2019/07/netflix-edits-13-reasons-why-suicide-scene-1202646773/|sarlavha=Netflix Edits ''13 Reasons Why'' Suicide Scene Following Complaints|muallif=Bennett|ism=Anita|sana=16-iyul 2019-yil|ish=Deadline|qaralgan sana=7-oktabr 2019-yil|arxivsana=2-oktabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191002080837/https://deadline.com/2019/07/netflix-edits-13-reasons-why-suicide-scene-1202646773/}}</ref>.

Ijrochi prodyuser [[Selena Gomez]] serialni atrofidagi bahs-munozaralardan himoya qilib shunday degan:
{{Quote|Biz kitobga juda sodiq qolganmiz, Jay Asher goʻzal fojiali, murakkab, ammo bezovta qiluvchi hikoya yaratgan va biz uni boricha yoritib berishga harakat qilganmiz... Va albatta, nima bo'lishidan qat'i nazar, javoblar, tanqidlar bo'ladi. To'g'ri bu mavzu haqida gapirish oson  emas, lekin biz buni yaratganimizdan hursandman.}}
== Yana qarang ==
* [[Generation Z]]
* [[Me Too harakati|Mee Too harakati]]
* [[Millennials]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==

* {{IMDbda film}}
{{Netflix original yakunlangan seriallari (2012–2018)}}

[[Turkum:Zoʻrlash bilan bogʻliq televizion dasturlar]]
[[Turkum:Ingliz tilidagi televizion shoular]]
[[Turkum:LGBT mavzuli teleseriallar]]