Abdullaxon madrasasi (Buxoro) sahifasining manbasini koʻrish

{{Maʼnolari|Abdullaxon madrasasi}}
{{Madrasa
 |Oʻzbekcha nomi        = Abdullaxon madrasasi
 |Asl nomi   =
 |Tasvir             = Abdullaxon madrasasi 2.jpg
 |Tasvir imzosi     = Abdullaxon madrasasi bosh fasadi
 |Tasvir kengligi      = 250px
 |Mamlakat                  = Oʻzbekiston
 |Hudud turi             = viloyat
 |Hudud                  = Buxoro viloyati
 |Joylashuv nomi = shahar
 |Joylashuvi          = Buxoro
 |Manzil                   = Xoʻja Gʻunjoriy MFY, Mirdoʻstim koʻchasi
  |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min = |lat_sec =
  |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
  |region     =   
  |CoordScale =  
 |Maqomi                  = 
 |Maktab yoʻnalishi          = sunniy
 |IDB                     = 
 |Mulkdor             = Davlat mulki. Buxoro viloyati madaniy me'ros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida
 |Madrasa turi              = Katta
 |Meʼmoriy uslub     = Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokor               = 
 |Binokorlik tashabbuschisi = [[Abdullaxon II]]
 |Homiylar          = [[Abdullaxon II]]
 |Asosiy sana           = [[1590-yil]]
 |Qurila boshladi    = [[1588-yil|1588]]
 |Qurilib bitkazildi = [[1590-yil]]lar
 |Mudarris                    = 
 |Maqomi                    = davlat himoyasida<ref name="Lex">{{Veb manbasi|url=https://lex.uz/ru/docs/4543266|title=Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари миллий рўйхатини тасдиқлаш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 846-сон 04.10.2019 й. қарори|website=Lex.uz|accessdate=2020-09-22|deadlink=no}}</ref>
 |Holati               = 
 |Umumiy maydoni           = 
 |Oʻlchami                 = 
 |Hovli maydoni       = 
 |Gumbazlar soni      = 
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           = 
 |Gumbaz yoʻgʻonligi          = 
 |Hujralar soni    = 
 |Qurilish materiali                = Pishgan gʻisht
 |Sayt                    = 
 |Commons                  = Abdullah khan madrasa
}}
'''Abdullaxon madrasasi''' — [[Buxoro]]dagi [[Qoʻshmadrasa]] ansamblining [[shimol]]ida joylashgan meʼmoriy [[yodgorlik]]. Oʻzbek hukmdori [[Abdullaxon II]] davri [[me’morlik|meʼmorligi]] yetuk namunasi boʻlgan bu [[Madrasa]] Buxoro meʼmorchiligining [[XVI asr]]da erishgan barcha [[ijod]]iy [[XVI asr]] yutuqlarini namoyish etadi.
== Tarixi ==
Madrasaning [[me’mor]]i nomaʼlum boʻlib, [[Abdullaxon II]] [[qurilish|qurdirgan]]. Qurilish ishlari [[1997|1577]]—[[1588|1588-yillarda]] boshlanib, [[1989|1589]]—[[1990-yil|1590-yilar]] nihoyasiga yetgan.

== Joylashuvi ==
Madrasa Buxoroda, [[Qoʻshmadrasa|Qoʻshmadrasa ansamblining]] shimoliy qismida, [[Modarixon madrasasi]] roʻparasida joylashgan.

Ushbu va Modarixon madrasalari [[Qoʻshmadrasa]] [[meʼmoriy ansambl]]ini tashkil etadi. Oʻrta Osiyo meʼmorchiligida jabhalari bilan bir-biriga qarama-qarshi boʻlgan ikkita binoning juftlashgan ansambli „''qoʻsh''“, ikkita madrasaga nisbatan esa „''qoʻsh madrasa''“ atamasi ishlatiladi.

== Meʼmorchiligi ==
Madrasa tashqi devorlari tarhida gʻarbiy hamda shimoliy [[peshtoq]]larida katta peshravlar mavjud. Maʼlum vaqt bu joyda mavjud boʻlgan hammomga taqalgan janubiy tomonida esa asosiy devordan oldinga boʻrtib-turtib chiqish — peshravbandlik koʻzga tashlanmaydi.

Abdullaxon madrasasidagi masjidda har kuni besh vaqt va juma namozlari o‘qilgan{{sfn|Abduxoliqov|2013|p=494}}.[[Fayl:Abdullaxon madrasasi devori qulashi 002.jpg|thumb|200px|Abdullaxon madrasasining qulagan orqa devori. 2021-yil 29-iyul|left]]Tuzilishi odatdagi madrasalardan ancha farq qiladi. [[Hovli]] atrofini ikki oshyonli [[hujra]]lar oʻrab turadi. Har ikki tomonida galereya va [[balandlik|baland]] [[peshtoq]] joylashgan. Peshtoqlar orqali [[ichkari]] [[xona]]lar va [[xonaqoh]]ga oʻtiladi. Madrasaning katta peshtoqi [[janub]]ga qaragan. Peshtoq [[qanot]]lari va [[guldasta]]lar sirkor [[bezak]]lar bilan [[pardozlash|pardozlangan]].

[[Darvoza]]dan oʻtib, ikki yoqdagi katta xonalar — [[dars]]<nowiki/>xona va [[masjid]]ga kiriladi. Darvoza [[xotamkori]] [[uslub]]ining noyob namunasi — [[girih]] shaklli mayda [[yogʻoch]] parchalaridan terilgan{{OʻzME-A}}.

Hovli kompozitsiyasi bir chiziq boʻyicha joylashgan baland peshtoqlari boʻlgan „chorayvon“ usulida bunyod etilgan. Madrasa burchaklarida vestibyullar — miyonxonalarni oʻz ichiga olgan murakkab tarixiy bogʻlamalar yaratilgan. Gʻarbiy qismida keng [[gumbaz]]li bir xona mavjud. U 2 qavatli hujralar bilan oʻralgan. 2-qavatda uni oʻziga xos galereya — hujralar peshayvonlari xuddi egilib turganday tuyuladi.

Madrasaning bosh peshtogʻidan tashqari barcha tashqi peshtoqlari pishiq gʻisht bilan koʻtarilgan hamda bezatilgan. Asosiy sharqiy peshtoqning oʻrtasida ravogʻi chuqur boʻlgan salobatli peshtoq mavjud. Unda [[darvozaxona]] yuqorisida kutubxona peshayvoni oʻrnatilgan.

Darvozaxona peshtogʻi bir paytlar keng kitoba bitiklar polosasi bilan hoshiyalangan. Unda havorang fonda oq rangdagi harflar bilan [[Qurʼon|Qurʻondan]] olingan oyatlar yozilgan edi{{sfn|Abduxoliqov|2013|p=494}}.

== Restavratsiya ishlari ==
Bir qancha yillar oʻtishi bilan Abdullaxon madrasasida katta hajmdagi, asosan madrasa old koʻrinishiga eʼtibor qaratilib, qayta taʼmirlandi. Katta hajmdagi tiklash ishlari Buxoroga asos solinganiga 2500 yil toʻlishi tufayli ham amalga oshirildi. [[Restavratsiya]] ishlari paytida ikkala madrasa markazidagi maydonchalar pasaytirildi. Hozir bino peshtoqlari roʻparasidagi supachalar olib tashlangan{{sfn|Abduxoliqov|2013|p=494}}.

== Oʻpirilish ==
[[2021-yil]] 29-dan 30-iyulga oʻtar kechasi Abdullaxon madrasasining orqa tomon devori bir qismi oʻpirilib tushdi<ref>{{Veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/08/03/buxoroda-abdullaxon-madrasasi-devori-qulab-tushdi--video
|title= Бухорода «Абдуллахон» мадрасаси девори қулаб тушди — видео
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 03-08-2021
|arxivsana= 2021-08-11
|arxivurl= https://web.archive.org/web/20210811070841/https://bugun.uz/2021/08/03/buxoroda-abdullaxon-madrasasi-devori-qulab-tushdi--video
}}</ref>. Madaniy meros agentligi mutasaddilari kelib holatni oʻrganishgan, ularning taxminiy hisoblariga koʻra binoni toʻliq taʼmirlash uchun 6 mlrd soʻm mablagʻ talab etiladi<ref>{{Veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/08/03/madaniy-meros-agentligi-abdullaxon-madrasasi-devori-qulab-tushganiga-izoh-berdi
|title= Маданий мерос агентлиги «Абдуллахон» мадрасаси девори қулаб тушганига изоҳ берди
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 03-08-2021
|arxivsana= 2021-08-11
|arxivurl= https://web.archive.org/web/20210811070843/https://bugun.uz/2021/08/03/madaniy-meros-agentligi-abdullaxon-madrasasi-devori-qulab-tushganiga-izoh-berdi
}}</ref>. Holat boʻyicha Buxoro viloyat prokuraturasi oʻrganish ishlari olib borib, [[Jinoyat kodeksi]]ning 207-moddasi boʻyicha jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan<ref>{{Veb manbasi
|url= https://bugun.uz/2021/08/06/buxorodagi-abdullaxon-madrasasining-devori-qulab-tushgani-boyicha-djinoyat-ishi-qozgatildi
|title= Бухородаги «Абдуллахон» мадрасасининг девори қулаб тушгани бўйича жиноят иши қўзғатилди
|author= 
|website= Bugun.uz
|accessdate= 06-08-2021
|arxivsana= 2021-08-11
|arxivurl= https://web.archive.org/web/20210811070839/https://bugun.uz/2021/08/06/buxorodagi-abdullaxon-madrasasining-devori-qulab-tushgani-boyicha-djinoyat-ishi-qozgatildi
}}</ref>.

== Galereya ==
{{Keng tasvir|Abdullaxon madrasasi.jpg|1500px|<center>Abdullaxon madrasasi, keng tasvir</center>|90%|center}}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Pugachenkova G. A., Rempel L. I., Vidayushiyesya pamyatniki arxitekturi Oʻzbekistana, T., 1958.
*{{Kitob manbasi |title=Oʻzbekiston obidalaridagi bitiklar: Buxoro |doilabel= |page=494 |series=I |date=2013|location=[[Toshkent]] |publisher=[[Uzbekistan Today]] |pages=560 |ref=Abduxoliqov|isbn=978-9943-4510-5-6}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Buxoro meʼmoriy yodgorliklari‎]]
[[Turkum:Buxoro madrasalari]]
[[Turkum:XVI asrda qurilgan madrasalar]]
[[Turkum:1590-yilda qurilgan madrasalar]]