Aday oti sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:The Aral sea is drying up. Bay of Zhalanash, Ship Cemetery. Horse and foal, Aralsk, Kazakhstan.jpg|thumb|233x233px]]
'''Aday oti''' — [[Qozogʻiston]]ning janubi-gʻarbiy qismidagi mahalliy ot. [[Mangʻistau (viloyat)|Mangʻistau]] viloyatida qozoq otini turkman zotlari bilan yaxshilash yoʻli bilan yetishtirilgan bu ot hozirda Qozogʻiston va unga tutash hududlarda yetishtirilmoqda.

Nasl<ref name=":4">{{veb manbasi|url=http://zooglobal.ru/wiki/adaevskaya-loshad|sarlavha=Адаевская лошадь|nashriyot=zooglobal.ru|kirish sanasi=2019-10-17|arxivsana=2019-09-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190905122427/http://zooglobal.ru/wiki/adaevskaya-loshad}}</ref>. Hozirgi vaqtda u Qozogʻiston va unga tutash hududlarda etishtiriladi. Asosiy tarqalish hududi Kaspiy va Orol dengizlari orasidagi dasht hududidir<ref name=":3">{{veb manbasi|url=http://konovod.com/index.php?id=653|sarlavha=Породы: Адаевская лошадь — О лошадях|nashriyot=konovod.com|kirish sanasi=2019-10-17}}</ref>.

Bu zot oʻz nomini Mangʻistau hududida yashovchi aday qabilasi<ref name=":4"/> nomidan Aday otini oldi.

Barcha qozoq otlari singari, u ham oʻzi oʻtlaydi, qishda asosiy oziqlantirish usuli — tebenevka (qishda [[qor]] ostidan va 40 sm chuqurlikdan tuyoqlar bilan qorni qazib yemish izlash).

Bu otning yana bir nomi Mangʻistov tulporidir<ref name=":0">{{veb manbasi|url=https://m.sports.kz/news/adayskie-skakunyi-oderjali-pobedu-na-sorevnovaniyah-v-rossii|sarlavha=Адайские скакуны одержали победу на соревнованиях в России — Конный спорт|nashriyot=Sports.kz|kirish sanasi=2019-10-17|arxivsana=2019-10-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191017122653/https://m.sports.kz/news/adayskie-skakunyi-oderjali-pobedu-na-sorevnovaniyah-v-rossii}}</ref>. [[Tulpor|Tulpor nomining]] oʻzi turkiy mifologiyadan olingan boʻlib, qanotli yoki osmonda uchuvchi ot degan maʼnoni anglatadi.

== Zot haqida ==
Bu ot issiq iqlim va poda tarkibiga yaxshi moslashgan, ya'ni otlar deyarli butun yil davomida [[Qoʻychilik|choʻponlar]] tomonidan boqiladigan dashtlarda mustaqil ravishda oʻtlaydi. Bu zotning asosiy ranglari - kulrang, dafna, qizil, bulbul, savrasay va qora rang<ref name=":3"/>, shundan qora rang kamroq tarqalgan<ref name=":3" />; boʻyi 136—140 sm<ref name=":3" />. Bu zotning otlari saqlash sharoitlariga talabchan emas va podada hayotga yaxshi moslashgan<ref name=":5">{{veb manbasi|url=http://konevedia.ru/poroda/adaevskaya|sarlavha=Адаевская порода лошадей|nashriyot=konevedia.ru|kirish sanasi=2019-10-17|arxivsana=2019-11-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191109001103/http://konevedia.ru/poroda/adaevskaya}}</ref>, shuning uchun ular uzoq vaqtdan beri sut va goʻshtli hayvonlar sifatida ishlatilgan<ref name=":5" />. Egar ostida va jabduqda chidamli, qoniqarli chaqqonlik<ref name=":5" />, baquvvat, yuqori samaradorlikka<ref name=":4"/> ega. Aday otining qadami qisqa, zoti chopishga moyil<ref name=":5" />. Yurishda qadam keng, ot oyoqlarini baland koʻtaradi, bu esa uni qumlarda harakatlanish uchun juda hisoblanadi<ref name=":5" />.

Ular odamga nisbatan ziddiyatsiz xarakterga ega, tezda egasiga bogʻlanib qoladi<ref name=":5"/>, bolalar bilan ishlashga mos keladi<ref name=":4"/>.

=== Tashqi koʻrinish ===
Quruq tana tipidagi baland boʻyli, muskulli ot. Boshi yengil va mutanosib ravishda buklangan<ref name=":3"/>. Boʻyin toʻgʻri va ingichka, oʻrta uzunlikdagi, yaxshi aniqlangan quruq. Tana choʻzilgan, orqa tekis, krup tushirilgan<ref name=":3" />.

Bu zot otliqlarda koʻp foydalanilgan.

Bu otning oʻziga xos xususiyati shundaki, u bir necha kungacha suvsiz yura oladi<ref name=":0"/>, bu uni dashtda saqlashga juda qulay boʻlgan. Shuningdek, bu zotdagi otlarning chidamliligi ularni ot sporti musobaqalari uchun juda qulay qiladi<ref name=":0" />.

=== Ilova ===
Aday zotli otlar egar ostida ishlash uchun juda mos keladi<ref name=":4"/>,<ref name=":3"/> ot sportida qatnashish uchun ham. Bu otlar bilan jabduqda ishlash biroz yomonroq, ammo koʻproq mashq qilish bilan qoniqarli natijalarga erishish mumkin<ref name=":4" />.

Bundan tashqari, bu zot goʻsht-sut yoʻnalishidagi otlar uchun ham mos keladi<ref name=":4"/>. Urgʻochi otlar kuniga 11-14 litr sut beradi<ref name=":5"/>.

== Zotning rasmiy tan olinishi ==
Bu zot yaqinda rasmiy tan olingan<ref name=":1">{{veb manbasi|url=https://www.caravan.kz/gazeta/est-takie-skakuny-57339/amp/|sarlavha=Есть такие скакуны!|nashriyot=www.caravan.kz|til=ru|kirish sanasi=2019-10-17|arxivsana=2019-10-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191017123516/https://www.caravan.kz/gazeta/est-takie-skakuny-57339/amp/}}</ref>. Bu 2011-yilda sodir boʻlgan<ref name=":2">{{veb manbasi|url=http://konevodstvo.su/news/item/f00/s00/n0000072/index.shtml|sarlavha=О государственных испытаниях – дистанционном пробеге лошадей адайской породы|nashriyot=konevodstvo.su|kirish sanasi=2019-10-17|arxivsana=2019-10-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191017123809/http://konevodstvo.su/news/item/f00/s00/n0000072/index.shtml}}</ref>. Bu zotning tan olinishi mamlakat boʻylab oʻtkazilgan sinovlar natijalariga koʻra ularda qatnashgan barcha otlar Qozogʻiston Respublikasi Ot sporti federatsiyasining pasportiga ega boʻlishdi<ref name=":1" />.

Hammasi boʻlib 37 ta ot „nol“ naslchilikni olish uchun davlat sinovlarida qatnashdi, ular hozirda zotning rasmiy ajdodlariga aylandi<ref name=":2"/>.

2019-yildan bu zotdagi otlar xalqaro musobaqalarda qatnasha boshladi<ref>{{veb manbasi|url=https://24.kz/ru/news/sport/item/322118-loshadej-adajskoj-porody-gotovyat-k-mezhdunarodnym-sorevnovaniyam/amp|sarlavha=Лошадей адайской породы готовят к международным соревнованиям — Новости Казахстана и мира на сегодня|nashriyot=24.kz|kirish sanasi=2019-10-17|arxivsana=2019-10-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191017123952/https://24.kz/ru/news/sport/item/322118-loshadej-adajskoj-porody-gotovyat-k-mezhdunarodnym-sorevnovaniyam/amp}}</ref>.

== Qiziq faktlar ==
Ushbu zotning otlari [[Ikkinchi Jahon urushi]] jabhalarida faol ishlatilgan. Ma’lumki, otryad komandiri kapitan Erdenbek Netkaliyev aday zotli otni mingan<ref name=":6">{{veb manbasi|url=https://express-k.kz/news/ekskursiya/galopom_po_epokhamm-111678|sarlavha=Галопом по эпохам|muallif=Алан ИСАЕВ|nashriyot=express-k.kz|til=en|kirish sanasi=2019-10-17|arxivsana=2019-10-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191017133234/https://express-k.kz/news/ekskursiya/galopom_po_epokhamm-111678}}</ref>.

1956-yilda Aday zotli otga tegishli boʻlgan ot qoʻpol yerlardan uzluksiz sakrash boʻyicha jahon rekordini qayd etdi. Aday otidagi chavandoz bir kunda 360 kilometr masofani bosib oʻta oldi<ref name=":6"/>.

== Yana qarang ==
* [[Jebe (ot)|Jebe]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* Adaevskiy oti — [[Katta sovet ensiklopediyasi|Buyuk Sovet Entsiklopediyasi]]dagi maqola.

[[Turkum:Biologik turlar]]
[[Turkum:Otlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar]]