Afyun sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Field of opium.jpg|thumb|326px|Afyun lolazori, [[Myanma]].]]
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Afyun''' (aslida yunonchada abijum – mudra-tuvchi, uxlatuvchi), opiy, „qora dori“-1) koʻknorning xomroq koʻsagini tilib qoʻyganda undan oqib chiqib, havoda qorayib qotgan, sutsimon shira. Tar-kibida [[morfin]], papaverin, [[kodein]], tebain, narkotin va 20 ga yaqin boshqa [[alkaloidlar]] bor. Dam-badam qabul qilib turilsa, boshqa narkotiklar kabi unga oʻrganib qolish mumkin. Bu hayot uchun xavfli. Afyun preparatlari tibbiyotda ogʻriqsizlantiruvchi dori sifatida ishlatiladi. U asosan tarkibidagi morfin bilan taʼsir etadi. Afyun qadimdan maʼlum. Bardi (papirus) ga yozilgan qadimda. Misr yozuvlarida (mil. av. 1552-yil) dori sifatida tavsiya etilgan. Teofrast (mil. av. III asr), Dioskoridus-Diskuridis (mil. av. 77-yil) ham oʻz asarlarida afyun dori ekanligini aytib oʻtishgan. Afyun dastlab dori sifatida Kichik Osiyoning janubi-sharqida, Yevropada ishlatilgan va „opiy“ deb atalgan. Yunonlardan arablar va Yaqin Sharqdagi boshqa xalqparga „afyun“ shaklida kirgan (oʻzbeklar „qora dori“ ham deyishadi). Abu Bakr ar-Roziy, Abu Ali ibn Sino, Ibn Baytor, Dovuvdi Antokiylarning asarlarida ham afyunning tibbiy nafi, ishlatilish usullari bayon etilgan. Xitoyda afyunni tutatib chekish rasm boʻlgan. Bu odat keyinchalik Hindiston va Eronga ham oʻtgan. Afyun kuchli narkotik 803 boʻlgani uchun hamma mamlakatlarda, jumladan Oʻzbekistonda ham uni isteʼmol qilish taqiqlangan. Afyunni ishlab chiqarish va sotish bilan shugʻullangan kishilar jinoiy javobgarlikka tortiladi. 2) Baʼzan zahar, ogʻu maʼnosida ishlatiladigan soʻz<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->

'''Afyun''' [[lolaqizgʻaldoq]] (''papaver somniferum'') sharbatini quritib olinadigan kuchli [[giyohvand]]dir. [[Morfin]] [[alkaloid]]lari koʻp boʻlgani uchun [[tibbiyot]]da ogʻriqsizlantiruvchi dori sifatida qoʻllanar edi; biroq [[bangi]]likni keltirib chiqarishi tufayli hozir deyarli qoʻllanmaydi.

== Tarixi ==
Afyun haqida eslab oʻtuvchi ilk manbalar mil. avv. 500-yillarga oiddir ([[Mesopotamiya]]). [[Qadimgi Yunoniston]]da ham maʼlum boʻlgan, jumladan [[Buqrot]] afyunning ogʻriqsizlantiruvchi xususiyati borligini eʼtirof etgan. [[Yevropa]]da afyunxoʻrlik [[XIX asr]]da avjiga chiqqan.

== Ishlab chiqarilishi ==
Bugungi kunda afyun [[Tayland]], [[Laos]], [[Birma]] hamda [[Afgʻoniston]]da oʻstiriladi. Afyun hosili borasida Afgʻoniston birinchi oʻrinda turibdi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Giyohvand moddalar]]
[[Turkum:Dorivor oʻsimliklar]]


{{chem-stub}}