Al-Azm saroyi sahifasining manbasini koʻrish

{{Bino bilgiqutisi
| nomi                = Al-Azm saroyi
| asl_nomi            = قصر العظم
| asl_nomi_til        = ar
| logo                = 
| logo_size           = 
| logo_alt            = 
| logo_caption        = 
| tasvir              = Azem Palace 02.jpg
| eni                 = 
| tasvir_alt          = <!-- yoki |alt= -->
| izoh                =  
| map_type            = 
| map_alt             = 
| map_dot_mark        = 
| map_dot_label       = 
| relief              = 
| map_caption         = 
| map_size            = 
| coordinates         = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:landmark|display=inline,title}} -->
| eski_nomlari =
| muqobil_nomlari = Azim saroyi, Azm saroyi, Qasr al-Azm
| etimologiya =
| maqom =
| boshlangan = <!-- qurilish boshlangan sana -->
| tugagan = 1749 <!-- qurilish tugagan sana -->
| buzilgan_sana =
| turi = [[saroy]], [[muzey]]
| tasnif =
| joylashuvi = [[Damashq]], [[Suriya]]
| manzil = al-Buzrukiya souqi
| shahar = Damashq
| mamlakat = Suriya
| narx =
| ren_cost =
| mijoz = Asad posho al-Azm
| egasi = Qadimiy yodgorliklar va muzeylar bosh boshqarmasi
| filial =
| balandligi =
| tip =
| antenna_shpil =
| tom =
| eng_yuqori_qavati =
| rasadxona =
| diameter =
| aylana_uzunligi =
| vazni =
| boshqa_oʻlchamlar =
| material =
| qavatlar_soni = 2
| binoning_ichki_maydoni = 6400 m<sup>2</sup>
| liftlar_soni =
| yerlar =
| meʼmor =
| architecture_firm =
| quruvchi =
| muhandis =
| boshqa_dizaynerlar =
| main_contractor =
| mukofotlar = Arxitektura boʻyicha [[Ogʻaxon]] mukofoti
| vebsayt = <!-- {{URL|namuna.com}} -->
| modul =
| manbalar =
| havolalar =
| Commons =
}}
'''Al-Azm saroyi''' ({{lang-ar|قصر العظم Qaṣr al-ʿAẓm}}) [[Suriya]]ning [[Damashq]] shahridagi saroy, 1749-yilda qurilgan<ref>{{Cite web |title=Al-Azem Palace {{!}} Tourist Attractions in Damascus Old City |url=https://www.lovedamascus.com/en/what-to-see/tourist-attractions/al-qaymariya/006ta005/al-azem-palace |access-date=2022-12-17 |website=www.lovedamascus.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Al Azem Palace, Syria |url=https://artsandculture.google.com/story/al-azem-palace-syria/EwVxj43oviGZIA |access-date=2022-12-17 |website=Google Arts & Culture |language=en}}</ref>. Qadimgi Damashq shahridagi Al-Buzuriya souqining shimolida joylashgan saroy 1749-yilda Damashq hokimi [[Asad posho al-Azm|As’ad posho al-Azm]]ning shaxsiy qarorgohi sifatida qurilgan. Fransiyaning Suriya va Livan mandati davrida u yerda fransuz instituti faoliyat olib borgan.

Suriya hukumati tomonidan [[Al-Azm oilasi]]dan sotib olinib, bir qancha rekonstruksiya ishlari olib borilgan saroyda hozirda Sanʼat va mashhur anʼanalar muzeyi joylashgan.

== Tarixi ==
[[File:DamascusAzemPalaceLargeCrtyd.jpg|thumb|left|Hovlining shimoliy jabhasi]]

Saroy [[Usmoniylar davlati|Usmonlilar davrida]] sobiq [[Mamluklar davlati|Mamluklar]] saroyi oʻrnida Damashq hokimi [[Asad posho al-Azm]]ning qarorgohi sifatida Sulton [[Mahmud I]] davrida qurilgan. Saroy qoʻshma qarorgoh va mehmonxona vazifasini bajargan. 18-asr arab meʼmorchiligining yodgorligi boʻlgan<ref>{{Cite book|title=Historical dictionary of Syria|first1=David Dean|last1=Commins|publisher=Scarecrow Press|year=2004|url=https://books.google.com/books?id=_EhACvcqVXkC&q=As%27ad+Pasha+Azm+Hama&pg=PA152|isbn=978-0-8108-4934-1}}</ref>. Saroy 800 nafar ishchi tomonidan uch yil ichida qurilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=قصر العظم متحف التقاليد الشعبية بدمشق10/01/2013 - عدد القراءات : 9419 (In Arabic) |url=http://www.dgam.gov.sy/index.php?p=251&id=691 |qaralgan sana=2024-05-14 |arxivsana=2018-02-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180209182426/http://www.dgam.gov.sy/index.php?p=251&id=691 }}</ref> va bino juda murakkab va qimmatbaho bezak elementlari bilan bezatilgan. Damashqlik mahalliy sartarosh Shayx Ahmad al-Bidiriy al-Halaq oʻz kundaligida shunday yozgan: „U [Al-Azm] har safar marmar yoki chinni qadimiy yoki nodir asar haqida eshitsa, uni olish uchun kimnidir joʻnatadi — egasining roziligi bilan yoki roziligisiz“<ref name="roughguide">{{Cite book|title=The Rough Guide to Syria|first1=Andrew|last1=Beattie|first2=Timothy|last2=Pepper|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=9iCfkTe8v2EC|isbn=9781858287188}}</ref>. Al-Azm vafotidan keyin ham saroy uning avlodlari tomonidan foydalanilgan.

[[Germaniya]] imperatori [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II]] 1898-yilda Damashqni kezib yurganida saroyga tashrif buyuradi<ref>[http://www.discover-syria.com/bank/47 قصر العظم — اكتشف سورية (In Arabic)]</ref>.
[[File:Azem Palace.jpg|thumb|left|Saroy hovlisi va bogʻi]]

Saroy 1920-yilgacha, [[fransuzlar]]ga sotilgunicha Azmlar oilasining mulki boʻlib qolgan<ref name="roughguide"/>. Markaziy sud yoki ''haremlek'' 4000 oltin funtga sotib olindi (1958-yildan keyin ingliz tilidagi pul birligi nomi „lira“dan „futga“ga oʻzgartirildi). Buyuk Suriya inqilobi paytida [[Fransiya]] hukumati qoʻzgʻolonni bostirish uchun Damashqni oʻqqa tutdi va Damashqning eski shahar qismi ham oʻqqa tutildi, bu esa saroyga katta zarar yetkazdi, chunki asosiy qabulxona, xususiy hammom va tomlar yonib ketdi, devorlari esa vayron boʻldi. Inqilob tugaganidan keyin Fransiya hukumati binolarni rekonstruksiya qilishga kirishdi. Qayta tiklash ishlari darhol boshlandi va meʼmorlar Lyusen Kavaro va Mishel Ekochard tomonidan amalga oshirildi. Arxitektorlar saroyni soddalashtirilgan, kamroq bezaksiz rekonstruksiya qilishdi.

Qayta qurishdan soʻng Fransiya hukumati saroydan yangi tashkil etilgan Fransiya institutini joylashtirish uchun foydalangan va joyni rekonstruksiya qilishda ishlagan Mishel Ekochardga institut direktori uchun yangi uy loyihasini topshirish topshirilgan. Garchi ancha zamonaviy boʻlsa-da, yangi bino saroyning 18-asr devorlariga juda mos tushdi.

1946-yilda Suriya mustaqillikka erishgach, Fransiya instituti tarqatib yuborildi va binodan evakuatsiya qilindi va uy Azmlar oilasiga qaytarildi<ref name="roughguide"/>, olti yildan soʻng, 1951-yilda u Suriya hukumati tomonidan 100 000 funt sterlingga (30 000 dollar) sotib olindi, hukumat uni Sanʼat va mashhur anʼanalar muzeyiga aylantirdi<ref name="roughguide"/>. Shafiq Imom 1954-yilda ochilgan muzey direktori etib tayinlandi. Muzeyning ochilishiga kelgan olomon kutilganidan ortib ketdi. Shu sababli Shafiq Imom bosh zalga tashrif buyuruvchilarning bir tomondan kirib, ikkinchi tomondan chiqib ketishi uchun yangi zinapoyalarni loyihalashtirdi.

Saroy 1983-yilda arxitektura boʻyicha [[Ogʻaxon]] mukofotiga sazovor boʻlgan.

== Arxitekturasi ==
[[File:Pomes on the door.jpg|thumb|left|200px|Saroydagi tosh ishlarining detallari]]

Saroy 6400 m2 boʻlib, uning meʼmorchiligi Damashq anʼanaviy uylarining ajoyib namunasidir. Inshoot bir nechta binolar va uchta qanotdan iborat: ''[[haram]], salomlik'' va ''xademlik''. Haram — bu oilaviy qanot boʻlib, u oilaning shaxsiy turar joylarini oʻz ichiga oladi va kichikroq miqyosda shahardagi jamoat hammomlarining nusxasi boʻlgan hammomlari ham bor. Salomlik mehmonlar qanoti boʻlib, u rasmiy zallarni, qabul qilish joylarini va anʼanaviy favvorali katta hovlilarni oʻz ichiga oladi, saroyning shimoliy qismida esa xizmatkorlar turar joyi va uy xoʻjaligi faoliyati markazi boʻlgan.

Saroyning eng qiziqarli joylaridan biri bu hammomdir. U birin-ketin kichik xonalar va binoning markazidagi asosiy bugʻ xonasiga olib boruvchi tor yoʻlaklardan iborat<ref name="roughguide"/>. Hammom yaqinida marmar polli asosiy qabulxona joylashgan boʻlib, uning orqasida shisha, mis va toʻqimachilik kabi anʼanaviy hunarmandchilik buyumlari namoyish etiladigan bir qancha xonalardan iborat ikkinchi kichikroq [[hovli]] joylashgan<ref name="roughguide"/>.

Ushbu saroyni qurishda tabiiy bezak berish uchun tanlangan bir necha turdagi toshlar, jumladan [[Ohaktoshlar|ohaktosh]], [[qumtosh]], [[bazalt]] va [[marmar]] ishlatilgan. Shiftlarda tabiiy sahnalarni aks ettiruvchi yogʻoch panellar boʻyalgan.

Lampeterdagi [[Uels]] universiteti Islom arxeologiyasi boʻyicha tadqiqotlar direktori doktor Endryu Petersenning taʼkidlashicha, bu binoda ablaqdan ([[ohaktoshlar|oq ohaktosh]] va qora [[bazalt]]ning navbatma-navbat yoʻnalishlari) foydalanish „[[Damashq]] yodgorlik devorining oʻziga xos xususiyatidir“.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{coord|33|30|37|N|36|18|25|E|display=title}}

[[Turkum:Eski Damashq uylari]]
[[Turkum:Suriya saroylari]]
[[Turkum:Suriya muzeylari]]
[[Turkum:1750-yilda qurilgan uylar]]
[[Turkum:1750-yil Usmonli Suriyasida tashkil etilganlar]]