Al-Qohir sahifasining manbasini koʻrish

{{Qirollik bilgiqutisi
| ismi              = al-Qohir <br /> القاهر
| tasvir            = [[Fayl:Gold dinar of al-Qahir, AH 320-322.jpg|300px]]
| izoh              = al-Qohirning [[oltin dinor]]i
| title             = [[Xalifalar roʻyxati|Xalifa]]<br/> [[Moʻminlar amiri]]
| succession        = [[Abbosiylar xalifaligi]]ning 19-[[xalifa]]si
| reign             = 929-yil 1-mart — 929-yil 2-mart (1-hukmronlik)
| oʻtmishdoshi      = [[al-Muqtadir]]
| davomchisi        = al-Muqtadir
| reign1            = 932-yil 31-oktyabr — 934-yil 24-aprel
| oʻtmishdoshi1     = [[al-Muqtadir]]
| davomchisi1       = [[ar-Radiy]]
| tugʻilgan_sanasi  = 899
| tugʻilgan_joyi    = [[Bagʻdod]], Iroq
| vafot_sanasi      = {{death year and age|950|899}}
| vafot_joyi        = Bagʻdod
| dynasty           = [[Abbosiylar sulolasi|Abbosiy]]
| spouse       = Ummu al-Mansur
| issue        = Mansur
| father       = [[Muʼtazid]]
| mother       = Fitna
| religion     = [[Sunniylik]]
}}

'''Abu Mansur Muhammad ibn Ahmad al-Muʼtazid''' ({{lang-ar|أبو المنصور محمد بن أحمد المعتضد|Abū al-Manṣūr Muḥammad ibn Aḥmad al-Muʿtaḍid}}), hukmdorlik nomi '''al-Qohir billoh''' ({{lang-ar|القاهر بالله|al-Qāhir bi-'llāh|Xudoning irodasi bilan gʻolib}}) bilan mashhur, [[Abbosiylar xalifaligi]]ning 932—934-yillarda hukmronlik qilgan oʻn toʻqqizinchi [[xalifa]]si. [[Hijriy yil hisobi|Hijriy]] 286-yilda (milodiy 899) tugʻilib, hijriy 339-yilda (milodiy 950) vafot etgan.

== Yoshlik davri ==
Al-Qohir 16-[[Abbosiy xalifa]], [[al-Mutazid]]ning ({{hukmronlik|892|902}}) oʻgʻli va 18-xalifa [[al-Muqtadir]]ning ({{hukmronlik|908|932}}) ukasi boʻlgan{{sfn|Sourdel|1978|p=423}}. Al-Qohirning onasi Fitna ismli kanizak boʻlgan<ref>{{cite book | last=Hasan | first=M. | title=History of Islam: Classical period, 571-1258 C.E | publisher=Islamic Publications | series=History of Islam | year=1998 | page=255}}</ref><ref>{{cite book | last=Rizvi | first=Sayyid Saeed Akhtar | last2=Shou | first2=Salman | title=Utumwa: Mtazamo wa Kiislamu na wa Nchi za Magharibi | publisher=Al-Itrah Foundation | year=2005 | isbn=978-9987-9022-4-8 | page=63}}</ref>. Toʻliq ismi Muhammad ibn Ahmad al-Muʼtazid al-Qohir billoh, [[Abu (kunya)|kunya]]si esa Abu Mansur boʻlgan. 

== Taxtga chiqishi ==
Al-Qohir taxtga akasining kuchayib borayotgan bosh qoʻmondon [[Muʼnis al-Muzaffar]] bilan toʻqnashuvi doirasida kelgan{{sfn|Bonner|2010|p=351}}. Birinchi marta 929-yilning mart oyida Mu’nis davlat to‘ntarishi uyushtirib{{sfn|Sourdel|1978|p=423}}, al-Muqtadirni taxtdan ag‘darganida xalifa etib saylangan. Al-Muqtadir hokimiyati bir necha kundan keyin qayta tiklangan boʻlsa-da, Muʼnis Abbosiylar hukumati ustidan deyarli diktator hokimiyatiga ega boʻlgan edi{{sfn|Bowen|1993|p=575}}{{sfn|Bonner|2010|p=351}}.

932-yilda al-Muqtadir bilan navbatdagi kelishmovchilikdan so‘ng Munis [[Bag‘dod]]ga yurish qilgan. Al-Muqtadir unga qarshi chiqmoqchi boʻlib, jangda halok boʻlgan{{sfn|Bowen|1993|p=575}}{{sfn|Bonner|2010|p=351}}. Biroq, muhtaramlar majlisida Mu’nisning nomzodi al-Muqtadirning o‘g‘li Ahmad (bo‘lajak [[ar-Radiy]]) 
al-Qohir foydasiga rad etilgan (932-yil 31-oktyabr){{sfn|Sourdel|1978|p=423}}{{sfn|Zetterstéen|1987|p=627}}. Al-Qohir bu vaqtda 35 yoshda edi{{sfn|Zetterstéen|1987|p=627}}.

== Xalifaligi ==
Dominik Sourdelning soʻzlariga koʻra, yangi xalifa oʻziga xos „beqaror va qasoskor shaxsiyatga“ ega boʻlgan. Bu xislati taxtga oʻtirishidan koʻp oʻtmay yuzaga chiqqan. Jumladan, akasining o‘g‘illari va amaldorlarini, shuningdek, al-Muqtadirning onasi [[Shag‘ab]]ni boyliklarini tortib olish uchun qiynoqqa solgan{{sfn|Sourdel|1978|p=423}}{{sfn|Zetterstéen|1987|p=627}}. U al-Muqtadirga nisbatan koʻproq gʻayratli boʻlgan. Al-Muqtadir boshchiligidagi isrofgarchilik va bemaʼni hayotdan farqli oʻlaroq, oʻz saroyida tejamkorlik va puritanizm timsolini shakllantirgan boʻlsa-da, parda ortida u ham ichkilikka berilib ketgan{{sfn|Kennedy|2004|p=193}}.

Al-Qohir Munis va hukumatni boshqargan [[Vazir (Abbosiylar xalifaligi)|vazir]] [[Ibn Muqla]]ning taʼsiriga qarshi turish va oʻz mavqeini qayta tiklashga urinib{{sfn|Sourdel|1978|p=423}}, ushbu kuchlarga magʻlub boʻlgan saroy guruhi bilan [[Muhammad ibn Yoqut]] vositachiligida aloqalarni tiklagan{{sfn|Kennedy|2004|pp=193–194}}. Bu Munis va uning tarafdorlarini xavotirga solgan, biroq ular juda kech qolgan edi. 933-yil iyulda al-Qohir zarba bergan. Jumladan, palata aʼzosi [[Ibn Yalboq]]ning xalifani taxtdan agʻdarish rejalari barbod boʻlgach, u va Muʼnis hibsga olinib qatl qilingan. Ibn Muqla esa poytaxtni tark etishga majbur boʻlgan{{sfn|Sourdel|1978|pp=423–424}}{{sfn|Kennedy|2004|p=194}}.

Al-Qohir [[Muhammad ibn al-Qosim ibn Ubaydulloh]]ni vazir etib tayinlagan. Al-Qohir shialarga qarshi qatʼiy siyosat olib borib, oʻzini „Iymon dushmanlarining qasoskori“ (al-muntaqim min aʼdaʼ din Alloh) deb eʼlon qilib, bu shiorni hatto tangalariga ham yozdirgan{{sfn|Sourdel|1978|p=424}}. Xalifaning shialarga qarshi siyosatini qo‘llab-quvvatlashiga qaramay, Muhammad ibn al-Qosim tez orada [[Ahmad al-Xosibiy]] foydasiga lavozimidan chetlashtirilgan. Biroq, al-Xosibiy ham oʻzidan oldingi vazir kabi davlatning kuchayib borayotgan moliyaviy inqirozini yenga olmagan{{sfn|Sourdel|1978|p=424}}.

Oʻsha davr Bagʻdod tarixchisi [[Masʼudiy]] oʻzining ''[[Muruj uzzahab va maʼodin aljavohir]]'' asarida „Xalifaning zoʻravon hujumlari oʻz fuqarolarining qoʻrquvi va dahshatiga olib keldi“, deb yozgan. Xalifa nayza bilan qurollanib, oʻzidan norozi boʻlganlarni oʻqqa tutgan. Biroq, „xulq-atvorining nomuvofiqligi va gʻazabidan kelib chiqqan dahshat“" xalqni ham, saroyni ham begonalashtirib, uning qulashi uchun zamin tayyorlagan{{sfn|Masudi|2010|p=386}}.

== Taxtdan qulashi va vafoti ==
Surgundagi vazir Ibn Muqla Qohirga qarshi fitnani davom ettirgan. Vazir 934-yil 24-aprelda davlat to‘ntarishi uyushtirib, [[Hujariyya (Abbosiylar qoʻshinlari)|xalifa gvardiyasi]] ustidan g‘alaba qozongan va xalifani mast holda asirga olgan{{sfn|Kennedy|2004|p=194}}{{sfn|Sourdel|1978|p=424}}. 

Ar-Radiy ({{hukmronlik|932|940}}) foydasiga taxtdan voz kechishni rad etgach, koʻzi koʻr qilinib, qamoqqa tashlangan{{sfn|Zetterstéen|1987|p=627}}{{sfn|Sourdel|1978|p=424}}. Masʼudiyning soʻzlariga koʻra, ar-Radiy „u haqidagi maʼlumotlarni yashirgan“, shuning uchun tarix sahnasidan gʻoyib boʻlgan{{sfn|Masudi|2010|p=386}}. Al-Qohir oʻn bir yildan soʻng, al-Mustakfiy ({{hukmronlik|944|946}}) taxtga kelib, uni saroyning chekka bir xonasida qamalgan holda koʻrgach, ozod qilingan{{sfn|Sourdel|1978|p=424}}{{sfn|Masudi|2010|p=386}}. Umrining qolgan qismini tilanchilikda oʻtkazib, 950-yil oktyabr oyida vafot etgan{{sfn|Zetterstéen|1987|p=627}}{{sfn|Sourdel|1978|p=424}}.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{New Cambridge History of Islam|last=Bonner|first=Michael|authorlink=Michael Bonner|chapter=The waning of empire, 861–945|volume=1|pages=305–359}}
* {{EI2 | last = Bowen | first = H. | title=Muʾnis al-Muẓaffar | volume=7 | page = 575 | url = https://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_5520}}
* {{The Prophet and the Age of the Caliphates | edition = Second}}
* {{cite book | author = Masudi | author-link = al-Masudi | title = The Meadows of Gold: The Abbasids | translator = Paul Lunde and Caroline Stone | publisher = Routledge | location = London and New York | year = 2010 | orig-year = 1989 | isbn = 978-0-7103-0246-5 | url = {{Google Books|_5MrBgAAQBAJ|plainurl=y}}}}
* {{EI2 | last = Sourdel | first = Dominique | title = al-Ḳāhir Bi’llāh | url = https://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_3786 | volume = 4 | pages = 423–424 }}
* {{cite encyclopedia | last = Zetterstéen | first = K. V. | author-link = Karl Vilhelm Zetterstéen | title = al-Ḳāhir Bi 'llāh | encyclopedia = E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913–1936, Volume IV: 'Itk–Kwaṭṭa | editor-first = Martijn Theodoor | editor-last = Houtsma | publisher = Brill| location = Leiden | year = 1987 | isbn = 978-90-04-08265-6 | page = 627| doi = 10.1163/2214-871X_ei1_SIM_3803 }}

{{s-start}}
{{s-hou|[[Abbosiylar sulolasi]]||899||950|name=al-Qohir}}
{{s-rel|su}}
{{s-bef|before=[[al-Muqtadir]]}}
{{s-ttl|title=[[Abbosiy xalifa]]|years=929-yil mart}}
{{s-aft|after=[[al-Muqtadir]]}}
{{s-bef|before=[[al-Muqtadir]]}}
{{s-ttl|title=[[Abbosiy xalifa]]|years=932-yil 31-oktyabr — 934-yil 24-aprel}}
{{s-aft|after=[[ar-Radiy]]}}
{{s-end}}

{{Abbosiy xalifalari}}
{{Portal bar|Biografiya|Iroq|Islom}}

[[Turkum:899-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:950-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari]]
[[Turkum:Anti — shialik]]
[[Turkum:Taxtdan tushirilgan monarxlar]]
[[Turkum:Abbosiy xalifalarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:X asr Abbosiy xalifalari]]