Alessandro Algardi sahifasining manbasini koʻrish

{{Rassom|birthdate=[[1598-yil]] [[31-iyul]]|bgcolour=|name=Alessandro Algardi|image=Algardi_Leo_XI.jpg|caption=Papa Leo XI maqbarasi. Avliyo Pyotr sobori. [[Vatikan]]|birthname=|location=[[Bolonya]]|deathdate=[[1654-yil]] [[10-iyul]]|deathplace=[[Rim]]|nationality=Italyan|field=Haykaltarosh|movement=[[Barokko]]|famous works=„Attila fugasi“ (Fuga d’Attila)|patrons=Innokentiy X}}
'''Alessandro Algardi''' ({{Lang-it|Alessandro Algardi}}, [[1598]]-[[31-iyul|yil 31-iyul]], [[Bolonya|Boloniya]] - [[1654]]-[[10-iyun|yil 10-iyun]], [[Rim]]) - italiyalik [[Haykaltaroshlik|haykaltarosh]], [[Meʼmor|me'mor]] va rassom, oltin va kumush zargarlik buyumlari dizayneri, [[Bernini Jovanni Lorenso|Jovanni Lorenzo]] [[Borromini|Franchesko]] Bernini va [[Pietro da Kortona]] bilan birga [[Italiya]] san'atida barokko uslubining eng yirik vakili.  Algardi  Mantua, Boloniya va Rimda ishlagan.

== Yoshligi va faoliyati ==
Boloniyada tugʻilgan Algardi yoshligida Boloniya [[Bolonya maktabi|maktabining]] asosiy namoyandalaridan biri Lodoviko Karrachi{{Sfn|Treccani}} ustaxonasida, soʻngra uncha taniqli boʻlmagan rassom Giulio Chezare Konventi (1577-1640) bilan birga oʻqigan.

1608-yilda Algardi [[Mantova|Mantua]] gersogi Ferdinando Gonzaning xizmatiga kirdi. Uning saroyida bezak ishlari va zargarlik buyumlari chizmalarini chizish bilan shugʻullangan. 1625-yilda [[Venesiya|Venetsiyada]] qisqa vaqt boʻlganidan soʻng, u Rimga yoʻl oldi. Rimda Mantua gersogi uni marhum papaning jiyani kardinal Ludoviko Ludovisi bilan tanishtirdi. Oʻsha yerda u oʻzining mashhur kolleksiyasidagi antiqa haykallarni yasash uchun bir muddat ishladi.

Rimda Algardiga doʻstlari, jumladan Pietro da Kortona va uning vatandoshi Domenichino yordam berishdi. Uning dastlabki Rim estaliklariga terakota va bir nechta marmar portret büstlari va boshqa kichik qismlar kiradi. 1630-yillarda Algardi Santa Mariya del Popolo cherkovining kapellasida Mellini oilasining maqbaralarida ishlagan. U San Silvestro, Sant'Andrea della Valle cherkovlarida, Sankt-Peter sobori, Palazzo dei Conservatori<ref>Algardi, Alessandrо. Encyclopædia Britannica. Vol. 1 (11th ed.). — Cambridge University Press. — Р. 598</ref> cherkovlarida ishlagan.

Algardi uchun birinchi yirik loyiha 1634-yilda, Medicilar oilasining yoshi ulugʻ vakili, 1605-yilda bir oydan kamroq vaqt davomida hukmronlik qilgan uchinchi Medici papasi Papa Leo XI uchun Avliyo Pyotr Bazilikasida qabr toshini qoʻyishni topshirishgani  boʻldi. Maqbara  qurish 1640-yilda boshlangan va asosan 1644-yilda qurib bitkazilgan. Kompozitsiya umumiy ma'noda Bernini tomonidan Vatikandagi San-Pyetro soborida Urban VIII (1628-1647) qabri uchun yaratilgan kompozitsiyani takrorlaydi<ref>Boucher В. Italian Baroque Sculpture. —Thames & Hudson: World of Art, 1998. — Рp. 121—122</ref>.

1644-yilda  Papa Urban VIII vafoti va Papa Innokent X Pamfilining papalikka  kelishishi bilan Barberinilar oilasi e'tibordan chetda qoldi. Algardi esa yangi papa va uning jiyani Kamillo Pamfiliy tomonidan himoyaga olingan. Algardining haykaltarosh ishlari va rasm portretlari yuqori baholangan.

Arxitektor sifatida Alessandro Algardi Villa Doria Pamphili loyihasini, Girolamo Rainaldi va Jovanni Franchesko Grimaldi (1644-1652) yordamida yaratgan. 1650-yilda Algardi [[Ispaniya]]dan yangi buyurtmalar olish uchun [[Diego Velázquez|Diego Velaskes]] bilan uchrashdi. Natijada , Aranjuez qirollik saroyida Algardi asarlari, xususan, Neptun favvorasi figuralari mavjud. [[Salamanka]]dagi Avgustin monastirida graf va grafinya de Monterey maqbarasi joylashgan boʻlib, bu maqbara ham Algardining  ishlaridan biridir.

Algardi Fransua Duquesnoy, Andrea Sakki, [[Pussen Nikola|Nikola Pussen]] bilan doʻst boʻlib, barokko uslubida ijod qiluvchi san'atning klassik namoyondalari bilan oʻrtoqlashdi<ref>{{Статья|title=Algardi, Alessandro|url=http://dx.doi.org/10.1093/gao/9781884446054.article.t001772}}</ref>. Algardining mashhur asari: 1646-yildan 1653-yilgacha yaratilgan Papa Leo I va [[Attila|Atilla]] tasvirlangan "Attila fugasi" (Fuga d'Attila) yoki "Attilaning parvozi" deb nomlanadi. U Sankt-Peter Bazilikasi uchun yaratilgan.

Oʻzining keyingi yillarida Algardi katta ustaxonaga ega boʻlib, ancha boylik toʻpladi. Uning san'atini talabalar davom ettirdilar: Erkole Ferrata, Antonio Raggi, Domeniko Guidi. Guidi avval Algardi bilan birga oʻqigan, keyin esa Berniniga oʻtgan. Uning ustaxonasida boshqa unchalik mashhur boʻlmagan shogirdlari Franchesko Barrata, Girolamo Lusenti va Juzeppe Peroni ham ijod qilgan.

== Ijodkorlik ishlari ==
Algardining individual uslubi boshqa barokko rassomlarining zoʻravon his-tuygʻulari va ifodalaridan koʻra, Fransua Dukesnoyning klassik va vazmin barokkosiga yaqinroqdir. Germen Bazin italyan barokko san'ati haqidagi sharhida qisqacha ta'kidladi: "Bernini bilan solishtirganda, uning zamondoshi Alessandro Algardining temperamenti ancha vazmin va uslubi antiqa namunalar bilan chambarchas bogʻliq"<ref>Базен Ж. Барокко и рококо. — М.: Слово, 2001. — С. 27</ref>.

Badiiy nuqtai nazardan, Algardi portret-haykallari muvaffaqiyat  qozongan.  Algardi, shuningdek, chizmalar va [[Ofort|gravürlar]] bilan mashhur edi. Uning tasviriy ishi, birinchi navbatda, [[Portret|portretlari,]] naturalizmi va tasvirlarda liboslarga boʻlgan e'tibori bilan ajralib turadi.

[[Terrakota|Terakota]] modellari: ba'zilari tayyor san'at asarlari boʻlgan bozzetti kolleksionerlar tomonidan yuqori baholangan. Algardi terakota modellarining ajoyib seriyasi [[Sankt-Peterburg]]dagi [[Ermitaj]]da saqlanadi.

== Galereya ==
<gallery class="center" widths="140px" heights="160px">
Fayl:Expulsão de átila.jpg|Atillaning parvozi. 1646-1653-yillar. Marmar. Avliyo Pyotr sobori. Vatikan
Fayl:Da alessandro algardi, papa innocenzo X, metà del 17mo secolo.JPG|Papa Innokentiy X. Bronza. Metropolitan san'at muzeyi. Nyu-York
Fayl:Alessandro Algardi - San Michele arcangelo abbatte il demonio - 4.jpg|Archangel Maykl Shaytonni agʻdarishi. Bronza. Munitsipal muzey, Boloniya
Fayl:Ercole a. raggi e g. francesco rossi su dis. di alessandro algardi, storie del nuovo testamento in stucco, 1650 ca., via crucis.jpg|Xochni koʻtarish.  1650. Shiva. Rimning Laterano shahridagi San-Jovanni bazilikasi
Fayl:Alessandro algardi, storie del nuovo testamento in stucco, 1650 ca., crocifissione.jpg|Xochga mixlanish.  1650. Shiva. Rimning Laterano shahridagi San-Jovanni bazilikasi
Fayl:Alessandro algardi, ritratto di ignoto, 01.jpg|Noma'lum odamning portreti. Marmar. Bode muzeyi.  Berlin
Fayl:Alessandro algardi, il cardinale paolo emilio zacchia, 1650 ca..JPG|Kardinal Paolo Emilio Zakkiya. Bozzetto.  1650. Terakota
Fayl:Camillo Pamphili.jpg|Kamillo Pamfili. 1647-yil Terakota. Davlat Ermitaj muzeyi. Sankt-Peterburg
Fayl:Alessandro algardi, ritratto di olimpio pamphili.JPG|Olimpio Pamfilining portreti. Terakota
Fayl:Minerva als Roma, RP-T-1946-72(R).jpg|Minerva rolida yengilmas Rim. Qogʻoz, kumush nuqta. Rijksmuseum, Amsterdam
Fayl:Alessandro Algardi - Repouso no regresso do Egipto.JPG|Misrga parvozda Muqaddas oilaning qolgan qismi. Qogʻoz, siyoh, sepiya, bistre. Milliy qadimiy san'at muzeyi. Lissabon
Fayl:Design for a Covered Vase with the Arms of the Aldobrandini and Pamphilj Families MET DP807698.jpg|Aldobrandini va Pamphili oilalarining gerblari tushirilgan vaza loyihasi. Qogʻoz, sepiya.
</gallery>

== Manbalar ==
<references responsive="1"></references>

== Adabiyotlar ==

* ''Heimburger M.'' Alessandro Algardi haykaltaroshligi. - Roma: Istituto di Studi Romani, 1973-yil.
* ''Neumann E.'' Mehrfigurige Reliefs von Alessandro Algardi: Genese, Analyse, Ikonographie. - Fr./M. ; Bern; N. Y.: Lang, 1985-yil.
* ''Montagu J.'' Alessandro Algardi: l'altra faccia del barocco: guida alla mostra. - Rim: Edizioni de Luka, 1999-yil.

== Havolalar ==

* Butun dunyo muzeylarida [http://www.artcyclopedia.com/artists/algardi_alessandro.html ishlaydi]
* [http://www.wga.hu/frames-e.html?/bio/a/algardi/biograph.html qisqacha biografiyasi]
* {{veb manbasi|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-algardi/|sarlavha=Статья в энциклопедии Treccani|muallif=|sana=|ish=|nashriyot=|kirish sanasi=2016-09-04|til=it}}

[[Turkum:Rimda vafot etganlar]]
[[Turkum:1654-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:10-iyunda vafot etganlar]]
[[Turkum:1598-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:31-iyulda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Rassomlar]]
[[Turkum:Tasviriy sanʼat]]
[[Turkum:Sanʼat]]
[[Turkum:Kishilar]]