Ami Argand sahifasining manbasini koʻrish

'''Fransua-Pier-Amédée Argand''', shuningdek, Ami Argand nomi bilan tanilgan (1750-yil 5-iyul<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F25832.php |sarlavha=Argand, Ami, in the Historical Dictionary of Switzerland.}}</ref>[[Jeneva]] – 1803-yil 14-oktyabr<ref name=":1">{{Veb manbasi |url=https://books.google.com/books?id=XLIFAAAAQAAJ&dq=%22Aim%C3%A9+Argand%22+biographie+-wikipedia&pg=PA418 |sarlavha=Aimé Argand, Biographie universelle ancienne et moderne, vol. 56, Paris, Michaud 1834.}}</ref>[[Jeneva]]) [[jeneva]]lik [[fizik]] va [[kimyogar]]. U yogʻchiroqni ixtiro qilgan<ref name=":0">{{Veb manbasi |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-8093-2278-1 |sarlavha=Wolfe, John J. Brandy, Balloons, & Lamps: Ami Argand, 1750-1803 (Southern Illinois University Press, 1999). ISBN 0-8093-2278-1}}</ref>.

== Hayoti ==
{{Olim bilgiqutisi
| tasvir                 = Ami Argand.png
| asl_ismi               = François-Pierre-Amédée Argand
| tavallud_sanasi        = 1750-yil 5-iyul
| tavallud_joyi          = [[Jeneva]],
[[Fransiya]]
| vafot_sanasi           = 1803-yil 14-oktyabr
| vafot_joyi             = [[Jeneva]],
[[Fransiya]]
| fuqaroligi             = [[fransuz]]
| kasbi                  = [[kimyogar]],
[[fizik]],
[[ixtirochi]]
| mashhur_ishlari        = yogʻchiroq ixtirochisi
}}
Fransua-Pyer-Amédée Argand Jenevada tugʻilgan. Uning otasi soatsoz boʻlgan va oʻglini [[Monaxlar|rohib]] boʻlishini istagan. Biroq, u ilm-fanga koʻproq qiziqgan va taniqli [[Botanika|botanik]] va [[Meteorologiya|meteorolog]] Horace-Bénedict de Sossurening shogirdi boʻlgan. Yigirma yoshida [[Parij]]da boʻlganida u meteorologiyaga oid bir qancha ilmiy maqolalarni nashr etgan. U kimyo boʻyicha oʻqituvchilik lavozimini egallagan va sharobni konyakga aylantirishni yaxshilash boʻyicha baʼzi gʻoyalarni ishlab chiqgan va akasi bilan katta [[konyak]] zavodini qurgan.

== Ixtirosi ==
1780-yilda u yiogʻchiriqni ixtiro qilishga ilk harakatlarni boshlagan. Uning yogʻchirogʻining yorugʻligi shamdan (besh-oʻn baravar) ancha yorqinroq edi va tannarxi shamlardan koʻra arzonroq edi<ref name=":0" />.
[[Fayl:T4- d028 - Fig. 010. — Verre du bec d’Argand.png|left|thumb|255x255px|Argand ixtiro qilgan yogʻchiroq tasviri. Ushbu rasm Lui Figuerning „Les meirvelles de la Science“ (1867-1869) kitobida keltirilgan.|border]]
1783-yilda Argand Fransiyada aka-uka Montgolfierlar Jacques-Étienne va Joseph-Michel bilan uchrashdi va issiq havo sharini yaratish boʻyicha tajribalari bilan shugʻullangan. U yerda boʻlgan paytida, uning tanishi Antoine-Aroult Quinquet, yogʻchiroqning dastlabki [[prototip]]ini koʻrsatgan, Ami Argand unga oʻzgartirishlar kiritgan va takomillashtirilgan holda yakka holda ishlab chiqarishni boshlagan va Aroult Quinquet uni maulliflik huquqlarini buzganligi uchun sudga bergan. Lekin bu sudda Ami Argand yutib chiqgan.

Tijoriy muvaffaqiyatga erishish uchun yogʻchiroqga koʻplab oʻzgarishlar kiritilgan. Foydalanish uchun mavjud boʻlgan barcha moy turlari sinovdan oʻtkazilgan va ularning ichidan oxir-oqibat kit yogʻi ishlab chiqarish uchun tanlangan. Bu yangi sanoatni yaratishga katta turtki boʻlgan. Kit yogʻi oʻzidan hech qanday zararli tutunlar chiqarilmaganligi uchun yogʻchiroqni ommalashishida katta sabablardan biri boʻlgan.

1783-yilning oktyabr oyida u oʻz chiroqini Angliyada ishlab chiqarishga qaror qilgan. Oxir-oqibat, chiroq ishlab chiqarish uchun William Parker va Matthew Boulton bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻygan<ref name=":0" />. 1784-yilda u oʻz ixtirosi uchun patent olgan. Argand, shuningdek, Jeyms Vatt bilan yogchiroqni yanada takomillashtirish ustida birga ishlashgan.

Yoritgichlarga boʻlgan talab yuqori boʻlgani tufayli dastlab ularni ishlab chiqarishda va yetkazib berishda muammolar paydo boʻlgan va oxir-oqibat deyarli hamma uylar va doʻkonlarda bu ixtirodan foydalanila boshlangan. Taxminan 1850-yildan boshlab kit yogʻining oʻrniga kerosin ishlatila boshlangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-8093-2278-1 |sarlavha=Wolfe p 151}}</ref>.

== Vafoti ==
U bezgak bilan kasallangan va yigirma yil davomida undan azob chekib, 1803-yil 14-oktyabr 53 yoshida Jenevada vafot etgan<ref name=":1" />.

== Manbalar ==
<references />

[[Turkum:Mualliflik huquqi]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]]
[[Turkum:Kimyogarlar]]
[[Turkum:Sanoat]]