Ar-Rabi ibn Yunus sahifasining manbasini koʻrish

'''Al-Rabi ibn Yunus ibn Abdulloh ibn Abu Farva''' ({{Lang-ar|الربيع بن يونس بن عبدالله بن أبي فروة}}; {{Circa|730}} – 785/6) – ozod etilgan qul boʻlib, Abbosiylar xalifaligining ilk davrlarida yetakchi vazirlardan biriga aylangan. Xalifalar [[Abu Jafar al-Mansur|al-Mansur]] ({{Hukmronlik|754|775}}), [[al-Mahdiy]] ({{Hukmronlik|775|785}}) va [[Al-Hodiy|al-Hodiylar]] ({{Hukmronlik|785|786}}) davrida xizmat qilgan.

Al-Rabi’ milodiy 730-yil atrofida [[Madina (shahar)|Madina]] yaqinida choʻri ayoldan tugʻilgan. Badavlat oilaga mansub otasi Yunus uning oʻgʻli ekanligini tan olmadi va chaqaloq boshqa oilaga, keyinchalik esa sahroda joylashgan mulkka yuborildi, u yerda oddiy xizmatkor darajasiga tushib qoldi. Biroq, uni Madina hokimi Ziyod ibn Abdulloh al-Xarisiy sotib oldi va oʻz navbatida birinchi Abbosiy xalifasi [[As-Saffoh|as-Saffohga]] sovgʻa qildi{{sfn|Atiya|1995}}. Al-Mansur uni adabiy bilimi va ayniqsa arab sheʼriyatidagi iqtidori tufayli eʼtirof etdi. Shundan soʻng Abbosiylar saroyida nufuzi oshib bordi va nihoyat [[hojib]] (saroy boshqaruvchisi) va keyinchalik vazir lavozimiga tayinlandi. Tarixiy manbalarda u xalifaga kirishni nazorat qiluvchi nufuzli shaxs va qobiliyatli boshqaruvchi sifatida koʻp tilga olinadi. U [[Bagʻdod|Bagʻdodning]] tashqi savdo mahallasi boʻlgan [[Karx]], shuningdek, xalifalar qolishni maʼqul koʻrgan Abadiyat saroyi (Qasr al-Xuld) qurilishiga rahbarlik qilgan. Ar-Rabi’ al-Mansurdan yangi shaharning toʻrtdan bir qismini inʼom sifatida oldi va bu qism uning nomi bilan ataldi.

U al-Mahdiy va al-Hodiy hukmronligi davrida al-Hayzuranning ittifoqchisi edi. Al-Mahdiyning vorisligini taʼminlashda muhim rol oʻynagan boʻlsa-da, uning oʻrniga [[Abu Ubaydulloh]] vazir etib tayinlandi va oʻz oʻgʻli [[al-Fadl ibn ar-Rabi]] egallab turgan hadjiblik lavozimiga qaytdi. Abu Ubayd Alloh uni ziyorat chogʻida haqorat qilgach, ar-Rabi 779/780-yilda uning oʻgʻlini kofirlikda aybladi va buni isbotlab, Abu Ubayd Allohning qulashiga sabab boʻldi. Biroq, u faqat al-Hodiy hukmronligi davrida qisqa muddatga vazir, hojib va kanselyariya boshligʻi lavozimlarini egalladi. Tez orada u almashtirildi va faqat devon al-azimma (byudjet boʻlimi) boshqaruvini saqlab qoldi. U 785-yil boshida yoki 786-yil boshida vafot etdi. Uning oʻgʻli al-Fadl keyinchalik [[Horun ar-Rashid]] ({{Hukmronlik|786|809}}) saroyida xuddi shunday nufuzli mavqega ega boʻldi.

== Adabiyotlar ==

* {{EI2|volume=8|article=Al-Rabīʾ b. Yūnus|first=A.S.|last=Atiya|pages=350–351|date=1995}}
* {{cite book |last=Kennedy |first=Hugh |authorlink=Hugh N. Kennedy |title=When Baghdad Ruled the Muslim World: The Rise and Fall of Islam's Greatest Dynasty |location=Cambridge, MA |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0-306814808 |url=https://books.google.com/books?id=67fZB5YGkOQC}}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:8-asr qullari]]
[[Turkum:8-asr arab shaxslari]]
[[Turkum:730-yillarda tugʻilganlar]]
[[Turkum:780-yillarda vafot etganlar]]
[[Turkum:Abbosiylar xalifaligi vazirlari]]
[[Turkum:Arab-Vizantiya urushlari davridagi abbosiylar]]
[[Turkum:8-asr davlat amaldorlari]]