Arab alifbosi sahifasining manbasini koʻrish

'''Arab yozuvi''' yoki '''Arab alifbosi''' — [[Gʻarbiy Osiyo]], [[Shimoliy Afrika]] mamlakatlarida qoʻllanadigan [[Yozuv|yozuv turi]]. Oʻngdan chapga tomon yoziladi va oʻqiladi. [[Arabiston yarim oroli|Arabistonda]] milodiy [[IV asr]]gacha amalda boʻlgan [[oromiy yozuvi]] asosida paydo boʻlgan. Hozirgi arab alifbosida 28 ta harf va 12 ta yordamchi belgi bor. Arab alifbosining oddingi shakli „kufiy yozuv“ deb atalgan. [[Furot (daryo)|Furot daryosi]] yoqasida joylashgan Kufa shahri olimlarining bitiklari bunga asos boʻlgan. Arab alifbosida 12 ta yordamchi belgining kashf etilishi, harflarni bir-biridan farq qildiruvchi nuqtalarning qoʻllanishi, ularning miqdori va joylashuvi, yaʼni ustki yoki ostki nuqtalar boʻlishining tayin etilishi bevosita [[Qurʼon|Qur’oni Karim]] bilan bogʻliq. Islomshunos olimlarning guvohlik berishicha, [[islom]] yuzaga kelib tarqalgunicha [[arablar]]da qoʻllangan yozuv hijoziy deb atalgan, uni qurayshiylardan Harb ibn Umayya oʻrgangan va oʻrgatgan. Bu ham aslida anboriy-himyoriy yozuv turi boʻlib, [[Hijoz]]da tapqalgan [[Qur’oni Karim]] ilk oyatlari shu yozuvda bitilgan. [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] sahifalari, Usmon mushaflari turli yordamchi shakl va nuqtalardan xoli yozilgan, unga juz’lar, hiztlar va boshqa koʻrsatkichlar alomati qoʻyilmagan. [[Qur’oni Karim]] va boshqa yozma asarlar kufiy yozuvda ham bitila boshlandi. Chunki bu yozuv oldingisiga qaraganda mukammal edi. [[Islom]]ning Ajam mamlakatlariga ham yoyilishi yozuvda qisqa unlilarning boʻlishini zaruratga aylantirdi. Natijada milodiy 688-yilda [[Iroq]] voliysi Ziyod ibn Abihi Abul Asvad Duvaliyga nahv 585 ([[sintaksis]]) darsligi yaratishni buyurdi. U qisqa unlilarni (a, i, u) harf ustiga, ichiga va ostiga nuqta qoʻyish bilan belgiladi. Ikkinchi isloh [[Umaviylar|umaviy]] xalifalardan Valid ibn Abdul Malik Marvon davrida amalga oshirildi. [[Ibn Xallikon]] „At-tashif“ („Notoʻgʻri talaffuz“) kitobida shunday yozadi: odamlar qirq yildan ziyod, to Abdul Malik ibn Marvon zamonigacha Usmon mushaflarini oʻqishda davom etdilar. [[Iroq]]da notoʻgʻri talaffuz qilish kuchayib ketgandan soʻng, Hajjoj oʻz kotiblariga shakli oʻxshash harflarni bir-biridan ajratish uchun belgilar tayin qilishni buyurdi. Nasr ibn Osim bu vazifani oʻz zimmasiga oldi. Natijada, arablar hijriy <nowiki>I</nowiki> asr 2-yarmidan, yaʼni [[umaviylar]] davrida nuqta va harakat belgilarini qoʻllay boshladilar. Abul Asvad Duvaliy harakat belgilarini va Nasr ibn Osim nuqtalarni joriy etishdi. Shunday qilib, hozirgi arab alifbosining ilk koʻrinishi [[kufiy]] deb atalgan. 18 shakldagi hozirgi arab alifbosi ustki va ostki nuqtalar hamda ularning soni bilan farq qiluvchi 28 harfdan iborat<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.

<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Arab alifbosi| ]]