Ardeche sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
|mamlakat=Fransiya
|mavqe=Departament
|asl nomi=Ardeche
|gerb=Blason département fr Ardèche.svg
|lat_deg = 44|lat_min = 40|lat_sec = 
|lon_deg = 4|lon_min = 25|lon_sec =
|CoordAddon=
|rahbar=
|maydon=
|AP markazi balandligi=0 
|aholi=328,278
|milliy tarkib=fransuzlar
|konfessiyaviy tarkib=
|vaqt mintaqasi=+1
|telefon kodi=01
|pochta indeksi=
|avtomobil kodi=}}
'''Ardèche''' ({{IPA-fr|aʁdɛʃ|-|LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-Ardèche.wav}}; Occitan; Arpitan) Fransiyaning janubi-sharqiy [[Fransiya mintaqalari|qismidagi]] Auvergne-Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan [[Fransiya departamentlari|departamentdir]]. U Ardèche daryosi sharafiga nomlangan va 2019-yil holatiga koʻra 328 278 aholiga ega<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep07.pdf Populations légales 2019: 07 Ardèche], INSEE</ref>. Prefekturasi [[Privas]]da, lekin eng katta shahri [[Annonay]].

== Tarixi ==

=== Qadimgi tarixI ===
[[Fayl:Aven_Orgnac_salle_sup.jpeg|thumb|left|Aven d’Orgnac Ardechening koʻplab gʻorlaridan biridir.]]
[[Fayl:Balazuc_-_Ardèche_©_by_Besenbinder_-_panoramio.jpg|thumb|left|[[Balazuc]] (lot. ''Baladunum'') miloddan avvalgi 3000-yillarda tashkil etilgan.]]
Bu hududda oʻrta paleolit davridan beri odamlar yashab kelgan. Bu Chauvet Pont d’Arkdagi mashhur gʻor rasmlari tomonidan tasdiqlangan. Ardeche daryosining platosida ming yillar oldin qurilgan keng toshlar (asosan [[dolmenlar]], lekin kamroq [[Mengirlar|menhirlar]]) mavjud<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=18 December 2020 |title=En Ardèche, il y a « plus de dolmens qu'en Bretagne ! » |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/m-styles/article/2020/12/18/en-ardeche-il-y-a-plus-de-dolmens-qu-en-bretagne_6063802_4497319.html}}</ref>. Daryo Yevropadagi eng katta kanyonlardan biriga ega va balandligi 300 metr (1000 fut)ga yetadigan qoyalarni oʻrab turgan gʻorlar qadimgi odamlarning belgilari bilan mashhur (koʻpincha oʻq uchlari va chaqmoqtosh pichoqlar topiladi).

Vivarais, Ardèche nomini [[Alba-la-Romaine|Albalaning]] oldingi poytaxti vayron boʻlganch, Gallia Narbonensis tarkibiga kiruvchi [[Galliya]] qabilasining poytaxti boʻlgan [[Viviers (Ardèche)|Viviersdan]] oladi. Polikarpning shogirdi boʻlgan Sankt Andeol imperator Septimius Severus davrida Vivaraislarni shahid boʻlgan deb taxmin qilinadi. Afsonada Andeol Amycia Eucheria Tullia tomonidan dafn etilgani haqida hikoya qilinadi<ref>
{{Kitob manbasi|last=Du Boys|first=Albert|title=Album du Vivarais, ou itinéraire historique et descriptif de cette ancienne province|url=https://books.google.com/books?id=wsYOAAAAQAAJ|accessdate=3 January 2011|year=1842|publisher=Prudhomme|language=fr|page=192|quote=S'il faut en croire l'antique légende, le corps de l'apôtre [...] fut recueilli par une vierge de l'une des premières familles du Vivarais, ''Anycia'' ou ''Amycia Eucheria Tullia'', fille du sénateur ''Eucherius Valerianus'' [...] Sainte Amycie fit creuser dans le roc un oratoire, ou elle déposa les restes de Saint Andeol}}</ref>. 430-yilda Auxonius Alba Augustadagi oldingi joyida yuzaga kelgan muammolar tufayli Viviersga koʻchirildi.

=== Oʻrta asrlar tarixi ===
Vivaraylar hududi <nowiki>IX</nowiki> asrda [[Provence|Provans]] qirgʻogʻidan kelgan [[vengerlar]] va Sarasen qullarining hujumlari tufayli juda koʻp zarar koʻrdi, bu esa mintaqaning umumiy aholi obyektlari buzilishiga olib keldi.

== Geografiyasi ==
[[Fayl:Gorges_du_Chassezac.jpg|thumb|Gorges du Kassezak]]
[[Fayl:Gours_des_grottes_de_Saint_Marcel_d'Ardèche,_France.jpg|thumb| [[Bidon (Fransiya)|Bidon]] yaqinidagi gʻor]]
Qadimgi Vivara provinsiyasiga hozirgi Auvergne-Rhone-Alpes [[Fransiya mintaqalari|mintaqasining]] bir qismi boʻlib, Fransiyaning Droma, Vocluse, Gard, Lozer, Haute-Luara, Luara va Isère departamentlari bilan oʻralgan.

=== Asosiy shaharlari ===
Aholi eng koʻp yashaydigan kommuna — [[Annonay]] [[Privas]] prefekturasi aholi soni boʻyicha oltinchi oʻrinda turadi. 2019-yil holatiga koʻra, 5000 dan ortiq aholisi boʻlgan 8 ta kommuna mavjud<ref name="pop2019"/>.
{| class="wikitable"
!Kommuna
! Aholi (2019)
|-
| [[Annonay]]
| style="text-align: center;" | 16 297
|-
| [[Aubenas]]
| style="text-align: center;" | 12 479
|-
| [[Guilherand-Granges]]
| style="text-align: center;" | 10 756
|-
| [[Tournon-sur-Rhône|Turnon-sur-Ron]]
| style="text-align: center;" | 10 622
|-
| [[Le Teil]]
| style="text-align: center;" | 8 832
|-
| [[Privas]]
| style="text-align: center;" | 8465
|-
| [[Saint-Péray|Sent-Perey]]
| style="text-align: center;" | 7580
|-
| [[Bourg-Saint-Andéol|Bur-Sent-Andeol]]
| style="text-align: center;" | 7187
|}

== Siyosat ==

=== Ardeche departament kengashi ===
[[Fayl:Ardeche-arrondissement.svg|right|thumb|Yashil rangda Largentière okrugi, sariq rangda Privas, koʻk rangda Turnon-sur-Rhone]]
Departamentdan 2017-yilgi qonunchilik saylovlarida Milliy Assambleyaga uchta aʼzo sayladi:
{| class="wikitable"
! colspan="2" |Saylov okrugi
! Aʼzo <ref>{{Veb manbasi|url=https://www.assemblee-nationale.fr/|sarlavha=Assemblée nationale ~ Les députés, le vote de la loi, le Parlement français|ism=Assemblée|muallif=Nationale|ish=Assemblée nationale}}</ref>
! Partiya
|-
| style="background-color: {{party color|Socialist Party (France)}}" |
| Ardèche 1-saylov okrugi
| Erve Saulignac
| Sotsialistik partiya
|-
| style="background-color: {{party color|Socialist Party (France)}}" |
| Ardèche 2-saylov okrugi
| Mishel gʻalabasi
| Sotsialistik partiya
|-
| style="background-color: {{party color|The Republicans (France)}}" |
| Ardèche 3-saylov okrugi
| Fabris Brun
| Respublikachilar
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
{{Fransiya departamentlari}}
{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Fransiya]]