Ascanius sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Amphora_Aineias_Ankhises_470_BC_Staatliche_Antikensammlungen.jpg|right|thumb|280x280px|Aeneas Anchises, Ascanius va uning xotinini olib yuribdi, Etruriyadagi yunon ustaxonasidan qizil shakldagi [[amfora]], taxminan 470 BC, Staatliche Antikensammlungen]]
'''Ascanius''' (Qadimgi yunoncha; Ἀσκάνιος) Alba Longani shohi (1176—1138-yil BC) va Troya jangari Aeneas va Priam qizi Kreusaning oʻgʻli edi<ref>[[Dionysius of Halicarnassus]], ''Roman Antiquities'' 1.65-1.70</ref>. U Rim mifologiyasidagi shaxs va ilohiy naslga ega, u Venera xudoxonasi va jangchi Anchisesning oʻgʻli Aeneasning oʻgi boʻlib, shoh Priamning qarindoshi; shunday qilib, Ascaniusning ikkala ota-onasidan ham ilohiy ajdodlari bor, ular Yupiter va Dardanus xudolarining avlodlaridir. U, shuningdek, [[Romul|Romulus]], Remus va Juliar oilasining ajdodidir. U otasi bilan birga [[Vergiliy|Vergiliyning]] „''Aeneid''“ asarining bosh qahramoni boʻlib, Rim oilasining asoschilaridan biri sifatida tasvirlangan.

== Mifologiya ==
Yunon va Rim mifologiyasida Ascanius Troyan shahzodasi Aeneasning va Priamning qizi Kreusaning oʻgʻli edi. [[Troya urushi|Troya urushidan]] soʻng, shahar yonib ketganda, Aeneas oʻzi bilan otasi Anchises va bolasi Ascaniusni olib, [[Italiya|Ialiyaning]] Latiumiga qochib ketdi, garchi Kreusa qochish paytida vafot etgan boʻlsa ham.

Halicarnassuslik Dionisiyning aytishicha, Ascaniusning asl ismi Euryleon edi va bu ism Troyadan qochganidan keyin Ascanius nomiga oʻzgartirildi<ref>Dionysius of Halicarnassus, ''Roman Antiquities'' 1.65</ref>. Vergiliyning aytishicha, Ascanius '''Iulus''' yoki ''''''Julus'''''' deb ham atalardi. Gens Julia yoki Julianlar, Julius Caesarning mansub boʻlgan urugʻi Ascanius/Iulus, uning otasi Aeneas va oxir-oqibat, afsonada Aeneasning onasi [[Venera (maʼbuda)|Venera]] maʼbudasi, uning otasi odam Anchisesdan kelib chiqqanligiga daʼvo qilgan.

Halicarnassusning Dionisiyning soʻzlariga koʻra, Julus Ascaniusning oʻgʻli boʻlib, Ascaniusni vafotidan keyin Alba Longa qirolligining Silviy bilan merosxoʻriligi toʻgʻrisida bahslashdi<ref>Dionysius of Halicarnassus, ''Roman Antiquities'' 1.70</ref>.

[[Titus Livius|Livy]] tomonidan aytib oʻtilgan boshqa afsonaga koʻra, Ascanius Aeneas va [[Lavinia]] oʻgʻli boʻlishi mumkin va shuning uchun [[Troya|Troyada]] emas, Latiumda tugʻilgan. Keyinchalik Ascanius otasi Aeneas bilan birga Italiya urushlarida jang qilgan.

Aeneas vafot etganidan soʻng Ascanius Laviniumning shohi boʻldi va [[Mezensiy]] ismli etrus shohi shaharni qamal qilish uchun fursatdan foydalangan<ref>Another tradition says that he was too young to reign and that Lavinia reigned in his stead for a number of years until he came of age, upon which, Ascanius founded Alba Longa and left Lavinia in charge of Lavinium, q.v. Dionysius of Halicarnassus ''Roman Antiquities'' 1.65</ref>. Mezensiy shaharni taslim qilishga muvaffaq boʻldi va yillik soliqni toʻlashga rozi boʻldi. Nafaqaga chiqqandan soʻng, Ascanius hech narsadan shubhalanmay unga va qoʻshiniga hujum qildi va Mezensiyni butunlay magʻlub etdi va oʻgʻli Laususni oʻldirdi. Mezensiy har yili oʻlpon toʻlashga rozi boʻlishga majbur boʻldi. Shundan soʻng, Lavinium tashkil etilganidan roppa-rosa oʻttiz yil oʻtgach, Ascanius Alba Longa shahriga asos soldi va uning birinchi shohi boʻldi. U Laviniani Lavinium shahri ustidan boshqarishga qoldirdi. Ascaniusning oʻrniga [[Silviy mifologiyada|Silviy]] oʻtdi. Askaniy oʻzining hukmronligining 28-yilida vafot etdi.

== ''Aeneid'' ==
[[Fayl:Ascanius_Shooting_the_Stag_of_Sylvia_1682_Claude_Lorrain.jpg|left|thumb|300x300px|''[[Landscape with Ascanius Shooting the Stag of Sylvia]]'' (1682), Claude Lorrainning oxirgi rasmi]]
Biroq, [[Vergiliy]] ''Aeneidda'' aytilishicha, Mezensiy Aeneas tirik boʻlgan paytda Italiya urushlarida jang qilgan. Aeneidda esa, oʻgʻli troyan shohi bilan jang qilganda qochib ketgan Mezensiyga zarar yetkazganidan keyin Laususni oʻldirgan Aeneas edi. Laususning oʻlimi haqidagi xabar Mezensiyga yetganda, u yana Aeneasga qarshi chiqdi va u ham oxirida oʻldi. Bu hikoyada Ascanius bu oʻlimlarda ishtirok etmaydi.

Shunga qaramay, Vergiliy Ascaniusning urushda boshdan kechirgan ilk tajribasini koʻrsatadi. ''Aeneidda'' Ascanius haqiqiy urush tajribasi boʻlmagan oʻsmir, lekin italyanlar tomonidan qamal qilinganida, Ascanius Turnning kichik singlisini eri boʻlgan Numanusga qarshi oʻq otadi. Numanusni oʻldirganidan soʻng, Apollon kelib Ascaniusga aytadi:

''Macte nova virtute, puer: sic itur ad astra,'' ''dis genite et geniture deos.''

Bu ibora ingliz tiliga quyidagicha tarjima qilinishi mumkin: „Yangi qiymat bilan olgʻa bor, bolam: bu yulduzlarga yoʻl; xudolarning oʻgʻli, uning oʻgʻillari xudolar boʻladi.“ yoki „Yangi, xudolarning avlodlari va hali boʻlmagan xudolarning ajdodlari boʻlgan yangi jasoratingga barakalar, shunday qilib inson yulduzlarning ustunlariga chiqadi.“. Shuning uchun ushbu oyatda Vergiliy Avgust va [[Julius Caesar]] oilasi boʻlgan Gens Juliani nazarda tutadi.

„[[Sic itur ad astra]]“ deyarli maqolga aylanadi va bir nechta da ad astra iborasi ishlatiladi. Ushbu voqeadan keyin Apollon Troyanlarga Ascaniusni urushdan uzoqlashtirishni buyuradi.

Shu epizodda Ascanius Numanusgai halokatli oʻqni ishga tushirishdan oldin, Yupiterga ibodat qiladi: ''Jupiter omnipotens, audacibus annue cœptis'' („Yupiter omnoman, iltimos, mening jasoratli urinishimga rozi boʻling“). Hexametrning oxirgi qismida ''annuit coeptis'' Qoʻshma Shtatlarni ''shioriga aylandi.''

Iulus ismi [[Vergiliy]] tomonidan ''Aeneidda'' ommalashtirildi: yunoncha Ascanius ismini Iulus bilan almashtirish Rimning Julian oilasini avvalgi mifologiyasi bilan bogʻlagan. Bu ishni topshirgan imperator [[Avgust (imperator)|Avgust]] sanʼatga katta homiy edi. Julian oilasining aʼzosi sifatida u oʻzini urugʻida toʻrtta Olimpiya xudosi borligini taʼkidlashi mumkin edi: ([[Yupiter (xudo)|Yupiter]], [[Yunona (maʼbuda)|Junona]], Venera va Mars), shuning uchun u koʻplab shoirlarini oʻz asosiysi Aeneasdan kelib chiqqanligini taʼminlash uchun ragʻbatlantirgan.
== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [[Titus Livius|Livy]], ''Ab urbe condita'' kitob 1.
* [[Vergiliy|Virgil]], ''Aeneid'', IX kitob.
* [https://web.archive.org/web/20110714104443/http://poetry.eserver.org/aeneid-l.txt Latindagi ''Aeneid'']
* [http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/VirgilAeneidIX.htm#_Toc4666551 Ingliz tilida „Aeneid“]
{{Start box}}
{{S-reg|leg}}
{{s-bef|before=[[Aeneas]]}}
{{S-ttl
| title = [[Latin kings of Alba Longa|King of Alba Longa]]
}}
{{s-aft|after=[[Silvius (mythology)|Silvius]]}}
{{S-end}}{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Mifologik qahramonlar]]
[[Turkum:Yuliylar]]