Ayumaa sahifasining manbasini koʻrish

{{Musiqa asbobi bilgiqutisi|nom=Ayumaa|tasvir=Аюмаа.jpg|turi=torli cholgʻu asboblari|oxshash=[[Arfa]]}}

'''Ayumaa''' ({{lang-ab|аҩымаа}} – burchakli arfa) – [[Abxazlar|abxazlarning]] [[Arfa|arfaga]] oʻxshash, tirnab chalinadigan qadimiy [[musiqa asbobi]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://abhazia.pro/index.php/iskusstvo-i-kultura/176-narodnye-muzykalnye-instrumenty-abkhazii|sarlavha=Народные музыкальные инструменты Абхазии|ish=abhazia.pro|kirish sanasi=2021-04-15|arxivsana=2021-04-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210415160115/http://abhazia.pro/index.php/iskusstvo-i-kultura/176-narodnye-muzykalnye-instrumenty-abkhazii}}</ref>.

Uning uzunligi 700 mm, balandligi 500 mm boʻlib, u bir butun yogʻochdan yasaladi. Kosaning ichi oʻyilib, ustki qismiga yupqa qopqoq oʻrnatiladi. Ayumaa dastlab 14 ta [[Ot (hayvon)|ot]] yoli va dumidan tayyorlangan torlarga ega boʻlgan va ijrochi oʻz ovoziga joʻr qilish uchun ishlatgan. Bugungi kunda ayumaa qayta ishlanib, nona intervali kengligidagi xromatik [[Tovushqator|tovushqatorga]] ega boʻlgan va unga 15 ta ipak tor tortilgan<ref>{{Kitob manbasi |title=Музика луғати |author=I. A. Akbarov |location=Toshkent |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |year=1987}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |title=Мусиқа луғати |author=I. A. Akbarov |location=Toshkent |publisher=Oʻqituvchi nashriyoti |isbn=5-645-02422-2 |pages=384 |year=1997}}</ref>.

== Kelib chiqishi ==
[[Gruziya]] olimlarining kuzatishlariga koʻra, [[arfa]]ning abxazcha nomi ayumaa va uning „ikki qoʻlli“ degan maʼnoni bildirib, xuddi inson qoʻliga oʻxshashi taʼkidlab oʻtilgan<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/arfa-syrdona-zakavkazskie-paralleli|автор=Рахно Константин Юрьевич|заглавие=Арфа Сырдона: закавказские параллели|год=2018|издание=Известия СОИГСИ|страницы=38–49}}</ref>. Aynan shu xulosani abxaz musiqashunoslari, osetin va svanlar ham berishgan<ref>{{Книга|заглавие=Зо^^з^бд Эббббб. Зб6б^д^д&о. 3. Ьб^Ь^бо ^¿фЭ^^дЭд&о ЬоЭд&обб Ь^зббзшб ЗдЬбЬдй. ЭбЬб^д&о ^¿¿бшзд^гоЬ дшб^^бб^ооЬбшзоЬ. ш&о^оЬо: Эд@бод6д&5,. XXIII. 249-354. (на грузин. яз.)|год=1987.}}</ref><ref>{{Книга|автор=Хашба И.М.|заглавие=Из музыкальной культуры абхазов // Современное абхазское село: Этнографические очерки.|год=1967|страницы=72}}</ref>.
[[Fayl:Аюмаа_16.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/%D0%90%D1%8E%D0%BC%D0%B0%D0%B0_16.jpg/220px-%D0%90%D1%8E%D0%BC%D0%B0%D0%B0_16.jpg|thumb]]
Abxaz arfasi 9, 11, 14 va hatto 18 torli boʻlishi mumkin edi, bu faqat abxaz xalq anʼanalari cholgʻu asboblarining doimiy hajmini bilmaganligini anglatadi, chunki ayumaa chalishning ijrochilik anʼanalari xalq orasida yaxshi oʻrganilmagan<ref>{{Книга|автор=Алборов Ф.Ш.|заглавие=Музыкальная культура осетин|год=2004|место=Владикавказ|страницы=152}}</ref>.

Abxaziyada hukmdorlarning saroy musiqachilariga tegishli boʻlgan arfalar butparastlarning ziyoratgohlarida sigʻinish bilan bogʻliq muqaddas narsalar sifatida saqlangan<ref>{{Книга|автор=Санакоев М.П.|заглавие=Некоторые вопросы источниковедения истории осетинского народа.|год=1979|место=Цхинвали|страницы=99}}</ref>.

== Anʼanaviy madaniyat ==
Ayumaa asosan rkestr joʻrligida ijro etiladigan cholgʻu boʻlib, uning sadosida tarixiy va harbiy qoʻshiqlar ijro etilgan.

Bunday cholgʻu asbobini marosimlarda ijro etilganda Abxaziyaga tashrif buyuruvchi yoshlarning eʼtiborini tortdi, uning ijrosida raqsga tushishdi, [[Achirpin|acharpin]], ayumaa, ahymaa yoki [[apxyartsa]]<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-traditsii-gostepriimstva-v-narodnoy-pedagogike-abhazov|автор=Анкваб Марина Фѐдоровна|заглавие=Роль традиции гостеприимства в народной педагогике абхазов|год=2015|издание=Историческая и социально-образовательная мысль|том=7|выпуск=6—2|страницы=226–231|issn=2075-9908|archivedate=2021-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417015439/https://cyberleninka.ru/article/n/rol-traditsii-gostepriimstva-v-narodnoy-pedagogike-abhazov}}</ref> oʻynab zavqlanishdi.

== Musiqiy guruhlar ==
Abxaziyada ayumaada kompozisiyalarni ijro etadigan koʻplab xalq cholgʻu ansambllari mavjud<ref>{{Veb manbasi|til=ru|url=https://sputnik-abkhazia.ru/photo/20160517/1018279825.html|sarlavha=Ачамгур и апхиарца - все, что нужно детям Хуапа|ish=Sputnik Абхазия|sana=17.05.2016|kirish sanasi=2021-04-15|arxivsana=2021-04-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210415165803/https://sputnik-abkhazia.ru/photo/20160517/1018279825.html}}</ref>. Eng mashhur „Gunda“ ansambli orkestrlarida xalq cholgʻu asboblari sanalgan ayumaadan foydalanishadi<ref>{{Veb manbasi|til=ru|url=https://sputnik-abkhazia.ru/Abkhazia/20171212/1022637782/sestry-nartov-otmetili-yubilej-40-let-ansamblyu-gunda.html|sarlavha="Сестры нартов" отметили юбилей: 40 лет ансамблю "Гунда"|ish=Sputnik Абхазия|sana=12.12.2017|kirish sanasi=2021-04-15|arxivsana=2021-04-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210415173202/https://sputnik-abkhazia.ru/Abkhazia/20171212/1022637782/sestry-nartov-otmetili-yubilej-40-let-ansamblyu-gunda.html}}</ref>.

== Galereya ==
<gallery>
Fayl:Аюмаа 14.jpg|
Fayl:Аюмаа 04.jpg|
Fayl:Аюмаа 18.jpg|
Fayl:Аюмаа 07.jpg|
</gallery>

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Musiqa asboblari]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]