Azot oksidlari sahifasining manbasini koʻrish

'''Azot oksidlari''' — azotning kislorod bilan hosil qilgan birikmalari. Azot oksidlari [[azot|azoy]] va kislorod molekulalarining birikishidan hosil boʻlib, reaksiya issiqlik yutilishi bilan boradi. Baʼzilari termodinamik jihatdan beqaror. Azotning quyidagi [[oksid]] N<sub>2</sub>O, azot (I)-oksid NO, azot (3)-oksid N<sub>2</sub>O<sub>3</sub>, azot (GU)-oksid NO<sub>2</sub>, azot qoʻsh oksid N<sub>2</sub>O<sub>4</sub> va azot (V)-oksid N<sub>2</sub>O<sub>5</sub>. Azot (1)-oksid N<sub>2</sub>O — rangsiz (kulduruvchi gaz), Tibbiyotda narkoz sifatida ishlatiladi, xushboʻy shirinroq gaz, suvda oz miqdorda eriydi; kislota, ishqor va suv bilan birikmalar hosil qilmaydi; yuqori (900°) [[temperatura|temperatura]]da azot bilan kislorodga ajra-ladi, havo bilan aralashmasi tibbiyotda narkoz sifatida ishlatiladi. Azot (N)-oksid NO — rangsiz gaz, suvda kam eriy-di, havodagi kislorod bilan oksidlanib, azot (IV)-oksidga aylanadi; birikish reaksiyalariga kirishadi; nitrat kis-lota ishlab chiqarishda asosiy oraliq mahsulot hisoblanadi. Azot §-oksid ammiakni katalitik oksidlash yoki azot bilan kislorod aralashmasini Volta yoyidan oʻtkazish orqali olinadi. Azot (1P)-oksid N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> — qoʻngʻir tusli [[gaz|gaz]], kon-densatlanganida koʻk tusli suyuqlikka aylanadi; suv bilan birikib, nitrit kis-lota (HNO<sub>2</sub>) hosil qiladi. Azot (II)- va (1U)-oksidlar aralashmasini sovitish natijasida hosil boʻla-di; beqaror modda. Azot (IV)-oksid NO<sub>2</sub> — qoʻngʻir rangli gaz, suv bilan birikib, nitrat kislota (HNO<sub>3</sub>) va nitrit kislota hosil qiladi. U kuchli oksidlovchi, raketaning suyuq yonilgʻisini oksidlash, organik moddalarni nitrolash uchun ishlatiladi. Azot qoʻsh oksid N<sub>2</sub>O<sub>4</sub> va azot (U)-oksid N<sub>2</sub>O<sub>5</sub> — rangsiz [[kristall|kristall]] modda. Amalda deyarli ishlatilmaydi. Azot oksidlari fiziologik faol moddalardir.
[[kimyo sanoati|sanoat kimyosi]]da muhim [[Reaktsiya oraliq|oraliq]] azot oksidi yonish tizimlarida hosil boʻladi va momaqaldiroqda chaqmoq chaqishi natijasida hosil boʻlishi mumkin. Sutemizuvchilarda, jumladan, odamlarda nitrat oksidi koʻpgina fiziologik va patologik jarayonlarda [[signal beruvchi molekula]] hisoblanadi. {{cite journal |pmid=10390607 |yil=1999 |last1=Hou |first1=Y. C. |oxirgi2=Janczuk |birinchi2=A. |oxirgi3=Vang |birinchi3=P. G. |title=Azot oksidi donorlari rivojlanishining hozirgi tendentsiyalari |jild=5 |son=6 |sahifalar=417–441 |jurnal=Hozirgi farmatsevtika dizayni|doi=10,2174/138161280506230110111042 Bu }} edi. 1992 yilda „[[Yil molekulasi]]“.{{cite journal |author1=Culotta, Elizabeth |author2=Koshland, Daniel E. Jr. | yil = 1992 | sarlavha = NO news - yaxshi yangilik | jurnal = Fan | hajmi = 258 | nashr = 5090 | sahifalar = 1862–1864 | doi = 10.1126/science.1361684 | pmid = 1361684 |bibcode=1992Sci...258.1862C | issn=0036-8075 }} [[Fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari roʻyxati#1951.E2.80.932000|1998 yil Nobel mukofoti fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha]] kashfiyoti uchun berildi oksidning yurak-qon tomir signalizatsiya molekulasi sifatidagi roli.{{Cite web |title=Fiziologiya yoki tibbiyot bo'yicha Nobel mukofoti 1998 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1998/summary/ |access- sana=2022-06-17 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{stub}}
==Yana qarang==
*[[Oksid]]
*[[Oksidlanish darajasi]] 
[[Turkum:Kimyoviy birikmalar]]