Baʼl

Baʼl

Baal (/ˈbeɪ.əl, ˈbɑːl/), yoki Baʼl (/bɑː.ɑːl/, arabcha: بعل‎‎, ibroniycha: בעל‎) — qadimgi davrlarda Levantda joylashgan shimoli-gʻarbiy somiy xalqlarida „ega“ yoki „xoʻjayin“ maʼnosini anglatadigan atama. Insonlar tomonidan bu soʻz xudolarga nisbatan qoʻllanila boshlangan. Ilgari olimlar bu nomni quyosh kultlari va turli xil bogʻliq boʻlmagan homiy xudolar bilan bogʻlashgan, ammo yozuvlar Baal nomi, ayniqsa, boʻron va unumdorlik xudosi Hadad va uning mahalliy koʻrinishlari bilan bogʻliqligini koʻrsatgan. Ugarit xudosi Baal (𐎁𐎓𐎍) qadimgi Yaqin Sharqning eng uzoq saqlanib qolgan Baal siklining bosh qahramonidir.

„Bulutlar ustida yuruvchi“ va „gʻolib Baal“ kabi unvonlar bilan tanilgan; yomgʻir, chaqmoq, shamol, unumdorlik bilan bogʻliq boʻlgan. Koʻpincha Yammu va Mot kabi xudolariga qarama-qarshi tasvirlangan. Baalga sigʻinish Finikiya mustamlakachiligi tufayli Levant, Misr va Oʻrta yer dengizi xalqlari boʻylab tarqalgan. Xudo shuningdek, „qudratli“ va „benazir“ („undan yuksak hech kim yoʻq“) nomi bilan ham tanilgan.

Ibroniycha Muqaddas Kitobda bu atama turli Levant xudolariga nisbatan, koʻpincha soxta xudo sifatida qoralangan Hadad kontekstida qoʻllaniladi. Ibroniycha Muqaddas Kitobda Baal koʻpincha begona yoki dushman xudo sifatida namoyon boʻladi va Ilyos kabi paygʻambarlar uning kultiga qarshi chiqishgan. Isroil kontekstida esa bu unvon baʼzan Yahvega ishora qilishi mumkin. Soxta xudoning qiyofasi xristianlik va islomga, baʼzan esa Beelzebub nomi bilan demonologiyaga oʻtgan.

Klassik manbalarda u Belus sifatida tasvirlangan. Qur’onda Baalga sigʻinish haqida ham soʻz boradi, uni paygʻambar Ilyos soxta xudo sifatida tasvirlaydi (Qur’on 37:125). Qur’onda Baal umumiy atama sifatida ham tilga olinadi (Qur’on 2:228, 4:128, 11:72, 24:31).