Bahira sahifasining manbasini koʻrish

{{Muhammad}}
'''Bahira''' ({{Lang-ar|بَحِيرَىٰ}}) – [[Islom]] paygʻambari [[Muhammad]] amakisi [[Abu Tolib]] bilan birga savdo safarida birga boʻlganida uning paygʻambarligini bashorat qilgani aytilgan nasroniy [[Monaxlar|rohibning]] ismi<ref name="Bahira">Abel, A. „[https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/bahira-SIM_1050?s.num=155&s.start=140 Baḥīrā]“. ''[[Encyclopaedia of Islam]]'', Second edition. Brill. Brill Online, 2007 [1986].</ref><ref name="watt1">[[William Montgomery Watt|Watt, W. Montgomery]] (1964). ''[[iarchive:muhammadprophets0000watt|Muhammad: Prophet and Statesman]]'', p. 1-2. Oxford University Press.</ref>. Uning ismi [[Suryoniy tili|suryoniy tilidagi]] ''bḥīra'' soʻzidan olingan boʻlib, odatda, oʻsha tilda rohiblarni tasvirlash yoki unga murojaat qilish uchun ishlatiladi va „(Xudo tomonidan) sinovdan oʻtgan va maʼqullangan“ degan maʼnoni anglatadi. Bahira Muhammadning paygʻambarligini bashorat qilgan kishiga aynan tegishli ism emas{{Sfn|Roggema|2008}}<ref name="Roggema">Roggema, Barbara. „[http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/bahira-COM_23570 Baḥīrā].“ Encyclopaedia of Islam, THREE. Edited by: Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson. Brill Online, 2014 [2011]. Accessed July 12, 2014.</ref>.

== Etimologiyasi ==
Bahira nomi [[Suryoniy tili|suryoniy tilidan]] kelib chiqqan boʻlib, rohibning ayni ismi emas, balki rohibga murojaat qilish yoki uni tasvirlash uchun ishlatiladigan soʻzdir. Bahira soʻzi suryoniy tilidan tarjima qilinganda „sinovdan oʻtgan“, „tasdiqlangan“ degan maʼnolarni anglatadi{{Sfn|Roggema|2008}}.

== Islom anʼanalari ==
Rohib Bahira nomi bilan bogʻliq hikoyalar islomiy manbalardan kelib chiqqan boʻlib, ularning bir-biriga zid boʻlgan turli xil versiyalarni koʻrish mumkin{{Sfn|Roggema|2008}}. Paygʻambar Muhammadning tarjimai holi haqida bir qancha maʼlumotlar qoldirgan [[Ibn Isʼhoq|Ibn Is’hoq]]{{Sfn|Roggema|2008}}{{Sfn|Anthony|2020}} va yana bir qancha boshqa mualliflarning Abdulloh ibn Abu Bakr al-Ansoriydan{{Sfn|Anthony|2020}} olingan rivoyatlarida Bahira bilan bogʻliq quyidagi versiyaga guvoh boʻlish mumkin: [[Suriya|Suriyaning]] [[Busro]] shahrida yashovchi Bahira ismli rohib paygʻambarlarning taʼriflarini avloddan-avlodga oʻtib kelayotgan kitoblardan oʻrganib boradi. U [[Makka|Makkadan]] kelgan bir guruh savdogarlar orasida yosh Muhammadning boshi tepasida uni quyoshning jaziramasdan himoya qilgan holda ergashib kelayotgan bulutni koʻradi. Bulut Muhammad ostida yotgan daraxtni ham qoplaydi va shoxlarini unga soya qiladi. Buni koʻrgan Bahira Muhammad bilan uchrashishga juda qiziqadi va ularga ziyofat beradi. Bahira Muhammadni savolga tutadi va uning ikki kuragi orasidagi paygʻambarlik belgisini koʻradi, bu esa uning Muhammadning boʻlajak paygʻambar ekanligi haqidagi taxminini tasdiqlaydi. Bahira [[Abu Tolib ibn Abdulmuttalib|Abu Tolibni]] Muhammadga [[yahudiylar]] hujum qilishidan qoʻrqib, uni kechiktirmasdan [[Makka|Makkaga]] qaytarishga undaydi. Abu Tolib Bahiraning nasihatiga quloq soladi va uni darhol Makkaga qaytarib olib ketadi{{Sfn|Anthony|2020}}.

[[Tabariy]] tomonidan yozib olingan hikoyaning yana bir variantida Bahira Muhammadning taqdirini bashorat qilishiga koʻproq urgʻu bergan holda daraxtlar va toshlarning unga taʼzim qilganiga guvoh boʻlganini, uni olamlar Parvardigorining elchisi deb atagani yozadi. Ushbu versiyada Bahira Muhammadning hayotiga tahdid soladiganlar aslida yahudiylar emas, balki [[Vizantiya imperiyasi|vizantiyaliklar]] ekanligini ham bildiradi. U Abu Tolibga Muhammadni tezroq uyiga qaytarib olib ketishini maslahat beradi, Abu Tolib Muhammad Makkaga eson-omon yetib olishida [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] va [[Bilol ibn Raboh|Bilol ibn Rabohni]] unga hamroh qiladi. Vizantiya imperiyasidan yetti nafar kishi Muhammadni oʻldirish maqsadida ekanligi ayon boʻlganida Bahiraning bashorati tez orada haqiqatga aylanadi. Hikoyaning bu versiyasi [[Termiziy Abu Iso]] va Muhammadning boshqa bir qancha tarjimai hollarida ham hujjatlashtirilgan{{Sfn|Roggema|2008}}.

Al-Suhayliy tomonidan hujjatlashtirilgan va al-Zuhriydan olingan boʻlishi mumkin boʻlgan boshqa bir versiyaga koʻra, Bahira nasroniy rohib emas, balki yahudiy [[ravvin]] boʻlib, sayohat qilayotgan chogʻida yosh Muhammad bilan uchrashadi va uning kelajakda paygʻambar boʻlishini bashorat qiladi. Ularning uchrashuvlari ham [[Suriya|Suriyaning]] [[Busro]] shahrida emas, balki Tayma shahrida boʻladi. Ibn Is’hoqning hikoyasida keltirilgani kabi, bu versiyada Bahira Abu Tolibga Muhammad Suriyaga yetib borgan taqdirda, yahudiylar uni oʻldirishi mumkinligini, shu sababli uni tezda uyiga qaytarishini maslahat beradi{{Sfn|Roggema|2008}}{{Sfn|Anthony|2020}}.

== Rad etish ==
Bahiraga oid barcha hikoyalar va uning tarixda haqiqatdan ham yashaganligi oʻrta asrlardagi baʼzi musulmon [[hadis]] tanqidchilari tomonidan uydirma sifatida rad etilgan{{Sfn|Anthony|2020}}.

== Xristian afsonasi ==
Musulmonlarning [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] va [[Sosoniylar davlati|Fors]] hududlarini bosib olishi ortidan hududiy yoʻqotishlarni boshdan kechirgan sharqiy hududlardagi nasroniylar bu voqealarni [[Injil]] orqali tushunishga harakat qilishadi va bular oʻzlarining qilgan gunohlari uchun oʻtkinchi jazo, musulmonlarning ilohiy qoʻllab-quvvatlanishidan dalolat emas, degan xulosaga kelishadi. VIII asr boshlarida musulmonlar hukmronligining barqarorligini tan olgan holda munozarali adabiyotlar orqali nasroniylikning murakkab himoyasi va Islom taʼlimotlariga qarshi dalillarni oʻz ichiga olgan manbalar koʻpaya boshladi{{Sfn|Roggema|2008}}. Bu esa xalifa [[Maʼmun]] davrida (813—33) Bahira haqidagi afsonaning nasroniy versiyasi yaratilishiga olib keldi. Ushbu hikoyaga asoslangan holda keyinchalik Sharqiy va Gʻarbiy Suriyada ikkita resensiya ishlab chiqildi{{Sfn|Thomas|Roggema|2009}}. Shuningdek, suryon tilidagi ''Bahira'' oʻziga xos ism emas, balki rohibga murojaat qilish yoki uni tasvirlash uchun qoʻllangan{{Sfn|Roggema|2008}}. Oradan maʼlum vaqt oʻtib, [[Arab tili|arab tilida]] ham qayta ishlangan resensiya paydo boʻldi. Keyinchalik, Suriya afsonasining arabcha tarjimasi va oldingi arabcha versiyaning yakuniy qismidan iborat gibrid resensiya yaratilgan{{Sfn|Thomas|Roggema|2009}}{{Sfn|Szilágyi|2008}}<ref name="Roggema">Roggema, Barbara. „[http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/bahira-COM_23570 Baḥīrā].“ Encyclopaedia of Islam, THREE. Edited by: Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson. Brill Online, 2014 [2011]. Accessed July 12, 2014.</ref>.

== Galereya ==
{{Galereya|File:Young Mohammed and the monk Bahira.jpg|Rohib Bahira tomonidan tan olingan paygʻambar deya bashorat qilingan yosh [[Muhammad]]. Rashid al-Din Hamadoniyning 1307-yilda [[Tabriz]]da nashr etilgan „Jomiʼ at-Tavorix“ (soʻzma-soʻz „Solnomalar to'plami“ deb tarjima qilinadi, koʻpincha „Umumjahon tarixi“ yoki „Jahon tarixi“ deb nomlanadi) kitobidagi [[miniatyura]] tasviri. Hozirgi kunda [[Edinburg]] universiteti kutubxonasining [[Shotlandiya]] kolleksiyasida saqlanmoqda.|File:Mohammed2.jpg|Lucas van Leyden tomonidan 1508-yilda ishlangan „Muhammad va rohib Sergius“ [[gravyura]]si.|title=|align=|footer=|style=|state=|height=|width=|captionstyle=}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi |last=Thomas |first=David |url=https://books.google.com/books/about/Christian_Muslim_Relations_A_Bibliograph.html?id=0u95DwAAQBAJ&source=kp_book_description |title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 1 (600-900) |date=2009-10-23 |publisher=BRILL |isbn=978-90-474-4368-1 |language=en}}
* {{Kitob manbasi |last=Anthony |first=Sean W. |url=https://books.google.com/books/about/Muhammad_and_the_Empires_of_Faith.html?id=_r7LDwAAQBAJ&source=kp_book_description |title=Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam |date=2020-04-21 |publisher=Univ of California Press |isbn=978-0-520-97452-4 |language=en}}
* {{Cite journal|last=Szilágyi|first1=Krisztina|date=2008|title=Muhammad and the Monk: The Making of the Christian Bahira Legend|url=https://www.academia.edu/2940939/Muhammad_and_the_Monk_The_Making_of_the_Christian_Bahira_Legend|journal=Jerusalem Studies in Arabic and Islam}}
* Maulana Muhammad Ali (2002), ''The Holy Qur’an: Arabic Text with English Translation and Commentary'', New Addition, Ahmadiyya Anjuman Ishaʼ at Islam Lahore Inc., Ohio, USA.
* Osman Kartal (2009), ''The Prophetʼs Scribe '' Athena Press, London (a novel)
* B. Roggema, ''The Legend of Sergius Baḥīrā. Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam'' (The History of Christian-Muslim Relations. Texts and Studies 9; 2008) (includes editions, translations and further references).
* K. Szilágyi, ''Muhammad and the Monk: The Making of the Christian Baḥīrā Legend'', Jerusalem Studies in Arabic and Islam 34 (2008), in press.
* Abel, A. (1935) „L’Apocalypse de Bahira et la notion islamique du Mahdi“ Annuaire de l’Institut de Philologie et d’Histoire Orientale III, 1–12. Alija Ramos, M.
* {{Kitob manbasi |last=Roggema |first=Barbara |url=https://books.google.com/books?id=8O15DwAAQBAJ&source=gbs_book_other_versions |title=The Legend of Sergius Baḥīrā: Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam |date=2008-08-31 |publisher=BRILL |isbn=978-90-474-4195-3 |language=en}}
* {{Kitob manbasi |chapter=The legend of the Monk Bahira; the Cult of the Cross and lconoclasm |editor=P. Canivet |last=Griffith, S. H. |authorlink=Sidney H. Griffith |year=1995 |title=Muhammad and the Monk Bahîrâ: Reflections on a Syriac and Arabic text from early Abbasid times |pages=146–174 |publisher= |location= |doi= |oclc=1642167 |id= |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3289527 |quote=}}
* {{Cite journal|last=Griffith, S. H.|author-link=Sidney H. Griffith|date=January 2000|title=Disputing with Islam in Syriac: The Case of the Monk of Bêt Hãlê and a Muslim Emir|journal=[[Hugoye: Journal of Syriac Studies]]|volume=3|issue=1|url=http://syrcom.cua.edu/Hugoye/Vol3No1/HV3N1Griffith.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716191151/http://syrcom.cua.edu/hugoye/Vol3No1/HV3N1Griffith.html|archivedate=2006-07-16}}

== Havolalar ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=kab_cBgLnMY Buhayra-En-Bosra Suriyadagi Vizantiya cherkovi]
[[Turkum:Muhammadning hayoti]]