Bakjur sahifasining manbasini koʻrish

'''Bakjur''' [[Halab]] [[Hamdoniylar]]iga, keyin esa [[Misr oʻrta asrlarda|Misr]] [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiylar]]iga xizmat qilgan [[Cherkasiya|cherkas]] harbiy qul (''[[Mamluklar|mamluk]]'' yoki ''[[gʻulom]]'') boʻlgan.975-yilda Halabni qoʻlga kiritib, shaharni 977-yilgacha boshqargan. Shu yili Hamdoniylarning qonuniy hukmdori [[Saʼd ud-Davla (Halab)|Saʼd ud-Davla]] shaharni qayta egalladi. 983-yilda [[Homs]] shahri hokimi etib tayinlangan Bakjur Fotimiylar tomoniga oʻtib, Halabga hujum uyushtirdi. Biroq, [[Vizantiya]] qoʻshinlarining aralashuvi tufayli hujum magʻlubiyatga uchradi. Shundan soʻng, Bakjur 988-yilgacha Fotimiylarning [[Damashq]]dagi hokimi boʻldi. 991-yilda Halabni egallash uchun soʻnggi urinishni amalga oshirdi. Biroq, Vizantiya aralashuvi tufayli bu harakat ham muvafaqqiyatsizlikka uchradi. Bakjurni Saʼd ud-Davla qoʻlga oldi va qatl ettirdi.
== Hayoti ==
Bakjur asli [[Hamdoniylar]] yollagan [[Cherkasiya|cherkas]] harbiy qul boʻlgan{{sfn|Kennedy|2004|p=281}}. 969-yilda amir [[Sayf ad-Davla]]ning qudratli vaziri Qarquyaning oʻrinbosari lavozimiga koʻtarilgan edi. 967-yilda Sayf ad-Davlaning vafotidan soʻng, Qarquya Halab hokimligini qoʻlga olib, amalda Sayf ad-Davlaning oʻgʻli [[Saʼd ud-Davla]]ni mulkidan mahrum qildi. Saʼd ud-Davla esa uzoq sargardonlikdan keyin Homsdan boshpana topishga erishdi{{sfn|Canard|1971|p=129}}{{sfn|Kennedy|2004|p=280}}.

[[Fayl:Syria in the 9th century.svg|thumb|right|250px|9-asrda Suriya (''[[Bilod ash-Shom]]'') va uning viloyatlari]]

975-yilda Bakjur Qarquyani taxtdan agʻdarib, hibsga oldi va Halabni egallab oldi. Bu voqea Saʼd ud-Davlani otasining poytaxtini qaytarib olish uchun urinishga undadi. Otasining baʼzi gʻulomlari va, eng muhimi, Halab atrofida istiqomat qilayotgan qudratli [[Banu Kilab]]ning koʻmagi bilan Saʼd ud-Davla Halabni qamal qilib, egallay oldi. Qarquya ozod qilinib, bir necha yildan soʻng vafot etguniga qadar yana davlat ishlarini boshqarish ishonib topshirildi. Bakjurga esa Homs shahri hokimligi berildi{{sfn|Kennedy|2004|p=281}}{{sfn|Canard|1971|p=129}}{{sfn|Stevenson|1926|p=250}}. Saʼd ud-Davla oʻz amirligi ustidan nazoratni qayta tiklay olgan boʻlsa-da, ahvoli tang edi. Buning boisi, Halab shahri ikki yirik davlat — [[Vizantiya imperiyasi]] va [[Fotimiylar xalifaligi]] oʻrtasida joylashgan boʻlib, ular Hamdoniylar amirligi va u bilan birga Shimoliy [[Bilod ash-Shom|Suriya]] ustidan hukmronlik qilish uchun raqobatlashmoqda edilar. Halab 969-yildan buyon Vizantiya imperiyasiga boj toʻlab kelar, bu holat esa Saʼd ud-Davlaning gʻazabini qoʻzgʻatar edi. Boshqa tomondan, Fotimiylar xalifasi [[Al-Aziz Billoh|al-Aziz]]ning amirlikni toʻgʻridan-toʻgʻri oʻziga qoʻshib olishidan saqlanish uchun Vizantiya yordamiga tayanishga majbur edi{{sfn|Stevenson|1926|p=250}}{{sfn|Kennedy|2004|pp=280–281}}.

983-yilda Saʼd ud-Davla bilan janjallashib qolgan Bakjur Fotimiylar tomoniga oʻtgan. Fotimiylar uni qoʻshin bilan taʼminlagach, sentyabr oyida Halabga hujum qildi. Saʼd ud-Davla yordam soʻrab Vizantiya imperatori [[Vasiliy II Bolgaroboysa|Vasiliy]]ga murojaat qildi. Fotimiylar qamalini [[Bardas Phokas Kichik]] boshliq qoʻshin qaytardi. Soʻngra vizantiyaliklar oktyabr oyida Homsni talon-taroj qilishga kirishdi. Shahar Hamdoniylar nazoratiga qaytarildi. Bakjur esa Fotimiylar hududiga qochib ketdi{{sfn|Stevenson|1926|pp=249, 250}}{{sfn|Canard|1971|p=130}}.

Bakjur enfi al-Azizga murojaat qilib, [[Damashq]] shahri hokimligini talab qildi. Bu talab Suriyada kengayishni maʼqullab, Bakjurni Halabni qoʻlga kiritish vositasi sifatida koʻrgan xalifa al-Aziz hamda xalifaga uzoq vaqtdan buyon xizmat qilib kelayotgan [[vazir]] [[Yaʼqub ibn Killis]] oʻrtasida kelishmovchilik keltirib chiqardi. Yaʼqub ibn Killis bunaqa siyosatga qarshi edi. Bundan tashqari, oʻz homiysi boʻlgan amaldagi hokim [[Baltakin]]ni saqlab qolishni istardi{{sfn|Kennedy|2004|p=324}}. Shahardagi nufuzli guruhlar, ayniqsa Manasseh ibn al-Qazzaz rahbarligidagi yahudiylar va turk harbiy tashkiloti Bakjurning mahalliy arab qabila yetakchilari, xususan [[Mufarrij ibn Dagʻfal]] boshliq [[Banu Tayy]] bilan aloqasi sabab tayinlanishiga qarshi chiqdilar. Oxir-oqibat, al-Aziz barcha eʼtirozlarni rad etib, 983-yil dekabrida shaharni Bakjurga topshirishni buyurdi{{sfn|Kennedy|2004|p=324}}{{sfn|Gil|1997|p=365}}.

Bakjurning Damashqdagi hukmronligi u duch kelgan muxolifat tufayli juda notinch kechdi. Qarshilikni shafqatsiz usullar bilan bostirishi natijasida xalq orasida obroʻsini yoʻqotdi. Hokimlikka kirishganidan koʻp oʻtmay, Manasseh ibn al-Qazzazning yahudiy tarafdorlaridan birini qatl qildi. 987-yilda esa Ibn Killis homiylik qilgan uni taxtdan agʻdarish rejasi shahar boʻylab Bakjurning raqinlari ommaviy qirgʻin qilinishiga sabab boʻldi{{sfn|Kennedy|2004|p=324}}{{sfn|Gil|1997|p=365}}. Nihoyat, 988-yil bahorida Ibn Killis al-Azizni Bakjurni hokimiyatdan chetlatishga koʻndirib, Munis qoʻmondonligidagi qoʻshinni Damashqqa joʻnatdi. Bakjur va uning arab ittifoqchisi Mufarrij Munis boshliq Fotimiy qoʻshinlari va ularning arab qabilalaridan boʻlgan ittifoqchilari bilan taxminan ikki oy davomida kurash olib bordi. Shundan soʻng, Munis Damashqning janubi-sharqida joylashgan Dariya shahridagi jangda yirik gʻalabaga erishdi. Hafsalasi pir boʻlgan Bakjur afv va erkin oʻtish vaʼdasini olib, 29-oktyabr kuni [[Furot (daryo)|Furot]] boʻyidagi [[Raqqa]] shahriga joʻnab ketdi. Oʻrniga Ibn Killisning boshqa homiysi, gʻulom [[Yaʼqub as-Siqlabiy]] tayinlandi{{sfn|Stevenson|1926|p=250}}{{sfn|Kennedy|2004|p=324}}{{sfn|Gil|1997|pp=365–366}}.

Bakjur Raqqada turib, Halabni qaytarib olish umidida Saʼd ud-Davlaga qarshi fitna uyushtirishda davom etdi. Saʼd ud-Davla yana Vizantiya yordami bilan 991-yil aprel oyida Halab sharqidagi Naʼura yonida Bakjurni magʻlub etib, asir olishga erishdi va keyinroq uni qatl ettirdi{{sfn|Canard|1971|p=130}}{{sfn|Kennedy|2004|p=324}}{{sfn|Stevenson|1926|pp=249, 250–251}}.
== Manbalar ==
{{Manbalar}}
== Adabiyotlar ==
* {{EI2 | volume=3 | title=Ḥamdānids | first = Marius | last = Canard | authorlink = Marius Canard | pages = 126–131 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/hamdanids-COM_0259|}}
* {{A History of Palestine, 634-1099}}
* {{The Prophet and the Age of the Caliphates | edition = Second }}
* {{cite book|last=Stevenson|first=William B.|title=The Cambridge Medieval History, Volume V: Contest of Empire and Papacy |url=https://archive.org/details/cambridgemedieva05buryuoft|editor-last=Bury|editor-first=John Bagnell|location=New York|publisher=The Macmillan Company|year=1926|chapter=Chapter VI. Islam in Syria and Egypt (750–1100)|pages=[https://archive.org/details/cambridgemedieva05buryuoft/page/242 242]–264}}

[[Turkum:991-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Cherkas mamluklar]]
[[Turkum:Damashqning Fotimiy hokimlari]]
[[Turkum:Gʻilmon]]
[[Turkum:Halabning Hamdoniylar amirligi kishilari]]
[[Turkum:Homsning harbiy tarixi]]
[[Turkum:Arab—Vizantiya urushi ishtirokchilari]]
[[Turkum:Qatl etilgan harbiylar]]
[[Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar]]
[[Turkum:Qochoqlar]]
[[Turkum:10-asr Fotimiylar xalifaligi kishilari]]
[[Turkum:Fotimiylar xalifaligi qullari]]
[[Turkum:Fotimiylar gʻilmoni]]
[[Turkum:Halabning harbiy tarixi]]