Bess sahifasining manbasini koʻrish

'''Bess''' — [[axomaniylar davlati|axomaniylarning]] [[Baqtriya]] va [[Sugʻdiyona]]dagi [[satrap]]i (hokimi). [[Axomaniylar]] [[nasl]]idan. [[Miloddan avvalgi 333]] yil [[Aleksandr]] [[qoʻshin]]lari bilan [[Doro III]] qoʻshinlari oʻrtasida boʻlgan [[Gavgamela jangi|Gavgamela jangoʻ]]da [[Eron]] [[otliq askarlar|otliq lashkari]]ga qoʻmondonlik qilgan. Eron qoʻshinlari yengilgach, B. [[Spitamen]], [[Oksiart]], Datafarn kabi lashkarboshilar hamda Doro III bilan birgalikda Sugʻdiyonaga chekinadi va qarindoshi Doro III ni xoinona oʻldirib, oʻzini axomaniylar davlatining oliy hukmdori—Artakserks IV deb eʼlon qiladi. Aleksandr unga qarshi [[Ptolemey Lag]] boshchiligida [[lashkar]] yuboradi. Ptolemey Lag B. turgan [[qishloq]]ni qurshab olib, qishloq ahlidan uni tutib topshirishni talab qiladi, aks holda barchalarini oʻldirib, qishloqning kulini koʻkka sovurajagini aytadi. Shunda mazkur qishloq ahli Ptolemey Lag lashkariga qarshilik koʻrsatmaydi. Ptolemey Lag B.ni tutib boʻyniga sirtmoq solib, qipyalangʻoch holda Aleksandr qoʻshini oʻtadigan yoʻl boʻyida qoldiradi. Aleksandr oʻsha yoʻldan ketayotib B.ga koʻzi tushadida, undan nega oʻz qarimdoshi va [[podshoh]]ini oʻldirganini soʻraydi. Shunda B. Doroning mulozimlari qutkuvi bilan hamda Aleksandrning koʻnglini olish uchun shunday qilganini aytadi. Aleksandr [[gʻazab]]lanib, B.ning [[burun]] va [[quloq|qulok]]larini kesishni, soʻng uni Ekbatana ([[Hamadon]])ga yuborib, oʻsha yerda [[midiya]]liklar va [[forslar]] koʻz oldida qatl etishni buyuradi.

Baʼzi olimlarning ([[Shamsiddin Kamoliddinov|Sh. Kamoliddinov]]) fikricha, B. asir olingan joy hozirgi [[Qashqadaryo viloyati]]dagi [[Uzunqir]] qalʼasi harobasi oʻrnida boʻlgan, bu qalʼa chekinayotgan [[sugʻdiylar]]ning butun armiyasini sigʻdira olgan. Amudaryodagi [[Shoʻrob]] kechuvidan Uzunqir qalʼasigacha 240&nbsp;km boʻlib, [[oʻrta asr]] [[karvon]]lari uchun 8 [[kun]]lik yoʻl boʻlgan. Yunonmakedon otryadi bir necha yerda toʻxtab dam olgach, bu masofani 4 kunda bosib oʻtgan. B. oʻshanda Uzunqirdan 650 m [[janub|jan.]]da joylashgan mahalliy [[hokim]]ning [[qarorgoh]]i—[[Sangirtepa]] qalʼasiga yashiringan boʻlsa kerak.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX—nachala XIII vv., T., 1996, s. 17; Arrian, Poxod Aleksandra, M.—L., 1962.

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Qatl qilingan hukmdorlar]]