Betpaqdala

Betpaqdala — Qozogʻistondagi choʻl. Sarisuv daryosi quyi oqimi va Chu daryosidan Balxash kuligacha (500 km) choʻzilgan. Janubida Chu daryosi bilan chegaralangan, shimoliy chegarasi 46°30’ shahri k.ka toʻgʻri keladi. Maydoni qariyb 75 ming km². B. urqirli baland tekislik; dengiz sathidan oʻrtacha balandligi 300–350 m, gʻarbiy qismining balandligi 250 m, sharqiy qismi esa (Moʻyinti daryosi yaqinida) 450 m. Eng baland joyi 974 m (Taroz shahri yaqinida). Tepaliklari yassi, koʻpincha granit va slaneslar yer yuzasiga chiqib yotadi. B.ning gʻarbiy qismi gilli yerlar boʻlib, shoʻrxok, taxirshur kul koʻp. Oʻrta va janubiy qismi doʻng qumliklardan iborat, yer yuzasi chaqirtosh bilan qoplangan; sharqiy qismida tepa, qir va yakka togʻlar: Boyqora (665 m), Jeltov (974 m) togʻlari bor. B. iqlimi keskin kontinental, yozi issiq va quruq, qishi qattiq sovuq, yiliga 100–150 mm yopiq tushadi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —12’ dan —14° gacha, iyulniki 24—26°. Doimiy oqar suv yuq, erta bahorda oqib, yezda qurib qoladigan soy, jilgʻalar bor. Oʻsimlik siyrak, shuvoqning bir necha turi, shuningdek, shoʻra usadi. Soy va botiqlarda burgan, teresken, shuvoq, betaga uchraydi. B. bahorgi va kuzgi yaylov. Sugʻorish, ekin ekish, yaylovlarga suv chiqarish sohasida katta ishlar qilinmoqda. Gips, qoʻrgʻoshin va temir rudalari, marmar, togʻ xrustali, kvarsit, yashma, tuz va boshqa foydali qazilma konlari topilgan.

Adabiyotlar

• OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil