Boloria dia

Boloria dia
	; Pastki tomoni
Ilmiy tasniflash
Olam:	Hayvonlar
Tip:	Bo‘g‘imoyoqlilar
Sinf:	Hasharotlar
Turkum:	Tangachaqanotlilar
Oila:	Nymphalidae
Urugʻ:	Boloria
Binar nomi
	Boloria dia; (Linnaeus, 1767)
Sinonimlari
	Clossiana dia; Boloria (Clossiana) dia;

Boloria dia (Uiver fritillariyasi yoki binafsharang fritillariya) — Nymphalidae oilasiga mansub kapalak turi. Uiver fritillariyasi nomi ushbu turni 1820-yillarda Birmingemdan oʻn mil radiusda topganini daʼvo qilgan ingliz hasharotlar kolleksioneri Richard Uiver sharafiga qoʻyilgan^[1]. Biroq, B. dia Angliyada juda kam uchraydi va u yerdan topilgan sanoqli namunalar tasodifan keltirilib qolgan deb hisoblanadi^[2].

Tavsifi

Voyaga yetgan kapalak kichik oʻlchamda boʻlib, odatda shaxmatsimon toʻq sariq-jigarrang ustki tomonga hamda submarginal uchburchaklar va nuqtalar qatoriga ega. Oldingi qanot uzunligi 16–17 mm. Orqa qanotning pastki tomonida oʻziga xos binafsharang tasma mavjud.

Zayts asaridagi tavsifi

A. dia L. (68f) — eng kichik Argynnis. Ustki tomoni odatda boshqa turlarga qaraganda koʻproq qora rangga ega; orqa qanotning asos qismi qoida tariqasida ancha toʻq, chekka qismida qalin qora nuqtalar qatori joylashgan. Orqa qanotning pastki tomoni binafsharang bilan oʻzaro tutashgan boʻlib, chekkasida, oʻrta tasmasida va asosida kumushrang dogʻlar mavjud. Markaziy, Shimoliy va Sharqiy Yevropa boʻylab, shuningdek, Old Osiyodan sharqqa, to Mo'g'ulistongacha tarqalgan. Keng tutash oʻrta tasmaga ega boʻlgan namunalar — ab. vittata Spul. (= mediofasciata Schultz) hisoblanadi. Ab. hudaki Aign. namunasida (ayniqsa ikkinchi naslda juda koʻp uchraydi) orqa qanotning faqat tor oʻrta tasmasi qizgʻish-sariq boʻlib, chekkasi va asosi keng qora rangda boʻladi. — alpina Elw. [hozirgi B. d. alpina kenja turi] (Elwes, 1899) (68f) — Sharqiy Markaziy Osiyodan tarqalgan, Oltoydan topilib tavsiflangan shakli; uning asosiy rangi xiraroq, qizgʻish-sariqdan koʻra koʻproq teri rangida. — Qurt oqish yoki toʻqroq kulrang boʻlib, och hoshiyali qoramtir orqa chizigʻiga va qizgʻish-jigarrang yon chiziqqa ega; orqa yon qismida qoramtir yamoqda kichik ochiq dogʻlar mavjud; tikanlari ochiq sariq, asosi toʻq sariq; iyunda va sentyabrdan aprelgacha Violaceae va Rubus ustida yashaydi, shuningdek, Prunella vulgaris bilan oziqlanishi aytiladi. Gʻumbagi jigarrang; orqa qismida kichik uchli doʻmboqchalar qatori bor. Kapalak aprel va may oylarida hamda avgustdan boshlab ochiq joylarda va oʻrmon maydonlarida past uchadi va tez-tez gullarga qoʻnadi. Ushbu kapalakning tunlari odatda gullayotgan butalarga osilib uxlashini koʻrish mumkin, ularning pastki qismi mayda gullarga juda yaxshi moslashgan. Ushbu tur oʻzi uchraydigan hududlarda kamyob sanalmaydi, biroq katta toʻdalar shaklida ham topilmagan^[3].

Oʻxshash turlari

B. dia marvarid hoshiyali fritillariyadan orqa qanotida oʻtkir burchak mavjudligi bilan farq qiladi (qanotlari yopiq holda qoʻnganda pastki tomondan yaqqol koʻrinadi). Oʻxshash Titaniya fritillariyasi unchalik oʻtkir burchakli boʻlmagan orqa qanotga ega va faqat baland togʻlik hududlarda uchraydi^[4].

Yevropada qurtlar Viola turlari (Viola odorata, Viola hirta, Viola canina, Viola reichenbachiana, Viola tricolor) bilan, Yevropadan tashqarida esa Prunella vulgaris va Rubus idaeus bilan oziqlanadi.

Tarqalishi

Boloria dia Yevropada, Kavkaz boʻylab sharqqa, Palearktika orqali to Mo'g'ulistongacha boʻlgan hududlarda uchraydi. U janubiy Fransiya boʻylab keng tarqalgan va odatiy tur hisoblanadi^[4] Yevropada u shimoliy Ispaniya, Italiya va Gretsiyadan to Polsha, Bolqon va Turkiyagacha uchraydi.^[5]^[6]. U Buyuk Britaniyada uchramaydi.

Kenja turlari

Clossiana dia dia gʻarbiy Yevropa
Clossiana dia alpina (Elwes, 1899)
Clossiana dia calida (Jachontov, 1911)
Clossiana dia disconota (Krulikovsky, 1909) markaziy Yevropa va gʻarbiy Sibir
Clossiana dia semota Tuzov, 2000
Clossiana dia setania (Fruhstorfer, 1909)^[6]

Etimologiyasi

Klassik anʼanaga koʻra nomlangan. Dia (yunon mifologiyasi) — Lapitlar shohi Iksionning rafiqasi.

Galereya

Ustki tomoni
Pastki tomoni

Manbalar

↑ Salmon, Michael A.. The Aurelian Legacy. British Butterflies and their Collectors. Harley Books, 2000 — 133–134-bet.
↑ Eeles, Peter. „Weaver's Fritillary“. UK Butterflies (2002–2012).
↑ Adalbert Seitz in Seitz, A. ed. Band 1: Abt. 1, Die Großschmetterlinge des palaearktischen Faunengebietes, Die palaearktischen Tagfalter, 1909, 379 Seiten, mit 89 kolorierten Tafeln (3470 Figuren) Bu maqola jamoat mulki boʻlgan maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi.
↑ ^4,0 ^4,1 Gibbons, Roger. „Weaver's Fritillary“. Butterflies of France (2011).
↑ http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/heliconiinae/clossiana/index.html
↑ ^6,0 ^6,1 https://web.archive.org/web/20131203062436/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=441716

Havolalar

[1] Salmon, Michael A.. The Aurelian Legacy. British Butterflies and their Collectors. Harley Books, 2000 — 133–134-bet.

[UKB-2] Eeles, Peter. „Weaver's Fritillary“. UK Butterflies (2002–2012).

[3] Adalbert Seitz in Seitz, A. ed. Band 1: Abt. 1, Die Großschmetterlinge des palaearktischen Faunengebietes, Die palaearktischen Tagfalter, 1909, 379 Seiten, mit 89 kolorierten Tafeln (3470 Figuren) Bu maqola jamoat mulki boʻlgan maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi.

[BoF-4] 4,0 ^4,1 Gibbons, Roger. „Weaver's Fritillary“. Butterflies of France (2011).

[funet-5] ttp://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/heliconiinae/clossiana/index.html

[fe-6] 6,0 ^6,1 https://web.archive.org/web/20131203062436/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=441716

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]