Bulling sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Bullying_Físico.JPG|thumb| Talabaning boshqa uchta talaba tomonidan qoʻrqitilish tasviri. Orqada voqeaga eʼtibor bermayotgan odam oʻtiribdi.]]
[[Fayl:Share_of_children_who_report_being_bullied,_OWID.svg|thumb| Bezorilik haqida xabar bergan bolalar ulushi (2015-yil)]]
{{Diskriminatsiya yon paneli}}
'''Bulling''' – bu zoʻravonlik, majburlash, haqoratli soʻzlar bilan masxara qilish yoki tahdid qilish, ishonchni suiisteʼmol qilish, tajovuzkorlik qilish yoki [[wiktionary:domination|dominantlikdan]] qoʻrqitish uchun foydalanish. Xulq-atvor koʻpincha takrorlanadi va odatiy holdir. Muhim shartlardan biri bu (bezori yoki boshqalar tomonidan) jismoniy yoki ijtimoiy kuchning nomutanosibligini idrok etishdir. Bu nomutanosiblik bezorilikni mojarodan ajratib turadi<ref name="School bullying is not a conflict">{{Cite journal|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|title=School bullying is not a conflict: The interplay between conflict management styles, bullying victimization and psychological school adjustment|volume=19|issue=18|page=11809|date=2022|issn=1661-7827|doi=10.3390/ijerph191811809|pmid=36142079|pmc=9517642}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Juvonen, J.|last2=Graham, S.|title=Bullying in Schools: The Power of Bullies and the Plight of Victims|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_2014_65/page/159|journal=[[Annual Review of Psychology]]|volume=65|date=2014|pages=159–85|doi=10.1146/annurev-psych-010213-115030|pmid=23937767}}</ref>. Bulling tajovuzkor xatti-harakatlarning kichik toifasi boʻlib, u dushmanlik niyati, kuchlarning nomutanosibligi va maʼlum vaqt davomida doimiy takrorlanishi bilan tavsiflanadi<ref>{{Cite journal|last=Burger|first1=Christoph|last2=Strohmeier|first2=Dagmar|last3=Spröber|first3=Nina|last4=Bauman|first4=Sheri|last5=Rigby|first5=Ken|date=2015|title=How teachers respond to school bullying: An examination of self-reported intervention strategy use, moderator effects, and concurrent use of multiple strategies|journal=Teaching and Teacher Education|volume=51|pages=191–202|doi=10.1016/j.tate.2015.07.004}}</ref>.

== Etimologiyasi ==
„Bully“ soʻzi 1530-yillarda qoʻllangan vaqti „sevgilim“ degan maʼnoni anglatgan, {{Lang-nl|boel}} har ikki jinsga nisbatan qoʻllangan, „suyukligi“, „birodar“ maʼnosida ishlatilgan. Maʼno 17-asr davomida „yaxshi odam“, „qoʻzgʻolonchi“, „zaiflarni tahqirlovchi“ maʼnolarida qoʻllandi. Bu „suyukligi“ va <nowiki>„</nowiki>[[Fohishalik|fohishaning]] himoyachisi“ kabi soʻzlar oʻrtasidagi bogʻlovchi maʼno boʻlishi mumkin, bu „bezorilik“ ning bir maʼnosi sifatida ishlatilgan (1706-yilgacha maxsus tasdiqlanmagan). „To bully“ feʼli birinchi marta 1710-yilda rasman tasdiqlangan<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=bully |sarlavha=bully |ish=Online Etymology Dictionary |nashriyot=Douglas Harper |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131029195402/http://www.etymonline.com/index.php?term=bully |arxivsana=2013-10-29 |qaralgan sana=2013-10-28}}</ref>.

Tarixda Amerika madaniyatida bu atama undov/nasihat sifatida, xususan [[Theodore Roosevelt]] bilan mashhur<ref>[http://www.shapell.org/manuscript/theodore-roosevelt-bully-for-you ''TR Correspondence 27 September 1907''] {{Webarxiv}} „bully for you“ in the positive sense</ref> bilan bogʻliq boʻlgan va hozirgacha bezori minbarida (bully pulpit), Roosevelt vaqtida chiqarilgan [[protologizm|tangada]] zaif/beqaror maqtov sifatida ishlatilgan („bully for him“).

== Turlari ==
Bulling turli adabiyotlarda turfa turlarga ajratilgan. Ular ogʻzaki boʻlmagan, ogʻzaki yoki jismoniy xatti-harakatlar shaklida boʻlishi mumkin. Boshqa tasniflash jinoyatchilar yoki ishtirokchilar holatiga asoslanadi, shuning uchun turlar individual va jamoaviy bullingni oʻz ichiga oladi. Boshqa talqinda, shuningdek, boshqa shaxsga yoki hatto mulkka yetkazilgan jismoniy zarardan tashqari, hissiy va munosabatlardagi zoʻravonlik ham aytib oʻtiladi<ref>{{Kitob manbasi |last=McGrath |first=Mary Jo |title=School Bullying: Tools for Avoiding Harm and Liability |url=https://archive.org/details/schoolbullyingto0000mcgr |date=2007 |publisher=Corwin Press |isbn=978-1-4129-1571-7 |location=Thousand Oaks, CA |page=[https://archive.org/details/schoolbullyingto0000mcgr/page/6 6]}}</ref>. Bundan tashqari, yaqinda paydo boʻlgan [[kiberbulling]] deb ataladigan turi ham keng tarqalgan.

Jismoniy, ogʻzaki va oʻzaro munosabatlardagi bulling boshlangʻich maktabda eng keng tarqalgan boʻlib, odamlar hayotining keyingi bosqichlarida davom etadigan zoʻravonliknng dastlabki bosqichi boʻlishi mumkin.

===Individual bulling===
Individual bulling taktikasi bir shaxs tomonidan jabrlanuvchiga nisbatan amalga oshiriladi<ref>{{Veb manbasi |url=http://respect2all.org/bullying-definitions/ |sarlavha=Bullying Definitions |qaralgan sana=2016-02-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304140405/http://respect2all.org/bullying-definitions/ |arxivsana=2016-03-04}}</ref>. Individual bullingni to'rt turga bo'lish mumkin<ref name=":0">{{Kitob manbasi |title=Invitation to the Life Span |url=https://archive.org/details/invitationtolife0000kath |last=Berger |first=Kathleen Stassen |publisher=Worth Publishers |year=2014 |isbn=978-1-4641-7205-2 |location=New York}}</ref>. 

=== Jismoniy bulling ===
Jismoniy bulling – bu birovning tanasiga zarar yetkazadigan yoki uning mulkiga zarar yetkazadigan har qanday qoʻrqitish turini oʻz ichiga oladi. Birovning mulkini oʻgʻirlash, urish, urishish va qasddan yoʻq qilish jismoniy zoʻravonlikning bir turidir. Kamdan-kam hollarda jabrlanuvchiga birinchi marotabaning oʻzida jismoniy bulling amaliyoti qoʻllanadi. Koʻpincha zoʻravonlik boshqa shaklda boshlanadi va keyinchalik jismoniy bullingga oʻtadi. Jismoniy bullingda bezori foydalanadigan asosiy qurol uning tanasi (mushti, oyogʻi, kallasi) yoki oʻz qurboniga hujum qilgan vaqtda qurol sifatida foydalangan obyekt (tayoq, bita, karset va hokazo) boʻlishi mumkin. Baʼzida yoshi kattalar oʻsmirlikda shakllangan notoʻgʻri qarashlari tufayli tengdoshlarini bulling nishoniga olishadi va ularni bu orqali oʻzlaridan begonalashtiradilar. Bu esa tez orada sinfdoshlari tomonidan ularni mazax qilinishi, qiynoqqa solish va „kaltaklash“ holatlariga olib kelishi mumkin. Jismoniy bulling koʻpincha vaqt oʻtishi bilan kuchayadi va halokatli yakunlarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun koʻpchilik keyingi kuchayishning oldini olish maqsadida uni tezda toʻxtatishga harakat qiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://nobullying.com/physical-bullying/ |sarlavha=no bullying |ish=nobullying.com/physical-bullying/ |qaralgan sana=30 November 2016 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20161201023450/https://nobullying.com/physical-bullying/ |arxivsana=1 December 2016}}</ref>.

=== Ogʻzaki bulling ===
Ogʻzaki bulling eng keng tarqalgan zoʻravonlik turlaridan biridir. Bu tur gapirish, ovozdan boshqa maqsadlarda foydalanish yoki tana tilining baʼzi shakllari orqali amalga oshiriladi va hech qanday jismoniy tajovuzni oʻz ichiga olmaydi. Bulling odatda ayni shu bosqichda boshlanadi va quyidagilardan birini oʻz ichiga oladi:

* [[Pejorativ|Kamsituvchi]] ism va [[Laqab|laqab qoʻyish]]
* Birov haqida mish-mishlar tarqatish yoki yolgʻon gapirish
* Biror kishiga tahdid qilish
* Birovga qoʻpol soʻzlar aytish yoki qoʻpol ohangda baqirish yo gaplashish, ayniqsa asosli sabablarsiz
* Birovning ovozini yoki gapirish uslubini masxara qilish
* Birovning ustidan kulish
* Biror kishini tahqirlash uchun [[Tana tili|tana tilidan]] foydalanish (yaʼni, oʻrta barmoqdan).
* Birovni haqorat qilish yoki boshqa yoʻl bilan masxaralash
Ogʻzaki bullingda bezori foydalanadigan asosiy qurol ovozdir. Koʻp hollarda ogʻzaki zoʻravonlik ikkala jins orasida ham uchraydi, lekin qizlar bu usulni koʻproq ishlatadilar. Qizlar, umuman olganda, oʻgʻil bolalarga qaraganda haqorat qilishda nisbatan nozikroq soʻzlardan va usullardan foydalanadilar. Qizlar boshqa shaxslar ustidan hukmronlik qilish va ularni nazorat qilish hamda ularning ustunligi va kuchini koʻrsatish, koʻpincha oʻzlari uchun ideal boʻlgan odamni hayratda qoldirish uchun ogʻzaki zoʻravonlik, shuningdek, ijtimoiy chetlatish usullarini qoʻllaydilar. Koʻpincha oʻgʻil bolalar boshqalarni jismoniy zoʻravonlik bilan qoʻrqitishdan qochishni istashsa, nisbatan oddiyroq boʻlgan ogʻzaki bullingdan foydalanishni maqul koʻradilar<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2015-07-08 |title=What is Verbal Bullying and How to Handle Verbal Bullies - Bullying Statistics |work=Bullying Statistics |url=http://www.bullyingstatistics.org/content/verbal-bullying.html |url-status=live |access-date=2016-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125110622/http://www.bullyingstatistics.org/content/verbal-bullying.html |archive-date=2016-11-25}}</ref>.

=== Munosabatlardagi bulling ===
Munosabatlardagi bulling (baʼzan ijtimoiy tajovuz deb ataladi) boshqalarga zarar yetkazish uchun munosabatlardan foydalanadigan bulling turi<ref>{{Kitob manbasi |last=Breakstone |first=Steve |title=How to Stop Bullying and Social Aggression: Elementary Grade Lessons and Activities That Teach Empathy, Friendship, and Respect |url=https://archive.org/details/howtostopbullyin0000brea |date=2009 |publisher=Corwin Press |isbn=978-1-4129-5810-3 |location=Thousand Oaks, CA |page=[https://archive.org/details/howtostopbullyin0000brea/page/9 9]}}</ref>. Bu atama, shuningdek, kimningdir obroʻsiga yoki ijtimoiy mavqeiga putur yetkazish maqsadida qilingan har qanday qoʻrqitish turlarini ham oʻz ichiga qamrab oladi. Bu tur jismoniy va ogʻzaki bullingga kiritilgan usullar bilan ham bogʻlanishi mumkin. Oʻzaro zoʻravonlik – bu yoshlar orasida keng tarqalgan, lekin ayniqsa qizlarga nisbatan qoʻllanadigan bullingning bir turidir. Ijtimoiy chetlatish (birovni eʼtiborsiz qoldirish yoki oʻzini „tashqarida qolgan“ his qilish) munosabatlardagi zoʻravonlikning eng keng tarqalgan turlaridan biri hisoblanadi. Oʻzaro bulling zoʻravonlar tomonidan ularning ijtimoiy mavqeini yaxshilash va boshqalarni nazorat qilish uchun bir vosita sifatida ishlatilishi mumkin. Jismoniy bullingdan farqli oʻlaroq, munosabatlardagi buling ochiq emas va uzoq vaqt davomida sezilmasdan davom etishi mumkin<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Norton |first=Chris |title=What is the Definition of Relational Bullying / Social Bullying - BRIM Anti-Bullying Software |work=BRIM Anti-Bullying Software |url=https://antibullyingsoftware.com/what-is-the-definition-of-relational-bullying-social-bullying/ |url-status=live |access-date=2016-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201080421/https://antibullyingsoftware.com/what-is-the-definition-of-relational-bullying-social-bullying/ |archive-date=2016-12-01}}</ref>.

=== Kiberbulling ===
{{Asosiy maqola|Kiberbulling}}[[Kiberbulling]] – bu boshqa shaxsni bezovta qilish, tahdid qilish, sharmanda qilish yoki nishonga olish uchun zamonaviy texnologiyalardan foydalanish. Voyaga yetgan shaxs ishtirok etganda, u '''kiber-tahqirlash''' yoki [[kibertalking]] taʼrifiga javob berishi mumkin, bu huquqiy oqibatlarga olib kelishi va qamoq jazosini oʻz ichiga olishi mumkin<ref>{{Veb manbasi |url=http://kidshealth.org/en/parents/cyberbullying.html |sarlavha=Cyberbullying |ish=kidshealth.org |qaralgan sana=2016-11-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20161201165708/http://kidshealth.org/en/parents/cyberbullying.html |arxivsana=2016-12-01}}</ref>. Bunga elektron pochta, soniyali xabar almashinish, ijtimoiy media veb-saytlari (masalan, [[Facebook]]), matnli xabarlar va mobil telefonlardan foydalanish orqali amalga oshiriladigan bullying kiradi. Taʼkidlanishicha, kiberbulling boshlangʻich maktabga qaraganda oʻrta maktablarda koʻproq uchraydi<ref name=":02">{{Kitob manbasi |title=Invitation to the Life Span |url=https://archive.org/details/invitationtolife0000kath |last=Berger |first=Kathleen Stassen |publisher=Worth Publishers |year=2014 |isbn=978-1-4641-7205-2 |location=New York}}</ref>.

Internet odamlarni javobgarlikdan va turli filtrlardan cheklamaydi<ref>{{Veb manbasi |muallif=Affairs (ASPA) |ism=Assistant Secretary for Public |sana=2019-09-24 |sarlavha=What Is Cyberbullying |url=https://www.stopbullying.gov/cyberbullying/what-is-it |qaralgan sana=2023-02-28 |ish=StopBullying.gov |til=en |arxivsana=2023-09-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230927152338/https://www.stopbullying.gov/cyberbullying/what-is-it }}</ref>. Bezorilik uchun internetdan foydalanish orqali oʻzini yengilroq va kamroq cheklangan his qilishi mumkin va bu [[Onlayn inhibisyon effekti]] deb ataladi. Bezorilik uchun zamonaviy texnologiyalardan foydalanish kimningdir onlayn obrosiga putur yetkazishi mumkin. Onlayn maʼlumotlar, agar platforma tomonidan oʻchirilmagan boʻlsa va hatto undan keyin ham oʻchirilmasa, u yerda abadiy saqlanib qoladi. Kelajakda ish beruvchilar va internetga kirish imkoniga ega odamlar har qanday odamning boshqalar bilan qanday munosabatda boʻlganligini koʻrishlari mumkin. Kiberbulling bilan bogʻliq yana bir muammo shundaki, boshqa odamlar bu holatda ham ishtirok etishi mumkin. Texnologiya, ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish boshqalarga kontentni ijobiy yoki salbiy boʻlishidan qatʼi nazar, qayta joylashtirish yoki almashtirish imkonini beradi.

=== Kollektiv bulling ===
Kollektiv bulling taktikasi jabrlanuvchiga nisbatan bir nechta shaxslar tomonidan qoʻllanadi. Kollektiv bulling mobbing sifatida tanilgan va har qanday alohida turdagi bezorilikni oʻz ichiga olishi mumkin. Ijtimoiy tarmoqlarda [[trolling]] xatti-harakati, odatda, tasodifiy oʻquvchi tomonidan individual xarakterga ega deb hisoblansa ham, baʼzida homiylik ostidagi astroturferlar tomonidan uyushtirilgan harakatlar sifatida baholanadi.

==== Mobbing ====
{{Asosiy maqola|Mobbing}}Mobbing har qanday kontekstdagi, masalan, [[oila]], [[Tengdoshlar guruhi|tengdoshlar jamoasi]], [[maktab]], [[Ish oʻrni|ish joyi]], [[mahalla]], [[Jamiyat|hamjamiyat]] yoki Internetda shaxsni guruh tomonidan qoʻrqitishni anglatadi. Bu ish joyida [[Emotsiya|hissiy]] zoʻravonlik sifatida sodir boʻladi, masalan, hamkasblar, [[Iyerarxiya|qoʻl ostidagi ishchilar]] yoki boshliqlar tomonidan [[mish-mish]] tarqatish, [[qoʻrqitish]], [[Tahqirlash|kamsitish]], [[obroʻsizlantirish]] va chetlatilishi orqali ish joyidan majburan chiqarish uchun qoʻllanadi. Bunda jabrlanuvchining jinsi, dini va boshqa hislatlari orqali kamsitilinadi<ref>Mobbing: Emotional Abuse in the American Workplace by Noa Davenport, Ruth D. Schwartz and Gail Pursell Elliott.</ref>.

== OAV da ==

=== Kinomotografiyada ===
* [[:ru:Республика ШКИД (фильм)|Respublika SHKID]] (1966)
* [[:en:Carrie (1976 film)|Carrie]] (1976)
* [[:ru:Чучело (фильм)|Chuchelo]] (1983)
* [[:en:Heart of America (film)|Heart of America]] (2002)
* [[:en:Bang Bang You're Dead (film)|Bang Bang You're Dead]] (2002)
* [[:ru:Зло (фильм, 2003)|Zlo]] (2003)
* [[:en:Bully (2011 film)|Bully]] (2011)
* [[:ru:Первые ласточки (телесериал)|Perviye lastochki]] (2019) 
* [[Slovo patsana. Krov na asfalte]] (2023)

=== Adabiyotda ===
* [[:en:Lord of the Flies|Lord of the Flies]] Lord of the Flies
* [[:ru:Травля: со взрослыми согласовано|Travlya: so vzroslimi soglasovano]] Svetlana Motorina
* [[:en:The Bully: A Discussion and Activity Story|The Bully: A Discussion and Activity Story]] 	Rita Y. Toews

=== Oʻyinlarda ===
* [[Bully]] (2006)
=== Musiqiy videokliplarda ===
* [[Till Lindemann]] – „Ich hasse Kinder“ („Men bolalarni yomon koʻraman“)<ref>{{cite web|author=Марина Максимова|url=https://russian.rt.com/nopolitics/article/868111-till-lindemann-klip-deti|title=Травля в советской школе: Тилль Линдеманн выпустил новый скандальный клип|publisher=// [[RT]]|date=2021-06-01|accessdate=2021-06-04|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603075350/https://russian.rt.com/nopolitics/article/868111-till-lindemann-klip-deti|deadlink=no}}</ref>

==Yana qarang==
* [[Bulling va suitsid]]
* [[Bezorilik]]
* [[Kiberbulling]]
* [[Diskriminatsiya]]
* [[Mobbing]]
* [[Hazing]]
* [[Psixologiktravma]]
* [[Abyuziv munosabatlar]]
* [[OAV va suitsid]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Kohut MR ''The Complete Guide to Understanding, Controlling, and Stopping Bullies & Bullying: A Complete Guide for Teachers & Parents'' (2007)
* ''Bullies and Victims in Schools: a guide to understanding and management'' Valerie E. Besag (1989)
* ''The Fight That Never Ends'' Tim Brown
* ''Odd Girl Out: The Hidden Culture of Aggression in Girls'' Rachel Simmons {{ISBN|0-15-602734-8}}
* ''Bullycide, Death at Playtime'' Neil Marr va [[Tim Field]] {{ISBN|0-9529121-2-0}}
* ''Bullycide in America: Moms Speak Out about the Bullying/Suicide Connection'' Brenda High, [http://www.bullycide.org Bullycide.org] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130823202609/http://www.bullycide.org/ |date=2013-08-23 }}
* [https://web.archive.org/web/20180807172430/http://outofbullying.com/ ''A Journey Out of Bullying: From Despair to Hope''] Patricia L. Scott
* ''Peer Abuse Know More! Bullying From A Psychological Perspective'' Elizabeth Bennett
* ''New Perspectives on Bullying'' Ken Rigby
* [[James Garbarino|Garbarino, J.]] & de Lara, E. (2003). [http://www.enotalone.com/article/5451.html ''And Words Can Hurt Forever: How to Protect Adolescents from Bullying, Harassment, and Emotional Violence.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927130613/http://www.enotalone.com/article/5451.html |date=2011-09-27 }} The Free Press: New York NY.
* Joanne Scaglione, Arrica Rose Scaglione [http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true&_&ERICExtSearch_SearchValue_0=ED493726&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=ED493726 ''Bully-proofing children: a practical, hands-on guide to stop bullying''] 2006
* [http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/search/detailmini.jsp?_nfpb=true&_&ERICExtSearch_SearchValue_0=ED410007&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=ED410007 ''Why Is Everybody Always Picking on Me: A Guide to Handling Bullies for Young People.''] Terrence Webster-Doyle. 
* [http://www.paulgraham.com/nerds.html ''Why Nerds are Unpopular''], [[Paul Graham|Paul Graham]]. 
* ''[[Lord of the Flies]]'' William Golding (1954).
* {{статья |автор=Кон, Игорь Семёнович |ссылка=http://www.pseudology.org/Kon/Zametki/ChtoTakoeBulling.htm |заглавие=Что такое буллинг и как с ним бороться? |издание=Семья и школа (журнал, XX век) |тип= |год=2006 |ответственный= |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304121552/http://www.pseudology.org/Kon/Zametki/ChtoTakoeBulling.htm }}
* {{книга|автор=Кривцова Светлана Васильевна |заглавие=Буллинг в школе vs сплочённость неравнодушных. Организационная культура Образовательное учреждение для решения проблем дисциплины и противостояния насилию |место=М. |издательство=Изд-во Федерального института развития образования |год=2011 |страниц=119 |isbn=978-5-85630-056-6}}
* {{книга|автор=Ожиёва Е. Н.|заглавие=Буллинг как разновидность насилия. Школьный буллинг // Научная индустрия европейского континента|год=2008|место=Белгород|ответственный=Сборник докладов конференции|издательство=Руснаучкнига|ссылка=http://www.rusnauka.com/33_NIEK_2008/Psihologia/37294.doc.htm|ref=Ожиёва}}
* {{cite web|url=https://postnauka.ru/faq/78155|title=Психология подросткового возраста: проблема буллинга|subtitle=О травле в школе, причинах буллинга и характерных чертах жертв и агрессоров|author=Кирилл Хломов|date=2017-07-11|ref=Хломов, 2017}}
* {{книга|автор=[[:en:Dan Olweus|Dan Olweus]] |заглавие=Bullying at school: What we know and what we can do |ссылка=https://archive.org/details/bullyingatschool00olwe |место=[[Malden]] |издательство=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishing]]|год=1993 |ref=Ольвеус}}

== Havolalar ==
* {{Curlie|Society/Issues/Violence_and_Abuse/Youth/Bullying/}}
* [https://www.citizensadvice.org.uk/about-us/how-we-provide-advice/advice/Get-advice/ Citizens Advice in the UK] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201129101538/https://www.citizensadvice.org.uk/about-us/how-we-provide-advice/advice/Get-advice/ |date=2020-11-29 }}
* [https://web.archive.org/web/20020802052441/http://www.bullyingnoway.com.au/ Bullying. No Way! (Australian Education Authorities)]
* [http://www.dfes.gov.uk/bullying Bullying in schools (UK &#x2013; schools)]
* [http://pbskids.org/itsmylife/friends/bullies/print_books.html PBSKids.org "Great Books About Bullies"] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170512012641/http://pbskids.org/itsmylife/friends/bullies/print_books.html |date=2017-05-12 }}
* [https://web.archive.org/web/20121103113237/http://app.thearit.com/uft-brave/bebraveagainstbullying.html Be Brave Against Bullying, a UFT project]
* [http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/search/simpleSearch.jsp?newSearch=true&eric_sortField=&searchtype=basic&pageSize=10&ERICExtSearch_SearchValue_0=bullying&eric_displayStartCount=1&_pageLabel=ERICSearchResult&ERICExtSearch_SearchType_0=kw U.S. Department of Education's Education Resources Information Center (ERIC)]
* [http://bullyonline.org/index.php Bully Online] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190826134132/https://www.bullyonline.org/index.php |date=2019-08-26 }}
{{Authority control}}
[[Turkum:Adolatsizlik]]
[[Turkum:Diskriminatsiya]]
[[Turkum:Bezorilik va bulling]]
[[Turkum:Agressiya]]