CARMENES tadqiqoti
CARMENES (inglizcha to'liq nomi: Calar Alto high-Resolution search for M dwarfs with Exoearths with Near-infrared and optical Échelle Spectrographs — Kalar-Alto rasadxonasida optik va yaqin infraqizil eshel-spektrograflar yordamida M-mitti yulduzlar atrofida Yerga o'xshash sayyoralarni qidirish) — Ispaniyadagi Kalar-Alto rasadxonasining 3,5 metrlik teleskopiga o'rnatilgan yuqori aniqlikdagi spektrograf va u orqali amalga oshiriladigan xalqaro astronomik tadqiqot loyihasidir.
| CARMENES | |
|---|---|
| To'liq nomi | Calar Alto high-Resolution search for M dwarfs with Exoearths with Near-infrared and optical Échelle Spectrographs |
| Turi | Spektrograf va astronomik tadqiqot |
| Maqsad | Qizil mittilar atrofida ekzosayyoralarni qidirish |
| Joylashuvi | Kalar-Alto rasadxonasi, Ispaniya |
| Teleskop | 3,5 metrlik Kalar-Alto teleskopi |
| Tashkilotchi | Ispaniya va Germaniya ilmiy konsorsiumi |
| Ishga tushirilgan | 2016-yil 1-yanvar |
Loyihaning asosiy maqsadi — M-mitti yulduzlar (sovuq va kichik massali yulduzlar) atrofida aylanuvchi, massasi Yer massasiga yaqin bo'lgan, ayniqsa yashash zonasida joylashgan ekzosayyoralarni kashf etishdan iborat.
Texnologiyasi va ishlash prinsipi
CARMENES uskunasi ikkita mustaqil, ammo bir vaqtda ishlaydigan yuqori aniqlikdagi spektrografdan tashkil topgan: biri ko'rinadigan yorug'lik (optik) diapazonida (520–1050 nm), ikkinchisi esa yaqin infraqizil diapazonda (960–1710 nm) ishlaydi.
Bu uskuna sayyoralarni qidirishda radial tezlik usuli (yoki Doppler effekti)dan foydalanadi. Sayyora o'z yulduzi atrofida aylanganda, uning gravitatsiyasi yulduzni biroz o'ziga tortib, tebrantiradi. Bu tebranish yulduz yorug'ligi spektrida juda kichik siljishlarni keltirib chiqaradi. CARMENESning o'ziga xosligi shundaki, u bir vaqtning o'zida ikkita turli to'lqin uzunligida (optik va infraqizil) kuzatuv olib boradi. Bu orqali astronomlar yulduzning o'z faolligi (masalan, yulduz dog'lari) tufayli kelib chiqadigan soxta signallarni haqiqiy sayyora signalidan ishonchli tarzda ajratib olishlari mumkin.
Ilmiy maqsadi va kashfiyotlari
Qizil mittilar Somon yo'li galaktikasidagi eng keng tarqalgan yulduzlar bo'lib, ularning massasi Quyoshdan ancha kichik. Shu sababli, ularning atrofida aylanuvchi kichik Yer tipidagi sayyoralar yulduzda kuchliroq tebranish (radial tezlik) hosil qiladi va ularni kashf etish ancha osonlashadi.
CARMENES loyihasi rasman 2016-yilda doimiy kuzatuvlarni boshladi va bugungi kunga qadar bir qator ulkan ilmiy kashfiyotlarni amalga oshirdi. Uning eng muhim kashfiyotlari qatoriga quyidagilar kiradi:
- Barnard yulduzi b — Quyosh tizimiga eng yaqin joylashgan yakkaxon yulduz bo'lmish Barnard yulduzi atrofida aylanuvchi super-Yer sinfiga oid nomzod sayyora (keyinchalik uning tabiati yuzasidan ilmiy bahslar davom etgan).
- Teegarden yulduzi b va c — o'z yulduzining yashash zonasida joylashgan, Yerga eng o'xshash bo'lishi ehtimoli yuqori bo'lgan ikki sayyora [1].
- Gliese 486 b — teleskoplar orqali atmosferasini o'rganish uchun eng qulay bo'lgan qizib ketgan toshloq sayyoralardan biri.
Hamkorlar
Loyiha Ispaniya va Germaniyaning o'n bitta ilmiy-tadqiqot instituti hamkorligida ishlab chiqilgan. Konsorsium tarkibiga Maks Plank nomidagi Astronomiya instituti (MPIA, Geydelberg), Andalusiya Astrofizika instituti (IAA-CSIC), shuningdek, Gyottingen, Madrid, Myunxen va Gamburg universitetlari kiradi.
Shuningdek qarang
Manbalar
- ↑ „CARMENES exoplanet discoveries“. CARMENES Consortium. Qaraldi: 2023-yil 1-noyabr.