Carissa Yip sahifasining manbasini koʻrish

'''Carissa Shiwen Yip''' (2003-yil 10-sentyabrda tugʻilgan) — amerikalik [[shaxmat]]chi va hozirgi ayollar oʻrtasidagi shaxmat boʻyicha AQSh chempioni. 2019-yil sentyabr oyida u Qoʻshma Shtatlardagi eng reytingli ayol oʻyinchi va oʻn yoshida [[grossmeyster]]ni magʻlub etgan eng yosh shaxmatchi ayol boʻldi. 2019-yil oktyabr oyida u xalqaro usta unvoniga sazovor boʻlgan tarixdagi eng yosh amerikalik ayol boʻldi.
{{Shaxmatchi bilgiqutisi|name=Carissa Yip|full_name=Carissa Shiwen Yip|country=Amerika Qoʻshma shtatlari|birth_date=10-sentyabr 2003-yil|birth_place=[[Boston]], [[Massachusets]] [[AQSh]]|title=Xalqaro magistr,
Ayol grossmeyster|peakrating=2430 (iyul 2021-yil)}}  
== Hayoti va shaxmatdagi faoliyati ==
'''Carissa Shiwen Yip'''<ref>{{Veb manbasi|url=http://chessstream.com/profile/carissa-shiwen-yip-5416|sarlavha=CARISSA SHIWEN YIP|nashriyot=chessstream.com|yil=2016|qaralgan sana=10-dekabr 2019-yil}}</ref> 2003-yil 10-sentyabrda [[Boston]]da tugʻilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=IM title application|url=https://ratings.fide.com/crt/main228127.pdf|ish=FIDE}}</ref>. Uning otasi Percy Yip ({{lang-zh|葉培照}} ; [[Pinyin]]: Yè Péizhao) Gonkonglik va onasi Irene Yip (née Cheng, Chinese 程华琳; [[Pinyin]]: Chéng Hualín) asli Xitoydan edi<ref>{{Veb manbasi|url=https://sampan.org/2016/04/carissa-yip-to-play-in-national-womens-chess-competition/|sarlavha=Carissa Yip to play in national women's chess competition|muallif=Wong|ism=Ling-Mei|sana=18-aprel 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191219023853/https://sampan.org/2016/04/carissa-yip-to-play-in-national-womens-chess-competition/|kirish sanasi=18-dekabr 2019-yil|arxivsana=19-dekabr 2019-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://sampan.org/zh-hant/2016/04/葉詩文參加全美女子象棋比賽/|sarlavha=葉詩文參加全美女子象棋比賽|til=zh|muallif=Wong|ism=Ling-Mei|sana=April 18, 2016|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191219023900/https://sampan.org/zh-hant/2016/04/葉詩文參加全美女子象棋比賽/|kirish sanasi=18-dekabr 2019-yil|arxivsana=19-dekabr 2019-yil}}</ref>.

Olti yoshida Carissaning otasi shaxmat oʻynashni oʻrgatgan, olti oy ichida u otasini magʻlub etishga muvaffaq boʻlgan. Tez orada u mamlakatning eng yaxshi sakkiz yoshli shaxmatchi qiziga aylandi<ref name="lowell">{{Yangiliklar manbasi |last=Welker |first=Grant |date=28-iyun 2012-yil |title=Chelmsford's Carissa Yip is top 8-year-old female chess player in nation |work=The Sun |url=https://www.lowellsun.com/2012/06/28/chelmsfords-carissa-yip-is-top-8-year-old-female-chess-player-in-nation/ |access-date=1-noyabr 2019-yil}}</ref>. 2013-yilda, oʻn yoshida, u tarixda USCF ekspert unvoniga (reyting > 2000) ega boʻlgan eng yosh ayol shaxmatchiga aylandi va 2015-yilda oʻn bir yoshida u eng yosh ayol milliy usta unvoniga erishdi.

2014-yil iyun oyida, 10 yoshida, u Fitchburgdagi Vachusett shaxmat klubining 7:0 hisobida gʻalaba qozongan eng yosh klub chempioniga aylangandi.

Uning [[grossmeyster]]ga qarshi birinchi gʻalabasi 2014-yilning 30-avgustida Nyu-England ochiq chempionatida Aleksandr Ivanovni magʻlubiyatga uchratgan vaqtida sodir boʻldi<ref name="smolensky">{{Veb manbasi|muallif=Smolensky|ism=Nathan|sarlavha=Carissa Yip: Milestones to Master|url=http://www.masschess.org/chess_horizons/chess-horizons-article.aspx?ch_uid=196|ish=Massachusetts Chess Association|qaralgan sana=1-noyabr 2019-yil}}</ref>. Oʻn yoshida u grossmeysterni magʻlub etgan eng yosh shaxmatchi ayol boʻldi<ref name="uschess">{{Veb manbasi|sarlavha=Carissa Yip|url=https://uschesschamps.com/bio/carissa-yip-1|ish=US Chess Champs|qaralgan sana=1-noyabr 2019-yil}}</ref><ref name=":0">{{Yangiliklar manbasi |last=Robertson |first=Noah |date=6-sentyabr 2019-yil |title=Meet America's top-ranked female chess player: A teenager |work=[[The Christian Science Monitor]] |url=https://www.csmonitor.com/World/Progress-Watch/2019/0906/Meet-America-s-top-ranked-female-chess-player-A-teenager |access-date=8-dekabr 2019-yil |issn=0882-7729}}</ref>.

Yip 2016-yilda birinchi marta shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi AQSh chempionatida ishtirok etdi, u bu chempionatda 11 balldan 4½ ball toʻplagan holda 9-oʻrinni egalladi<ref name="usw2016">{{Veb manbasi|sarlavha=2016 U.S. Women's Championship|url=https://uschesschamps.com/tags/2016-us-womens-championship|ish=US Chess Champs|qaralgan sana=2022-08-11|arxivsana=2022-01-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220128130140/https://uschesschamps.com/tags/2016-us-womens-championship}}</ref>. 2017*yilda u 4/11 ball toʻpladi va 11-oʻrinni egalladi<ref name="usw2017">{{Veb manbasi|sarlavha=2017 U.S. Women's Championship|url=https://uschesschamps.com/tags/2017-us-womens-championship|ish=US Chess Champs|qaralgan sana=2022-08-11|arxivsana=2022-01-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220128130134/https://uschesschamps.com/tags/2017-us-womens-championship}}</ref>. 2019-yilda esa 4½/11 ball bilan 8-oʻringa koʻtarildi<ref name="usw2019">{{Veb manbasi|sarlavha=2019 U.S. Women's Championship|url=https://uschesschamps.com/tags/2019-us-womens-championship|ish=US Chess Champs|qaralgan sana=2022-08-11|arxivsana=2022-01-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220128151048/https://www.uschesschamps.com/tags/2019-us-womens-championship}}</ref>. 2018-yil iyun oyida Yip Sharlotta shahrida boʻlib oʻtgan 2018-yil yozgi Sharlotta shaxmat markazida boʻlib oʻtgan IM normasi taklifnomasida yaqqol birinchi oʻrinni qoʻlga kiritib, oʻzining yakuniy „Xalqaro ayol ustasi“ (WIM) normasi, birinchi ayol grossmeyster (WGM) normasi va birinchi xalqaro usta (IM) normalarini qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://chess.stream/Invitational/Summer-2018-GM-IM-Norm-Invitational/TournamentPairings?SectionID=2093|sarlavha=CCC GM/IM Norm Invitational - Summer 2022 GM/IM Norm Invitational Chess Tournament|ish=chess.stream}}</ref>. 2018-yil iyul oyida u 7/9 ball bilan oʻsmir qizlar oʻrtasida 2018-yilgi AQSh chempioni, shuningdek, 2018-yilgi ayollar oʻrtasidagi jahon ochiq chempionatining chempioni boʻldi<ref>{{Veb manbasi|muallif=vwest|sana=5-iyul 2018-yil|sarlavha=World Open: Yip and Norovsambuu Win Women’s Open; Kovalyov Is Action Champion|url=https://new.uschess.org/news/world-open-yip-norovsambuu-win-womens-open-kovalyov-action-champion|kirish sanasi=2-yanvar 2022-yil|ish=US Chess.org|til=inglizcha}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sana=23-iyul 2018-yil|sarlavha=Awonder Liang and Carissa Yip are the 2018 U.S. Junior Champions|url=https://en.chessbase.com/post/us-juniors-2018-final|kirish sanasi=2-yanvar 2022-yil|ish=Chess News|til=inglizcha}}</ref>.

2019-yil iyun oyi oxirida Yip [[Shimoliy Karolina]] shtatining Sharlotta shahrida boʻlib oʻtgan oʻsmir qizlar oʻrtasidagi Shimoliy Amerika chempionatida 8½/9 ball bilan gʻolib boʻldi va bu jarayon natijasida [[FIDE]] ayol grossmeyster unvoniga sazovor boʻldi<ref name="wgm">{{Veb manbasi|sarlavha=Carissa Yip Wins U.S. Junior Girls, Becomes Grandmaster!|url=https://www.chesskid.com/article/view/carissa-yip-wins-us-junior-girls-makes-wgm|ish=ChessKid|kirish sanasi=1-noyabr 2019-yil}}</ref>. Keyinchalik u 7½/9 ball toʻpladi va 2019-yilgi oʻsmir qizlar oʻrtasidagi AQSh chempionatida gʻoliblikni qoʻlga kiritdi, hamda, 2020-yilgi AQSh ayollar chempionatiga yoʻllanma oldi<ref name="wgm" /> 2020-yilda Yip yana 7½/9 ball bilan oʻsmir qizlar oʻrtasida AQSh chempioni boʻldi va 8/11 hisobida Irina Krushdan ½ ochko ortda qolgan holda AQSh ayollar shaxmat chempionatida ikkinchi oʻrinni egalladi.

Uning 5/9 ball toʻplagan 2019-yilgi [[Susan Polgar|SPICE Cup musobaqasidagi]] chiqishi uni Xalqaro usta unvoniga sazovor boʻlgan eng yosh amerikalik ayolga aylantirdi<ref name="klein">{{Veb manbasi|muallif=Klein|ism=Mike|sarlavha=Yip Becomes Youngest American Female IM Ever|url=https://www.chess.com/news/view/carissa-yip-youngest-im-chess|ish=Chess.com|kirish sanasi=1-noyabr 2019-yil}}</ref>.. FIDE unga bu unvonni 2020-yil fevral oyida topshirdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Titles approved by 2020 Executive Board in Abu Dhabi, UAE|url=https://www.fide.com/news/412|kirish sanasi=2-iyul 2020-yil|ish=FIDE}}</ref>

2021-yilda Yip Rossiyaning [[Sochi]] shahrida boʻlib oʻtgan FIDE ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida, 103 nafar oʻyinchi ishtirokida oʻtkazilgan musobaqada ishtirok etdi. U turnirda 28-oʻrinni egalladi va 3-raundda [[Nana Dzagnidze]] tomonidan magʻlub boʻlishidan avval, Sharmin Sultana Shirin va Nataliya Buksa kabi nomdor shaxmatchilarni magʻlub etgandi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Tournament tree — FIDE World Cup 2021|url=https://worldcup-results.fide.com/results|kirish sanasi=21-avgust 2021-yil|ish=worldcup-results.fide.com|qaralgan sana=2022-08-11|arxivsana=2021-08-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210812195433/https://worldcup-results.fide.com/results}}</ref>. Yip Sent-Luisda boʻlib oʻtgan 2021-yilgi AQSh ayollar chempionatida gʻolib boʻlib, ikkinchi oʻrindagi raqibasidan 8½/11 — 1½ ochko koʻp toʻpladi va turnirda toʻrt nafar sobiq ayol chempionlarini magʻlub etdi, bular: [[Irina Krush]], Anna Zatonskih, Nazi Paikidze va Sabina Foisor edi<ref name="us-chess-champion">{{Veb manbasi|muallif=Jerauld|ism=Brian|sarlavha=Wesley So, Carissa Yip are 2021 US Chess National Champions|url=https://new.uschess.org/news/wesley-so-carissa-yip-are-2021-us-chess-national-champions|ish=US Chess.org|qaralgan sana=7-noyabr 2021-yil|til=inglizcha|sana=21-oktabr 2021-yil}}</ref>. Bu uni AQSh ayollar chempionatida toʻrt nafar sobiq ayollar chempionini magʻlub etgan birinchi ayolga aylantirdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.yahoo.com/now/asian-americans-dominate-2021-us-185528513.html|sarlavha=Asian Americans dominate 2021 US Chess Championships, Wesley So joins Bobby Fischer in successive-win club|ish=www.yahoo.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.14news.com/prnewswire/2021/10/20/2021-us-chess-champions-teenage-talent-yip-wins-us-womens-championship-while-veteran-so-claims-third-us-championship-title/|sarlavha=2021 U.S. Chess Champions: Teenage Talent Yip Wins U.S. Women's Championship While Veteran So Claims Third U.S. Championship Title|qaralgan sana=2022-08-11|arxivsana=2022-08-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220810113748/https://www.14news.com/prnewswire/2021/10/20/2021-us-chess-champions-teenage-talent-yip-wins-us-womens-championship-while-veteran-so-claims-third-us-championship-title/}}</ref>.

Yip hozir Phillips akademiyasida tahsil olmoqda va uni 2022-yilda bitiradi<ref>{{Veb manbasi|muallif=jwakefield@andovertownsman.com|ism=Judy Wakefield|sarlavha=Andover's teen chess queen does it again; beats world champion from China at top tournament|url=https://www.andovertownsman.com/news/local_news/andovers-teen-chess-queen-does-it-again-beats-world-champion-from-china-at-top-tournament/article_b33e5e36-ead5-5824-b237-d4613e32401e.html|kirish sanasi=11-noyabr 2021-yil|ish=The Andover Townsman|til=inglizcha}}</ref>.

== Mashhur oʻyinlar ==
{{Shaxmat Diagrammasi|tright|Yip vs. Krush 2016-yil|||||||||||||||rl|||||||pl||kd||||||||pd||pd||||||||pl|||||||||||||||kl|||||||bd|Oqlar yurishi: 53.?}}Carissa Shiwen Yip Aleksandr Vladimirovich Ivanovga qarshi oʻyini. Zamonaviy mudofaa: standart chiziq (B06) 1-0. B-fayldagi pinga eʼtibor bermay, Yip grossmeysterga qarshi birinchi gʻalabasini qoʻlga kiritadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Carissa Shiwen Yip vs Alexander Vladimirovich Ivanov|url=https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1773536|ish=Chessgames.com|kirish sanasi=1-noyabr 2019-yil}}</ref>. Carissa Shiwen Yip va Irina Krush, 2016-yilgi shaxmat boʻyicha AQSh chempionati (ayollar). Sitsiliya mudofaasi: Kan. Yip olti karra ayollar chempioni boʻlgan AQSh chempionini magʻlub etdi. Yakuniy pozitsiya muammoga oʻxshash holatni namoyish etadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Carissa Shiwen Yip vs Irina Krush|url=https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1819997|ish=Chessgames.com|kirish sanasi=23-dekabr 2019-yil}}</ref>. {{Efn|Rg5! 1-0. If Black then captures the rook, White's f pawn cannot be stopped from queening, whereas Bd5 loses the bishop and Black is left with a lost endgame against the rook.}}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

<references group="lower-alpha" />

{{DEFAULTSORT:Yip, Carissa}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:2003-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Shaxmatchilar]]
[[Turkum:Shaxmatchi ayollar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]]