Daulet Sembaev sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi|vitse-prezident=[[Nursultan Nazarbayev]]|birth_date={{tugʻilgan sanasi|1935|8|10|df=y}}|birth_place=[[Almata]], [[Qozogʻiston]], [[SSSR]]|death_date={{vafot sanasi va yoshi|2021|11|15|1935|8|10|df=y}}|death_place=|party=[[Ak Zhol Democratic Party|Aq Jol]] (2002—2005)|nationality={{KAZ}}|spouse=Maia Sembayeva|children=Daniar (t. 1959)<br />Bahtiar (t. 1963)|tasvir=Daulet Sembayev, financier of Kazakhstan.jpg|nom=Daulet Sembayev|asl ismi={{lang-kk|Дәулет Хамитұлы Сембаев}}|taʼlim=[[Satbayev universiteti]]}}

'''Daulet Hamituli Sembayev''' ({{lang-kk|Дәулет Хамитұлы Сембаев}}; 1935-yil 10-avgust — 2021-yil 15-noyabr) — qozoq siyosatchisi va moliyachisi, 1992—1993-yillarda Qozogʻiston Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari, 1991—1992-yillarda Qozogʻiston Bosh vazirining oʻrinbosari boʻlgan. U 1993-yildan 1996-yilgacha [[Qozogʻiston Milliy banki|Qozogʻiston Milliy banki]] raisi boʻlib ishlagan, keyin Qozogʻiston Senati aʼzosi etib tayinlangan.

Kasbi metallurg boʻlishiga qaramay, Sembayev Qozogʻiston mustaqilligining dastlabki yillarida turli davlat moliyaviy lavozimlarida ishlagan, u yerda „[[Qozogʻiston tengesi|tengening]] otasi“ laqabini olgan yangi suveren milliy valyutaning shakllanishi, pensiya islohotlarining amalga oshirilishini boshqargan va Qozogʻiston Milliy banki, Kazkommertsbank va Qozogʻiston moliyachilar uyushmasini boshqargan<ref name=":2">{{Veb manbasi|muallif=Джалилова|ism=Амина|sana=15-noyabr 2021-yil|sarlavha=Чем был известен "отец тенге" Даулет Сембаев|url=https://informburo.kz/stati/cem-byl-izvesten-daulet-sembaev-odin-iz-osnovopoloznikov-finansovoi-sistemy-kazaxstana|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=informburo.kz|til=ruscha|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211117214521/https://informburo.kz/stati/cem-byl-izvesten-daulet-sembaev-odin-iz-osnovopoloznikov-finansovoi-sistemy-kazaxstana|arxivsana=17 November 2021}}</ref>. Sembayev bugungi kungacha zamonaviy Qozogʻiston moliya tizimining asoschilaridan biri sifatida qaraladi.

== Hayoti ==

=== Yoshligi va taʼlimi ===
Sembayev [[Olmaota|Al-mata shahrida]] (hozirgi [[Almata]], Qozogʻiston) [[Qozoqlar|qozoq]] [[musulmon]] oilasida tugʻilgan. Uning ismi [[Fors tili|fors]], [[Qozoq tili|qozoq]] va [[urdu]] tillarida „baxt“ yoki „mulk“ degan maʼnoni anglatadi. Dauletning otasi Hamid Sembayev oʻqituvchi boʻlib, keyinchalik Qozogʻiston SSR xalq komissari va maorif vaziri boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=tengrinews.kz|sana=14-noyabr 2011-yil|sarlavha=Пассионарий: Даулет Сембаев|url=https://tengrinews.kz/opinion/passionariy-daulet-sembaev-183/|kirish sanasi=10-avgust 2020-yil|ish=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|til=ruscha}}</ref>.

1958-yilda Daulet [[Satbayev universiteti|Satbayev universitetining]] metallurgiya va sanoat muhandisligi institutini metallurgiya muhandisligi boʻyicha tamomlagan<ref name=":0">{{Veb manbasi|sarlavha=Сембаев Даулет Хамитович (персональная справка)|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30209113#pos=10;73|kirish sanasi=10-avgust 2020-yil|ish=Информационная система ПАРАГРАФ}}</ref>.

=== Faoliyati ===
1958—1966-yillarda S.M.Kirov nomidagi Almata mashinasozlik zavodi quyish sexi texnologi, qora quyish uchastkasining katta ustasi boʻlib ishlagan. 1966-yildan 1975-yilgacha Sembayev Qozogʻiston SSR Davlat rejalashtirish qoʻmitasida bosh mutaxassis, boʻlim boshligʻi va boʻlim boshligʻining oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 1975-yilda Qozogʻiston SSR Vazirlar Kengashi Raisi Kotibiyati mudiri boʻldi. 1979-yildan Sembayev Qozogʻiston SSR Vazirlar Kengashi raisining oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1983-yilda u Qozogʻiston SSR Davlat rejalashtirish qoʻmitasi boʻlimi boshligʻi boʻldi. 1987-yildan Sembayev Qozogʻiston SSR Davlat rejalashtirish qoʻmitasi raisining oʻrinbosari edi. 1990-yil noyabr oyida u Qozogʻiston SSR Oliy xoʻjalik kengashi raisining oʻrinbosari boʻldi.

1991-yil 16-oktyabrda Sembayev Qozogʻiston Bosh vazirining oʻrinbosari etib tayinlandi<ref>{{Kitob manbasi|url=https://e-history.kz/upload/iblock/1e7/1e71a3751d420a4b61607c9618fb2480.pdf|title=Первый Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев. Хроника деятельности. 1990–1991 годы.|publisher=Деловой Мир Астана|year=2011|isbn=978-601-7259-30-3|location=Astana|pages=202}}</ref>. 1992-yil 6-fevraldan boshlab u Qozogʻiston bosh vazirining birinchi oʻrinbosari boʻlib ishlagan, u yerda [[Qozogʻiston tengesi|Qozogʻiston tengesini]] joriy qilish davrida Davlat komissiyasini boshqargan, 1993-yil 17-dekabrda ishdan boʻshatilgunga qadar va uning oʻrniga [[Akejan Kajegeldin]] tayinlangan<ref>{{Veb manbasi|sana=15-noyabr 2021-yil|sarlavha=Белгілі қаржыгер Дәулет Сембаев бақилық болды|url=https://inbusiness.kz/kz/last/belgili-karzhyger-daulet-sembaev-bakilyk-boldy|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=inbusiness.kz|til=kk|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211115044422/https://inbusiness.kz/kz/last/belgili-karzhyger-daulet-sembaev-bakilyk-boldy|arxivsana=15 November 2021}}</ref>. Oʻsha kuni Sembayev [[Qozogʻiston Milliy banki]] raisi boʻldi<ref>{{Kitob manbasi|url=https://e-history.kz/upload/iblock/403/403af24fcbf554db49c44ccb52c2ee99.pdf|title=Первый Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев. Хроника деятельности. 1992–1993 годы.|publisher=Деловой Мир Астана|year=2011|isbn=978-601-7259-61-7|location=Astana|pages=31, 557|language=ruscha}}</ref>. Oʻsha davrda Sembayev moliyaviy inqirozga uchragan Qozogʻiston iqtisodiyotida jiddiy muammolarga duch keldi. Sembayev tenge barqarorligini taʼminlash uchun xalqaro tamoyillar va standartlarga asoslangan nazoratni shakllantirish, ustav fondlari tarkibiga qoʻyiladigan talablarni kuchaytirish tashabbusi bilan chiqdi. Sembayevning Milliy banki rahbarligida Qozogʻiston oʻzining makroiqtisodiy siyosatini shakllantira boshladi.

1996-yil 24-yanvarda [[Qozogʻiston Senati]] aʼzosi boʻldi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|url=https://e-history.kz/upload/iblock/112/112983c638583457965d585cfd00a7e4.pdf|title=Первый Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев. Хроника деятельности. 1996–1997 годы.|publisher=Деловой Мир Астана|year=2010|isbn=978-601-7259-21-1|location=Astana|pages=22, 204}}</ref>. U yerdan 1997-yil maygacha Iqtisodiyot, moliya va byudjet qoʻmitasi raisi boʻlib ishladi, keyin u „Gornorudnaya ABS-Balxash“ OAJ direktorlar kengashining oʻrinbosari boʻldi<ref name=":1" /><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Первые депутаты первого созыва|url=https://e-history.kz/ru/news/show/4517/|kirish sanasi=10-avgust 2020-yil|ish=e-history.kz|til=ruscha}}</ref>.

=== Post siyosiy martaba ===
1999-yil aprel oyida Sembayev „Kazkommertsbank“ OAJ direktorlar kengashi raisi boʻldi. 1999-yil 28-maydan 2001-yil 7-dekabrgacha Qozogʻiston moliyachilar uyushmasini boshqargan. 2002-yil sentyabr oyida Sembayev „Kazkommertsbank“ OAJ direktorlar kengashi raisining oʻrinbosari boʻldi. 2003-yil 31-yanvarda u yana 2004-yil 16-aprelgacha Moliyachilar uyushmasining rahbari boʻldi.

Sembayev 2002-yilda Qozogʻiston demokratik tanlovidan ajralib chiqqan moʻtadil fraksiya — „Ak Jol“ demokratik partiyasining asoschilaridan biri edi<ref>{{Veb manbasi|sana=15-noyabr 2021-yil|sarlavha=Умер бывший глава Нацбанка Казахстана Даулет Сембаев|url=https://rus.azattyq.org/a/31561664.html|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=Радио Азаттык|til=ruscha|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211115072710/https://rus.azattyq.org/a/31561664.html|arxivsana=15 November 2021}}</ref>. 2004-yilgi qonunchilik saylovlarida Sembayev „Ak Jol“ partiyasi roʻyxatiga Majilisdagi oʻrin uchun daʼvogarlik qilgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=ЖЕҢİСҚЫЗЫ|ism=Айжан|sana=31-iyul 2004-yil|sarlavha=«Ақ жол» партиясы бірнеше мәселе бойынша халықтық референдум өткізуді ұсынды|url=https://www.azattyq.org/a/1153927.html|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=Азаттық радиосы|til=kk|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210421213832/https://www.azattyq.org/a/1153927.html|arxivsana=21 April 2021}}</ref>.

2005-yil 8-avgustdan Sembayev Moliyachilar uyushmasi kengashining faxriy raisi, 2009-yil 23-dekabrdan esa Xalqaro biznes akademiyasining Vasiylik kengashi aʼzosi boʻldi. 2011-yil 1-avgustda Sembayev „Kazkommertsbank“ OAJ direktorlar kengashi aʼzoligidan isteʼfoga chiqqani maʼlum boʻldi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Даулет Сембаев покинул совет директоров Казкома|url=https://kursiv.kz/news/finansy/2011-08/daulet-sembaev-pokinul-sovet-direktorov-kazkoma|kirish sanasi=10-avgust 2020-yil|ish=Курсив - деловые новости Казахстана|til=ruscha|qaralgan sana=2022-11-03|arxivsana=2020-11-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201127085006/https://kursiv.kz/news/finansy/2011-08/daulet-sembaev-pokinul-sovet-direktorov-kazkoma}}</ref>.

== Vafoti ==
2021-yilning 15-noyabrida Sembayev 86 yoshida, Qozogʻiston milliy valyutasi kuni nishonlanayotgan kunning oʻzida olamdan oʻtgani xabar qilingan edi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Khassenkhanova|ism=Galiya|sana=15-noyabr 2021-yil|sarlavha=Kazakhstan celebrates National Currency Day on November 15|url=https://qazaqtv.com/en/news/society/14647-kazakhstan-celebrates-national-currency-day-on-november-15|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=Qazaq TV|til=en-gb|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211117214522/https://qazaqtv.com/en/news/society/14647-kazakhstan-celebrates-national-currency-day-on-november-15|arxivsana=17 November 2021}}</ref>. Sembayevning yaqin doʻstlari soʻzlariga koʻra, Dauletning oʻzi oʻz uyida qarindoshlari qurshovida tinchgina vafot etgan<ref>{{Veb manbasi|sana=15-noyabr 2021-yil|sarlavha=Ex-Chairman of Kazakh National Bank, one of founders of tenge dies|url=https://akipress.com/news:664675|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=akipress.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211117214520/https://akipress.com/news:664675|arxivsana=17 November 2021}}</ref>. Uning vafoti munosabati bilan Qozogʻiston prezidenti [[Qasim-Jomart Toqayev]] va sobiq prezident [[Nursulton Nazarboyev]] maktublarida hamdardlik izhor qilib, Sembayevni qanday qilib „koʻpchilik yuksak hurmat qilgani“ va „uning yorqin qiyofasi“ jamoatchilik xotirasida hamisha saqlanib qolishi taʼkidlangan<ref>{{Veb manbasi|muallif=INFORM.KZ|sana=15-noyabr 2021-yil|sarlavha=Kazakh President condoles over death of Daulet Sembayev|url=https://www.inform.kz/en/article/3862357|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=www.inform.kz|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=INFORM.KZ|sana=15-noyabr 2021-yil|sarlavha=Elbasy sends condolences over passing of financier Daulet Sembayev|url=https://www.inform.kz/en/article/3862213|kirish sanasi=17-noyabr 2021-yil|ish=www.inform.kz|til=inglizcha}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
{{DEFAULTSORT:Sembaev, Daulet}}
[[Turkum:2021-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1935-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Qozogʻiston kishilari]]
[[Turkum:2002-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2005-yilda vafot etganlar]]