Dixroizm sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Dichroicclose.jpg|right|thumb| Chiroq bilan ishlangan dikroik shisha munchoq]]
[[Optika|Optikada]] '''dixroik''' moddalar [[Yorugʻlik|koʻrinadigan yorugʻlikning]] turli [[Toʻlqin uzunligi|toʻlqin uzunlik]]([[rang]])dagi nurlarga boʻlinishiga olib keladi([[Yorugʻlik dispersiyasi|dispersiya]] bilan adashtirmaslik kerak) yoki bu kabi moddalarda turli xil [[Yorugʻlikning qutblanishi|qutblanishlarga]] ega boʻlgan yorugʻlik nurlari turli miqdorlarda yutiladi. <ref>{{Kitob manbasi |title=University Physics |url=https://archive.org/details/universityphysic0000sear |edition=6th |publisher=Addison-Wesley |year=1982 |isbn=0-201-07199-1}}</ref>

== Nur ajratgichlarda ==
''Dixroik'' atamasining asl maʼnosi [[Yunon tili|yunoncha]] ''dikhroos -'' ikki rangli, yaʼni, yorugʻlik nurini turli toʻlqin uzunliklariga ega boʻlgan ikkita nurga ajrata oladigan har qanday optik qurilmani anglatadi. Bunday qurilmalarga odatda optik qoplamalar bilan ishlov berilgan [[Koʻzgu|koʻzgu]] va filtrlar kiradi, ular yorugʻlikni maʼlum bir toʻlqin uzunliklari oraligʻida qaytarish va ushbu diapazondan tashqarida boʻlgan yorugʻlikni oʻtkazish uchun moʻljallangan. Misol tariqasida, baʼzi videokameralarda qoʻllanadigan dixroik prizma boʻlib, u alohida CCD massivlarida yozib olish uchun yorugʻlikni qizil, yashil va koʻk qismlarga boʻlish uchun bir nechta qoplamalardan foydalanadi, ammo hozirda Bayer filtriga ega boʻlgan alohida piksellarni yagona CCD massivida filtrlash keng tarqalgan. Bunday dixroik qurilma odatda yorugʻlikning qutblanishiga bogʻliq emas. ''Dixromatik'' atamasi ham shu maʼnoda qoʻllanadi.

== Qutblangan yorugʻlik bilan ==
''Dixroikning'' ikkinchi maʼnosi moddaning xususiyatini bildiradi, bunda u orqali oʻtadigan turli qutblanishlarga ega yorugʻlik turli yutilish koeffitsientiga ega boʻladi; bu '''diatenuatsiya deb ham ataladi.''' Koʻrib chiqilayotgan holda qutblanish soat mili yoʻnalishida va soat mili yoʻnalishiga qarshi doiraviy qutblanish boʻlsa, bunday dixroizm doiraviy dixroizm (CD circular dichroism) deyiladi. CDni koʻrsatadigan aksariyat materiallar assimetrikdir <ref name="Rodger2014">{{Kitob manbasi |last=Alison Rodger |title=Encyclopedia of Analytical Chemistry |chapter=Circular Dichroism and Linear Dichroism |year=2014 |publisher=[[John Wiley & Sons, Ltd]] |isbn=978-0-470-02731-8 |pages=1–34 |doi=10.1002/9780470027318.a5402.pub2}}</ref>, ammo  yaqinda CDni namoyon etadigan assimetrik boʻlmagan materiallar kuzatilgan. <ref>{{Cite journal|title=Angular momentum-induced circular dichroism in non-chiral nanostructures|last=X. Zambrana-Puyalto|journal=Nature Communications|year=2014|volume=5|page=4922|doi=10.1038/ncomms5922|pmid=25215603|arxiv=1404.0440|bibcode=2014NatCo...5.4922Z}}</ref> Soat mili yoʻnalishida va soat mili yoʻnalishiga qarshi doiraviy qutblanish ikkita spin burchak momenti (SAM) holatini ifodalaganligi sababli, bu holda foton uchun bu dixroizmni spin burchak momentining dixroizmi sifatida ham koʻrib chiqish mumkin va [[Kvant mexanika|kvant mexanikasi]] yordamida modellashtirilishi mumkin.

[[Turmalin]]<nowiki/>ga oʻxshash baʼzi [[Kristallar|kristallarda]] dixroik effektning kuchi yorugʻlik toʻlqin uzunligiga bogʻliq holda kuchli oʻzgarib turadi, bunda turli xil qutblanishlarga ega boʻlgan yorugʻlik bilan koʻrilganda ular turli xil ranglarga ega boʻlib koʻrinadi.  Bu odatda [[pleoxroizm]] deb ataladi, <ref name="Schumann2009">{{Kitob manbasi |last=Walter Schumann |title=Gemstones of the World |url=https://books.google.com/books?id=V9PqVxpxeiEC&pg=PA49 |year=2009 |publisher=[[Sterling Publishing Company, Inc.]] |isbn=978-1-4027-6829-3 |pages=49–}}</ref> va bu usul [[Mineralogiya|mineralogiyada]] [[Mineral|minerallarni]] aniqlash uchun ishlatilishi mumkin. Baʼzi materiallarda, masalan, gerapatit (yodokinin sulfat) yoki Polaroid plitalarida dixroik effekt toʻlqin uzunligiga kuchli bogʻliq emas.

=== Suyuq kristallarda ===
Dixroizm, yuqoridagi ikkinchi maʼnoda, suyuq kristallarda molekulyar strukturaning [[Yorug‘likning ikkilanib sinishi|optik anizotropiyasi]] yoki aralashmalarning mavjudligi yoki '''dixroik boʻyoqlarning''' mavjudligi tufayli yuzaga keladi. '''Dixroik boʻyoqlarning''' mavjudligi tufayli yuzaga keladigan taʼsir ''mehmon-mezbon  effekti(guest-host effect)'' deb ham ataladi. <ref>{{Kitob manbasi |title=Flat Panel Displays: Advanced Organic Materials |last=Stephen M. Kelly |publisher=[[Royal Society of Chemistry]] |year=2000 |isbn=0-85404-567-8 |page=110 |url=https://books.google.com/books?id=LMW0gofBH7sC&q=%22guest+host+effect%22&pg=PA110}}</ref>

== Shuningdek qarang ==

* [[Yorug‘likning ikkilanib sinishi|Yorug'likning ikkilanib sinishi]]
* Dixromatizm
* Likurg kubogi
* Pleoxroizm

== Havolalar ==
<references group="" responsive="1"></references>
[[Turkum:Qutblanish]]
[[Turkum:Optika]]