Erika Salumäe sahifasining manbasini koʻrish

{{Sportchi bilgiqutisi|tasvir=Erika Salumäe (cropped).JPG|jins=ayol|fuqaroligi={{SSSR}} {{EST}}|tavallud_sanasi={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1962|06|11}}|tavallud_joyi=[[Pyarnu]], [[Estoniya SSR]], [[SSSR]]|faoliyat_yillari=[[1981]]—[[1996]]|boʻyi=165 sm|mamlakat={{SSSR}} {{EST}}|sport=[[velosport]]|klub=Kalev va Dinamo}}

'''Erika Akselevna Salumäe''' ({{Lang-et|Erika Salumäe}}; [[1962|1962-yil]] [[11-iyun]], [[Pyarnu]]) — sovet va estoniyalik [[Velosport|velosportchi]] (yoʻnalishi: sprint), [[1988-yilgi yozgi olimpiya oʻyinlari|Seul]] va [[1992-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari|Barselonadagi]] [[Olimpiya chempioni]], [[jahon chempioni]] va 19 karra jahon [[Jahon rekordi|rekordchisi]]. [[SSSRda xizmat ko‘rsatgan sport ustasi]] ([[1987]]).
== Biografiyasi ==
=== Bolaligi va yoshligi ===
Erika Salumäe tugʻilganda haqiqiy [[Ona|onasi]] tomonidan tashlab ketilgan va qiz [[Elva (Estoniya)|Elva]] shahridagi bolalar uyiga berilgan<ref name=":0">{{Veb manbasi |url=http://www.chudnovskaja.com/index.php?option=com_content&view=article&id=17&Itemid=17 |sarlavha=Интервью с Эрикой Салумяэ |qaralgan sana=2011-10-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304215038/http://www.chudnovskaja.com/index.php?option=com_content&view=article&id=17&Itemid=17 |arxivsana=2016-03-04}}</ref>. Erika yetti yoshida asrab olinadi. Erika gumanitar maktabda oʻqigan, maktabda [[sheʼr]] yozgan va adabiyot boʻyicha olimpiadalarning sovrindori boʻlgan. Erika [[yengil atletika]], [[basketbol]] va [[Konkida yugurish sporti|konkida uchish]] bilan shugʻullangan. [[Estoniya Sovet Sotsialistik Respublikasi|Estoniya SSR]] chempioni. Shu bilan birga, musiqa maktabiga boradi, lekin 18 yoshida musiqadagi faoliyatidan koʻra sportdagi faoliyatini tanladi. 1980-yilda [[velosport]] bilan shugʻullana boshlaydi, murabbiyi [[Юри Кальмус|Yuri Kalmus]] [[velosport]] [[Olimpiada oʻyinlari|Olimpiada oʻyinlariga]] kiritilganini xabar qilib, birgalikda mashgʻulotlar boshlashni taklif qiladi. Bahorda [[velosport]] boʻyicha birinchi musobaqalar [[Latviya|Latviyada]] boʻlib oʻtib, bu musobaqada Erika oʻzining birinchi gʻalabasini qoʻlga kiritadi<ref name=":0" />.

=== Professional faoliyati ===
Sprint, taʼqib etish va guruh poygalarida SSSR chempionatlaridan birini qoʻlga kiritgandan soʻng, Erika murabbiy [[Stanislav Solovyov]] bilan uchrashadi, murabbiy unga [[Tallin|Tallinga]] koʻchib oʻtishni va [[Velosport|trek velosporti]] bilan shugʻullanishni taklif qiladi<ref name=":0" />. Dastlab erkak sportchilar bilan shugʻullana boshlagan (oʻsha paytda [[Estoniya|Estoniyada]] ayollar trek velosipedi bilan shugʻullanishmagandi). Koʻp vaqtini [[Moskva|Moskvada]] murabbiy [[Vladimir Leonov]] bilan mashgʻulotlarda oʻtkazadi. SSSR chempionatida [[Galina Sareva]] ustidan qozonilgan gʻalaba Erika uchun 1983-yilgi Universiadaga yoʻl ochadi. Birinchi marta chet elga chiqib, unda oʻzining birinchi jahon rekordini oʻrnatadi va sprintda gʻalaba qozonadi. SSSR chempionatlari doirasida Tallinning „Kalev“ va „<nowiki/>[[Dinamo (sport jamiyati)|Dinamo]]<nowiki/>“ jamoalarida oʻynagan<ref name=":0" />.
[[Fayl:Erika_Salumäe_vastuvõtt_Raekoja_platsil_1992.jpg|left|thumb|200x200px| Erikaning Barselonadagi oʻyinlardagi gʻalabasi fotosurati]]
1987-yildan 1989-yilgacha xalqaro musobaqalarda uchta [[Oltin medal|oltin medalni]] qoʻlga kiritadi: ikkitasi Jahon chempionatida va bittasi [[Seul]] Olimpiadasida. Bunday muvaffaqiyatdan keyin [[Barselona]] Olimpiya oʻyinlarida ikkinchi oltin medalini qoʻlga kiritadi. Erika dastlab kasalligi tufayli Barselonadagi Olimpiadasiga bora olmaydi, ikki oy davomida davolanadi, ammo sprinterning tezligidagi zaiflik taktik harakatlar bilan yopilishi tufayli sportchi Olimpiadada [[Oltini medal|oltini medalni]] qoʻlga kiritadi, bu medal SSSRning qulaganidan keyin mustaqil Estoniya uchun birinchi medal boʻlgan. Yillar davomida Erikaning sogʻligʻi yomonlashdi, yettita [[Xirurgik operatsiya|operatsiyani]] boshdan kechirdi va nemis shifokorlari unga sportni tark etishni tavsiya qilishadi, ammo bundan oldin Erika [[Atlanta|Atlantadagi]] Olimpiadada ishtirok etishga vaʼda bergan boʻlib, bu musobaqada oltinchi oʻrinni egallaydi. Uning soʻnggi sovrini 1995-yilgi jahon chempionatidagi [[Bronza medal|bronza medali]] boʻlgan. Olimpiadadan keyin oʻzining sportdagi faoliyatini yakunlaydi.
== Keyingi faoliyati ==
2004-yildan Estoniya maktab sporti ittifoqi rahbari. Erika iikki marta Estoniyaning [[Riigikogu]] deputatligiga saylangan (1999<ref>{{Veb manbasi |url=http://vvk.ee/varasemad/?v=r99 |sarlavha=Varasemad valimised - Arhiiv - Vabariigi Valimiskomisjon |ish=vvk.ee |qaralgan sana=2024-04-10}}</ref> va 2007<ref>{{Veb manbasi |url=http://vvk.ee/varasemad/?v=r07/ |sarlavha=Varasemad valimised - Arhiiv - Vabariigi Valimiskomisjon |ish=vvk.ee |qaralgan sana=2024-04-10}}</ref>). Qilgan xizmatlari uchun [[Estoniya Qizil Xoch ordeni|Estoniya Qizil Xoch ordeni bilan]] taqdirlangan<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearers.php?id=1436 |sarlavha=Bearers of decorations — Erika Salumäe |qaralgan sana=2011-10-22 |arxivsana=2014-01-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20140101195211/http://www.president.ee/en/estonia/decorations/bearers.php?id=1436}}</ref>. [[Estoniya Olimpiya qoʻmitasi|Estoniya Olimpiya qoʻmitasining]] faxriy aʼzosi. 2008-yilda „Yulduzlar bilan raqs“ ({{Lang-et|Tantsud tähtedega}}) shousining uchinchi mavsumida ishtirok etib, sakkiz juftlik orasida sherigi bilan yettinchi oʻrinni egallaydi. 2024-yil mart oyida rejissyor [[Герман Голуб|German Golub]] Erikaning hayoti haqida badiiy film suratga olayotgani maʼlum qiladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://kultuur.err.ee/1609280409/karolin-jurise-tulevasest-filmirollist-erika-salumaena-see-on-suur-fuusiline-pingutus |sarlavha=Karolin Jürise tulevasest filmirollist Erika Salumäena: see on suur füüsiline pingutus |til=et |ism=Kristjan Pihl {{!}} |familiya=ERR |ish=ERR |sana=2024-03-13 |qaralgan sana=2024-04-10}}</ref>.

== Yutuqlari ==
* 1988 va 1992-yillarda Olimpiya chempioni<ref>{{Veb manbasi |til=Русский |url=https://olympteka.ru/olymp/athlets/profile/39.html |sarlavha=Олимпийские медали. |muallif= |ish=Olympteka |sana= |nashriyot= |qaralgan sana=2021-01-22 |arxivsana=2021-01-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210129011814/https://olympteka.ru/olymp/athlets/profile/39.html}}</ref>.
* 1987 va 1989-yillarda jahon chempioni.
* 1984 va 1986-yillardagi jahon chempionatlarida kumush medal sovrindori.
* 1995-yilgi jahon chempionatining bronza medali sovrindori.
* 1983-yilgi Universiadaning ikki karra chempioni.
* 16 karra SSSR chempioni.
* 9 karra Estoniyadagi eng yaxshi sportchi unvoni sohibasi<ref>Mukofot 1955-yildan boshlab berila boshlangan, shuning uchun Estoniya SSRdagi davri ham qoʻshib hisoblangan</ref>.
* 19 ta jahon rekordini yangilagan.

Erika yozma va [[Onlayn va oflayn|onlayn]] ovoz berish natijalariga koʻra 1999-yilda tuzilgan [[XX asrdagi Estoniyaning 100 ta buyuk arboblari]] roʻyxatiga kiritilgan<ref>Sajandi sada Eesti suurkuju / Koostanud Tiit Kändler. — Tallinn: Eesti Entsüklopeediakirjastus, 2002. — 216 lk. ISBN 998570102X.</ref>.
== Oilasi ==
[[Xobbi|Xobbisi]] [[musiqa]] va [[kitob]] oʻqish<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.campsprint.com/rus/article/Show/33/104/ |sarlavha=Эрика Салумяэ |qaralgan sana=2011-10-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160306062331/http://www.campsprint.com/rus/article/Show/33/104/ |arxivsana=2016-03-06}}</ref>. Sirli ismli qizi bor. Salumäe 2010-yildan [[Ispaniya|Ispaniyada]] yashaydi va [[Tadbirkorlik|biznes]] bilan shugʻullanadi<ref>{{Veb manbasi |url=http://nordeurope.kp.ru/daily/24508/659952/ |sarlavha=Эрика Салумяэ покидает Эстонию |qaralgan sana=2011-10-22 |arxivsana=2016-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304132914/http://www.nordeurope.kp.ru/daily/24508/659952/}}</ref>. Oʻzining „Tirik qolish“ ({{Lang-et|Jääda ellu}}) nomli [[Avtobiografik asar|avtobiografiyasini]] yozgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustalari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1962-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:11-iyunda tugʻilganlar]]