Eshon sahifasining manbasini koʻrish

{{Islom}}
'''Eshon''' ([[Chigʻatoy tili|chigʻatoycha]] — ''išan'') — soʻfiylik oqimlarida diniy rahnamolar unvoni. Odatda, Eshonlar [[darvish]]lik, [[so’fiy]]lik oqimlarining biriga mansub boʻlgan. [[Ismoiliylar firqasi]] [[dindor]]lar [[jamoa]]sining rahbari ham Eshon deb atalgan. [[Oʻrta asr]]larda soʻfiy rahnamolariga murojaat qilishda ularning ismlari oʻrnida Eshon, baʼzan „[[pir]]“ soʻzlari qoʻshib ishlatilgan. Eshonlarga [[murid]]larni soʻfiylik yoʻliga oʻrgatuvchi ([[murshid]]), [[bemor]]lar dardiga shifo beruvchi, kelajakni oldindan aytuvchi sifatida qarab kelingan.

Baʼzi tarixiy manbalarda eshonlar musulmon Chingizxon avlodidan, deyarli koʻpchilik eshonlar korinishda ham sariqdan kelgan aziyat yuzli, va ismini oxirida xon qoʻshimchasi bor, Aziyat yuzli oq yuzli, arablarga mutlaqo tortmaydi, ikkinchidan, tarixiy hujjatlarda aynan Chingizxon avlodidan Abulğozi Bahodurxonni shajaratul turk kitobida shunday yozadi, iqtibos:Ul zamonda Chağatayxan naslindin Toqluq Temirxon tegan Qoshğarda azim ESHONxon bolub erdi. Chagʻatayxon bolsa Chingizxon nevarasi boʻladi. Baxodurxon yana shunday yozadi, Chingizxon avlodlarini aksari oq sariq boldi kozlari ashxol boldi, kozini bubachiği qizil yani malla rang boldi deb yozadi

Manba: Abulğozi Baxodurxon Shajaratul Turk

== Etimologiyasi ==
Eshon so‘zi fors tilidan “ایشان" - ,,ular” degan ma’noni anglatadi. Qozoqlar: ishan; qirgʻizlar: eshen; tojiklar: eshon; tatarlar: ishan; turkmanlar: işan; uygʻurlar: ایشان tarzida talaffuz qiladilar<ref>{{Kitob manbasi |title=Islam |editor=Yijiu JIN |year=2017 |pages=234–235}}</ref>. Eshonlar Oʻrta Osiyodagi soʻfiy yetakchilariga berilgan sharafli unvondir. Jianping Vangning xulosalariga qaraganda, ,,Sharqiy Turkistonda topilgan so‘fiylik ta’limotida eshon ilohiy tabiatga ega bo‘lib, musulmonlar va Alloh o‘rtasida vositachi vazifasini bajaradi. Eshon o‘z guruhida mutlaq hokimiyatga ega va o‘z xalifasi va hofizini nomzod qilib ko‘rsatishi mumkin. Odatda, eshonlar o‘z mavqeyini o‘z oilasi ichidan meros qilib oladi va uni o‘z avlodlariga o‘tkazadi<ref>{{Kitob manbasi |title=Glossary of Chinese Islamic Terms |year=2012 |author=Jiangping Wang |page=126}}</ref>. Ayrim hollarda o‘zining eng iqtidorli shogirdlariga ham eshonlik rutbasini topshirganlar. Eshon so‘zi shaxslar ismlarining bir qismi sifatida ham uchraydi.

Pir so‘zi ham fors tilida “پير” — keksa, qari ma’nosini ifodalaydi. Pirlar so‘fiylik an’anasida tariqatlarning oliy rahnamolari yoki obro‘li rahnamolari bo‘lganlar. Shuningdek, har bir murid o‘z murshidini ham pir deb atagan. Aholi orasida ,,pir” tushunchasi avliyo, ma’lum bir hunarning asoschisi ma’nosida ham ishlatiladi. Markaziy Osiyodagi mashhur eshonlardan Afoq Xoja[3], Dukchi Eshonlarni keltirib o‘tish mumkin<ref>{{Kitob manbasi |title=The Social Role of Art and Culture in Central Asia. |year=2022 |author=Aliya de Tiesenhausen}}</ref>.



== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{islam-stub}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Forscha soʻzlar va iboralar]]