Farhat Hashmi sahifasining manbasini koʻrish

'''Farhat Naseem Hashmi''' ({{Lang-ur|فرحت ہاشمی}}) — 1957-yil 22-dekabrda tugʻilgan pokiston-[[kanada]]lik ultrakonservativ<ref>{{veb manbasi|url=http://southasiajournal.net/pakistans-lurch-towards-ultra-conservativism-abetted-by-saudi-inspired-pyramid-scheme/|sarlavha=Pakistan's lurch towards ultra-conservativism abetted by Saudi-inspired pyramid scheme – South Asia Journal}}</ref> [[Ulamo|islom olimasi]], musulmon televideniyesi [[Voiz|voizi]] va Al-Huda instituti asoschisi<ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=gTptAAAAQBAJ&q=Farhat+hashmi|title=Islam in the Modern World|last=Kenney|first=Jeffrey T.|date=2013-08-15|publisher=Routledge|isbn=9781135007959|pages=313–314|language=en}}</ref>.

U [[Shotlandiya Glasgow universiteti|Shotlandiyaning Glazgo universitetida]] islomshunoslik boʻyicha falsafa doktori darajasiga ega va avval Islomoboddagi Xalqaro Islom universiteti Usul-ad-Din fakultetida oʻqituvchi va dotsent boʻlgan<ref name="DT22">{{veb manbasi|url=https://dailytimes.com.pk/|sarlavha=Daily Times|ish=Daily Times|qaralgan sana=2022-08-24|arxivsana=2012-12-21|arxivurl=https://web.archive.org/20121221081739/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C11%5C29%5Cstory_29-11-2008_pg5_4}}</ref><ref name="DT12">{{yangiliklar manbasi |date=6-may 2005-yil |title=Farhat Hashmi operating in Canada |work=Daily Times |location=Washington |url=http://archives.dailytimes.com.pk/national/06-May-2005/farhat-hashmi-operating-in-canada |url-status=dead |access-date=12-mart 2011-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20140329215310/http://archives.dailytimes.com.pk/national/06-May-2005/farhat-hashmi-operating-in-canada |archive-date=29-mart 2014-yil}}</ref>. Hashmi 1994-yilda Al-Huda xalqaro farovonlik fondiga asos solgan. Jamgʻarma ayollarga Qur’on va Hadisni oʻrgatish hamda „ayollarga Qur’onni tushunishlariga koʻmaklashish orqali ularga ziyrak musulima boʻlishlariga yordam berish“ uchun bir qator maktablar ochgan. Jamgʻarma hozirda maktablar, seminariyalar va ijtimoiy taʼminot loyihalari tarmogʻini boshqaradi<ref>Courtney Bender, Wendy Cadge, Peggy Levitt, David Smilde, ''Religion on the Edge: De-centering and Re-centering the Sociology of Religi''on, p 170. {{ISBN|0199986991}}</ref><ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=utidSOhm4gMC&q=%22Farhat+Hashmi%22&pg=PA170|title=Religion on the Edge: De-centering and Re-centering the Sociology of Religion|last=Bender|first=Courtney|date=2012-12-06|publisher=OUP USA|isbn=9780199938643|language=en}}</ref><ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=JgYoDwAAQBAJ&q=Farhat+Hashmi&pg=PA261|title=Women as Global Leaders|last=Ngunjiri|first=Faith Wambura|date=2015-02-01|publisher=IAP|isbn=9781623969660|language=en}}</ref>. 2004-yilda fond Kanadaning [[Mississauga]] (Toronto viloyati), [[Ontario (Kanada)|Ontario]] hududida Al-Huda institutini tashkil etgan. Ushbu institut Qur’on va [[Hadis]] [[Tafsir|tafsiri boʻyicha]] darslar beradi va Avstraliya kabi bir qator xorijiy mamlakatlardan talabalarni jalb qiladi<ref name="Esposito">{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=-UxRoBmUnsYC&q=%22Farhat+Hashmi%22&pg=PA125|title=The Future of Islam|last=Esposito|first=John L.|date=2010-02-04|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199745968|language=en}}</ref><ref name="CBCNews2">{{veb manbasi|url=http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/al-huda-islamic-institute-students-isis-syria-mississauga-1.3354945|sarlavha=4 female students who went to Syria to join ISIS attended Mississauga school|nashriyot=CBC News|kirish sanasi=8-dekabr 2015-yil}}</ref>.

U Pokistonda ham, xorijda ham feministik olima sifatida shuhrat qozongan, buni uning „dars“ deb nomlangan diniy darslariga tashrif buyurgan oʻn mingga yaqin talaba tasdiqlaydi: Diplom yoki sertifikat olgan ayollar soni taxminan 15 000 nafarni tashkil etadi, rasmiy roʻyxatdan oʻtmasdan uning kurslariga kirganlar soni esa undan ham koʻp<ref>Faiza Mushtaq, " [http://journals.openedition.org/samaj/3030 A Controversial Role Model for Pakistani Women] ", ''South Asia Multidisciplinary Academic Journal'', 4 | 2010</ref>. Aksariyat izdoshlari liberal, savodli va zamonaviy hamda ularning koʻp qismini ayollar tashkil qiladi<ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=2T8oSfy3GZgC&q=farhat+hashmi&pg=PA252|title=The Politics of Religion in South and Southeast Asia|last=Ahmed|first=Ishtiaq|date=2011-05-04|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781136727030|language=en}}</ref>. U oʻzining vazifasi asosiy oyatlarni yaxshiroq tushunish orqali Islomda yangilanish olib borish ekanligini aytib oʻtgan. Prozelitizmning qattiq va qarama-qarshi uslublaridan farqli oʻlaroq, Hashmi oʻz shogirdlariga oʻz misollari orqali ixtiyoriy ravishda boshqalarni oʻqitish bilan shugʻullanishlari kerakligini taʼkidlaydi<ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=oFxLOJZ0eZ4C&q=%22Farhat+Hashmi%22&pg=PA183|title=Women and Islam|last=Kassam|first=Zayn|date=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780275991586|language=en}}</ref>.

== Yoshligi va taʼlimi ==
Farhat Hashmi 1957-yil 22-dekabrda [[Panjob (viloyat)|Panjob]] shtatining [[Sargodha|Sargoda]] shahrida tugʻilgan. Uning otasi Abdurrahmon Hoshmi musulmon olimi va „Jamoat-e-Islomi [[Pokiston]]<nowiki/>“ ning mahalliy rahbari edi<ref name="Mushtaq">{{jurnal manbasi|last=Mushtaq|first1=Faiza|date=2010-12-08|others=Laurent Gayer, Ingrid Therwath|title=A Controversial Role Model for Pakistani Women|url=https://samaj.revues.org/3030#ftn7|journal=South Asia Multidisciplinary Academic Journal|language=fr|issue=4|doi=10.4000/samaj.3030|issn=1960-6060}}</ref>. U mahalliy maktabda tahsil olgan; keyin Sargodha ayollar uchun hukumat kollejida tahsil olib, Lahordagi Panjob universitetida [[arab tili]] boʻyicha [[Magistr|magistrlik darajasini]] qoʻlga kiritdi. U diniy taʼlimini uyida, otasi unga islom aqidalarini oʻrgatish bilan mashgʻul boʻlganda olgan. U hadis olimi Muhammad Idris Zubayrga turmushga chiqqan va er-xotin Islomoboddagi Xalqaro Islom Universitetida (XIU) oʻqituvchi lavozimlarida ishlaganlar. Koʻp oʻtmay ular Shotlandiyaga koʻchib oʻtishgan va u yerda islomshunoslik boʻyicha doktorlik dasturiga oʻqishga kirishgan. Bu vaqt ichida ikkalasi ham Turkiya, Iordaniya, Suriya, Misr va Saudiya Arabistoniga sayohat qilishgan<ref name="Mushtaq" />.

U 2005-yilda Kanadaga [[hijrat]] qilgan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.hindustantimes.com/world/long-before-tashfeen-malik-pak-institute-blamed-for-radicalising-women/story-URzRLlvzbb3npYJY5I9ycN.html|sarlavha=Al-Huda: Pakistani institute that 'radicalised' thousands of women|sana=15-dekabr 2015-yil|ish=Hindustan Times}}</ref>.

== Faoliyati ==
Hashmi Xalqaro Islom Universitetida taʼlim berish jarayonida ularga norasmiy diniy darslarni bera boshlagan. Pokistonga qaytgach, u „Al-Huda International“ kompaniyasini ishga tushirgan; nodavlat ijtimoiy farovonlik jamgʻarmasi ayollarga islomiy tamoyillarni kundalik hayotlarida qanday talqin qilishlari va keyinchalik qoʻllashlari haqida maʼlumot berishga intiladi. Ayol islom olimasi tomonidan faqat ayollar uchun ilgʻor maktabning tashkil etilishi baʼzilar tomonidan katta seminariyalarga toʻgʻridan-toʻgʻri javob sifatida koʻrilgan, ayollar bu maktabni regressiv va juda siyosiylashgan deb bilishgan<ref name="Times">{{yangiliklar manbasi |last=Times |first=Los Angeles |date=2016-07-17 |title=Mixed messages at all-female Islamic schools |work=GulfNews |url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/mixed-messages-at-all-female-islamic-schools-1.1863661 |access-date=2017-11-19}}</ref>. Hashmi oʻzining noanʼanaviy oʻqitish uslubi va feminizmga qaratilgan oʻziga xos maʼruzalari bilan mashhur boʻlgan. U oʻz maʼruzalarida zamonaviy oʻqitish usullaridan foydalanadi va urdu, arab va ingliz tillaridan tashqari koʻp tillarni biladi, shuning uchun uning talaba qizlarining katta qismi oʻqimishli, shaharlik oilalardan boʻlib, u bilan bemalol muloqot qila oladilar<ref name="Times" /><ref name=":1">{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=eHhOPgAACAAJ&q=%22Farhat+Hashmi%22|title=Transforming Faith: The Story of Al-Huda and Islamic Revivalism Among Urban Pakistani Women|last=Ahmad|first=Sadaf|date=2009|publisher=Syracuse University Press|isbn=9780815632092|language=en}}</ref><ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=pKvIdzLapKMC&q=%22Farhat+Hashmi%22|title=Journey into Islam: The Crisis of Globalization|last=Ahmed|first=Akbar|date=2007-08-30|publisher=Brookings Institution Press|isbn=978-0815701330|language=en}}</ref><ref name=":0">{{jurnal manbasi|last=Mushtaq|first1=Faiza|date=Autumn 2008|title=Al-Huda & its Critics Religious Education for Pakistani Women|url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/17240/ISIM_22_Al-Huda_and_its_Critics_Religious_Education_for_Pakistani_Women.pdf?sequence=1|journal=ISIM Review|volume=22|pages=30–32}}</ref>. Akademik tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, Hashmi tomonidan joriy etilgan oʻqitishning innovatsion metodlari institutning mashhurligi sabablaridan biridir<ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=HNTjBZ2yxvoC&q=farhat+hashmi|title=Post-Islamism: The Many Faces of Political Islam|last=Bayat|first=Asef|date=2013-08-01|publisher=OUP USA|isbn=9780199766062|language=en}}</ref>.

Hashmi oʻz faoliyatini „Geo TV“da televideniye voizligidan boshlagan va u yerda [[Ramazon]] oyida „Shahru Ramadan“ dasturini olib borgan. Shuningdek, u „Aag TV“ telekanalida „The Quran & You“ (tarjimasi:Quron va sen) dasturida ishtirok etgan. U „Geo“ kanalining „Fahm ul Qur’on“ koʻrsatuvida Qur’on tafsiri boʻyicha maʼruzalar oʻqishda davom etgan. Yaqinda uning maʼruzalari mustaqil epizodlar sifatida efirga uzatildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.emaanlibrary.com/video-speaker/dr-farhat-hashmi/|sarlavha=Dr Farhat Hashmi Archives - EMAANLIBRARY.COM|ish=EMAANLIBRARY.COM|til=en-US|kirish sanasi=2017-11-20}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |date=2012-07-18 |title=Dr. Farhat Hashmi To Host Shahru Ramadan On Geo |language=en-US |work=Awami Web |url=http://www.awamiweb.com/dr-farhat-hashmi-to-host-shahru-ramadan-on-geo-50166.html |access-date=2017-11-20 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042600/http://www.awamiweb.com/dr-farhat-hashmi-to-host-shahru-ramadan-on-geo-50166.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |date=2012-07-18 |title=Dr. Farhat Hashmi To Host The Quran & You On Aag TV |language=en-US |work=Awami Web |url=http://www.awamiweb.com/dr-farhat-hashmi-to-host-the-quran-you-on-aag-tv-50160.html |access-date=2017-11-20 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040401/http://www.awamiweb.com/dr-farhat-hashmi-to-host-the-quran-you-on-aag-tv-50160.html |url-status=dead }}</ref>. Televideniye koʻrsatuvlari davomida, noutbukidan maʼruza oʻqiyotganda u [[hijob]] va niqob bilan oʻralgan holda efirga chiqadi. Bu „taqvodor anʼanaviylik va ommaviy axborot vositalarining farovonligining uygʻunligini aks ettiruvchi tasvir“ deb nomlangan<ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=8MaMAgAAQBAJ&q=Farhat+Hashmi+GEO&pg=PT345|title=Islam in the Modern World|last=Kenney|first=Jeffrey T.|date=2013-08-15|publisher=Routledge|isbn=9781135007942|language=en}}</ref>.

== Qarashlari ==
U ayollarning kundalik eʼtiqod masalalarida koʻproq ishtirok etishini maʼqullaydi va „ayollar namozlarini oʻqishlari kerak va ular uylaridan tashqarida ham namoz oʻqishga qodir boʻla olishi kerak“ degan fikrda<ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=utidSOhm4gMC&q=%22farhat+hashmi%22&pg=PA170|title=Religion on the Edge: De-centering and Re-centering the Sociology of Religion|last=Bender|first=Courtney|date=2012-12-06|publisher=OUP USA|isbn=9780199938643|language=en}}</ref><ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=SZ_qAAAAQBAJ&q=farhat+hashmi&pg=PA54|title=No Exit from Pakistan: America's Tortured Relationship with Islamabad|last=Markey|first=Daniel S.|date=2013-10-07|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107436060|language=en}}</ref>. Hashmining soʻzlariga koʻra, ayollar hayz koʻrganlarida, qoʻlqop kiyib, [[Qurʼon|Qurʼonni]] tilovat qilishlari mumkin (yoki oʻqituvchidan Qurʼon oʻrganayotganda yoki boshqalarga Qurʼon oʻrgatganda), baʼzilar esa buni anʼanaga koʻra taqiqlangan deb hisoblaydilar<ref>(Pakistan) Daily Times, March 17, 2001</ref><ref>[http://samaj.revues.org/index3030.html „A controversial role model for Pakistani women“] in ''South Asian Multidisciplinary Academic Journal'' (SAMAJ) by Faiza Mushtaq in issue 4, 2010</ref>.

Hashmi islomni qayta tiklash tarafdori boʻlib, oʻz izdoshlarini Qur’onni oʻzlari uchun talqin qilishga undaydi va ularning qarashlarini kuchli dalillar bilan tasdiqlaydi. U oʻz izdoshlarini yaxshiroq musulmon boʻlishga eʼtibor berishga chaqiradi va asosan uning maʼruzalari oilaviy tuzilmalarga qaratilgan. Bu nuqtai nazar uning tanqidchilari tomonidan tanqid qilinadi, ular uning diniy „Dars“larini „jamoat xizmatidan koʻra shaxsiy va oilaviy rivojlanish uchun“ deb daʼvo qilishadi. Biroq, Hashmining taʼkidlashicha, agar uning barcha shogirdlari yaxshi tomonga oʻzgarishsa, ularning shaxsiy oʻzgarishi milliy va global miqyosda aks eta oladi<ref>[http://archive.fwweekly.com/content.asp?article=2826 „Awakening Islam“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180612143521/http://archive.fwweekly.com/content.asp?article=2826 |date=2018-06-12 }}, in ''Fort Worth Weekly'' by Shomial Ahmad on 15 April 2009</ref><ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=HNTjBZ2yxvoC&q=farhat+hashmi+transformation&pg=PA267|title=Post-Islamism: The Many Faces of Political Islam|last=Bayat|first=Asef|date=2013-08-01|publisher=OUP USA|isbn=9780199766062|language=en}}</ref><ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=oFxLOJZ0eZ4C&q=farhat+hashmi+transformation&pg=PA183|title=Women and Islam|last=Kassam|first=Zayn|date=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780275991586|language=en}}</ref>.

Hashmi Kanadada [[shariat]] qonunini oʻrnatish tarafdori. Uning maishiy masalalardagi qarashlari shariat qonunlarini talqin qilishiga mos keladi. Hoshmiyning fikricha, erkaklar ham, ayollar ham jamiyat ichida muayyan taʼsir doiralariga ega. Odatda erkaklar uydan tashqarida, ayollar esa uyda ishlaydi. Biroq, Hashmining taʼkidlashicha, agar biror kishi oʻz kunlik ishlarini bajarib boʻlgan boʻlsa, u boshqalarning vazifalariga ham yordam berishi mumkin. Bu va uning ayollarni qatʼiy anʼanaviy olimlar tomonidan belgilangan rollardan tashqarida ishlashga chaqiradigan boshqa dalillari konservativ olimlarining jiddiy gʻazabiga sabab boʻlgan<ref name="Lipsett 2014">{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=kZe7BwAAQBAJ&q=Farhat+Hashmi+Sharia+canada&pg=PA147|title=Faith and Feminism: Ecumenical Essays|last=Lipsett|first=Barbara Diane|date=2014|publisher=Presbyterian Publishing Corp|isbn=9780664239695|language=en}}</ref><ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=zKOMVLJHuyoC&q=farhat+hashmi+polygamy&pg=PA259|title=Real World Justice: Grounds, Principles, Human Rights, and Social Institutions|last=Follesdal|first=A.|date=2006-03-30|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781402031427|language=en}}</ref>. Hashmi [[Poligamiya|koʻpxotinlilikni]] qonuniy deb hisoblaydi va musulmon ayollar erlariga ikkinchi marta turmush qurishlariga ruxsat berishlari kerak, shunda „boshqa opa-singillar ham foyda boʻlishlari mumkin“ deb taʼkidlagan. Bu erkaklarni Qur’onga koʻra taqiqlangan [[Zino|nikohsiz munosabatlardan]] qutqaradi<ref name="DT1">{{yangiliklar manbasi |date=6-may 2005-yil |title=Farhat Hashmi operating in Canada |work=Daily Times |location=Washington |url=http://archives.dailytimes.com.pk/national/06-May-2005/farhat-hashmi-operating-in-canada |url-status=dead |access-date=12-mart 2011-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20140329215310/http://archives.dailytimes.com.pk/national/06-May-2005/farhat-hashmi-operating-in-canada |archive-date=29-mart 2014-yil}}</ref>.

== Tanqid ==
Hashmi ayol kishi islom olimasi va [[Qurʼon|Qur’on]] tarjimoni boʻla olmaydi, deb hisoblagan baʼzi islom ulamolari tomonidan tanqid qilingan<ref>{{jurnal manbasi|url=http://journals.openedition.org/samaj/3030|title=A Controversial Role Model for Pakistani Women|first1=Faiza|last=Mushtaq|date=8-dekabr 2010-yil|journal=South Asia Multidisciplinary Academic Journal|issue=4|doi=10.4000/samaj.3030}}</ref>.

U, shuningdek, baʼzi oʻta konservativ, oʻng qanot vaʼzgoʻylari va puritan erkaklar tomonidan Islomdagi gender rollarini buzgani uchun, ayniqsa ayollarning uydan tashqarida taʼlim berish va vaʼz qilish haqidagi qarashlarida tanqid qilingan. Boshqa eskilikka yopishib olgan manbalar uning fidoyilarini „gʻarb kiyimlarini kiyish“, gʻarb mahsulotlarini isteʼmol qilish va faqat ayollar uchun norasmiy yigʻilishlar oʻtkazishda tanqid qilishgan. Shuningdek, ular uni gʻarbiy deb hisoblaydigan internet va audiovizual vositalardan vaʼz qilishda foydalangani uchun tanqid qilishgan<ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=2T8oSfy3GZgC&q=farhat+hashmi+critic&pg=PA252|title=The Politics of Religion in South and Southeast Asia|last=Ahmed|first=Ishtiaq|date=2011-05-04|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781136727030|language=en}}</ref>.

Liberal va dunyoviy nashrlar uni islomni ilgʻor talqin qilishda „yetarlicha uzoqqa bormayotgani“ uchun va koʻpxotinlikka yoʻl qoʻygani uchun tanqid qilingan<ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=zKOMVLJHuyoC&q=farhat+hashmi&pg=PA259|title=Real World Justice: Grounds, Principles, Human Rights, and Social Institutions|last=Follesdal|first=A.|date=2006-03-30|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781402031427|language=en}}</ref><ref name="Bayat">{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=HNTjBZ2yxvoC&q=farhat+hashmi+polygamy&pg=PA266|title=Post-Islamism: The Many Faces of Political Islam|last=Bayat|first=Asef|date=2013-08-01|publisher=OUP USA|isbn=9780199766062|language=en}}</ref>. Garchi Hashmi va Al-Huda zamonaviy Islomning biron bir mazhabiga ergashmasliklarini va dastlabki Islom davrida boʻlgani kabi oʻzlarini musulmonlar deb ataganlarini taʼkidlagan boʻlsalar ham<ref>{{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=pKvIdzLapKMC&q=farhat+hashmi+wahabi&pg=PA121|title=Journey into Islam: The Crisis of Globalization|last=Ahmed|first=Akbar|date=2007-08-30|publisher=Brookings Institution Press|isbn=978-0815701330|language=en}}</ref> uning qatʼiy diniy taʼlimotlari tufayli uni [[Raheel Raza]] kabi baʼzi liberal faollar [[Vahhobiylik|vahobiy]] deb atashgan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.meforum.org/2007/the-islamist-role-in-the-2008-canadian-elections|sarlavha=The Islamist Role in the 2008 Canadian Elections|ism=Raheel|muallif=Raza|ish=Middle East Forum}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==

* {{Rasmiy sayt|http://www.farhathashmi.com}}
* [http://www.alhudapk.com Al Huda International Welfare Foundation]
{{DEFAULTSORT:Hashmi, Farhat}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1957-yilda tugʻilganlar]]