Ibn Moja sahifasining manbasini koʻrish

{{Islom}}'''Abu Abdulloh Muhammad ibn Yazid Ibn Moja ar-Rabʼiy al-Qazviniy'''   <ref>{{Veb manbasi|sarlavha=About - Sunan Ibn Majah - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|url=https://sunnah.com/ibnmajah/about|kirish sanasi=2020-12-17|ish=sunnah.com|arxivsana=2021-04-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210414192952/https://sunnah.com/ibnmajah/about}}</ref> ( {{Lang-ar|ابو عبد الله محمد بن يزيد بن ماجه الربعي القزويني}} ; (t. 209/824, 273/887) odatda '''Ibn Moja''' nomi bilan mashhur bo'lib, [[Oʻrta asr|o'rta asrlarda]] [[Forslar|forscha]] <ref>{{Kitob manbasi|editor=Frye|title=The Cambridge history of Iran.|date=1975|publisher=Cambridge U.P.|location=London|isbn=978-0-521-20093-6|page=471|edition=Repr.}}</ref> boʻlgan [[hadis]] olimi boʻlgan. U [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy islomning]] [[Kutubi sitta|oltita kanonik hadis to'plamining]] oxirgisini - ''[[Sunani Ibn Moja|Sunani Ibn Mojani]]'' tuzgan. <ref name="Tadhkirah">{{Kitob manbasi|last=al-Dhahabi|first=Muhammad ibn Ahmad|title=Tadhkirat al-Huffaz|editor=al-Mu`allimi|publisher=Da`irat al-Ma`arif al-`Uthmaniyyah|location=Hyderabad|year=1957|pages=636|language=Arabic}}</ref><ref name="Ludwig 2009">[[Lyudvig V. Adamec|Ludwig W. Adamec]] (2009), ''Historical Dictionary of Islam'', p.139. Scarecrow Press. {{ISBN|0810861615}}.</ref>

== Biografiyasi ==
[[Fayl:IranQazvin.svg|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/IranQazvin.svg/150px-IranQazvin.svg.png|thumb|150x150px|Qazvin shahri, Ibn [[Qazvin|Mojaning]] tug'ilgan va vafot etgan joyi ko'rsatilgan hozirgi [[Eron]] xaritasi]]
Ibn Moja 824-yilda hozirgi [[Eron|Eronning]] Qazvin viloyati [[Qazvin]] shahrida tug‘ilgan.&nbsp;CE/209&nbsp;Hijriy <ref name="Tadhkirah2">{{Kitob manbasi|last=al-Dhahabi|first=Muhammad ibn Ahmad|title=Tadhkirat al-Huffaz|editor=al-Mu`allimi|publisher=Da`irat al-Ma`arif al-`Uthmaniyyah|location=Hyderabad|year=1957|pages=636|language=Arabic}}</ref> Rabiʼa qabilasidan boʻlgan ( mavlo ) oilaga. <ref name="Risalah">{{Kitob manbasi|last=al-Kattani|first=Muhammah ibn Ja`far|title=al-Risalah al-Mustatrafah|editor=Muhammad ibn Muhammad al-Kattani|publisher=Dar al-Bashair al-Islamiyyah|location=Beirut|year=2007|edition=seventh|pages=12|language=Arabic}}</ref> ''Moja'' otasining laqabi bo'lib, bobosining laqabi emas, onasining ismi ham emas edi, buni da'vo qilganlarning aksi. ''Oxiridagi'' hāʼ talaffuzda toʻxtaganda ham, davom etishda ham unlisiz boʻladi, chunki u [[Arab tili|arabcha]] boʻlmagan ism. <ref name="Risalah" />

U o'z shahrini tark etib, [[Islom dunyosi|Islom olami bo'ylab]] [[Iroq]], [[Makka]], [[Shom|Levant]] va [[Misr|Misrni]] ziyorat qildi. U Ibn Abu Shayba (u orqali ''as-'' Sunanning chorak qismi o‘tgan), Muhammad ibn Abdulloh ibn Numayr, Jubora ibn al-Mug‘allis, Ibrohim ibn al-Munzir al-Mug‘allim, Ximamibahn, Ibrohim ibn al-Munzir al-Muhamibun, Himamibahn, Muhammad ibn Abdulloh ibn Numayrdan ta’lim olgan. Ular davridan Rumh, Dovud ibn Rashid va boshqalar. Abu Yaʼlo al-Xaliliy Ibn Mojani "ishonchli ( ''siqah'' ), koʻzga koʻringan, kelishilgan, diniy obroʻli, ilm va yod olish qobiliyatiga ega", deb maqtadi. <ref name="Tadhkirah3">{{Kitob manbasi|last=al-Dhahabi|first=Muhammad ibn Ahmad|title=Tadhkirat al-Huffaz|editor=al-Mu`allimi|publisher=Da`irat al-Ma`arif al-`Uthmaniyyah|location=Hyderabad|year=1957|pages=636|language=Arabic}}</ref>

== Yozgan kitoblari ==
Imom Ibn Moja hammasi boʻlib 32 ta kitob yozganlar. Shulardan eng mashhurlari: «Sunani Ibn Moja» (hadis kitoblari), «Tafsiri Ibn Moja» ([[tafsir]] kitoblari), «Tarixi Ibn Moja» (tarix kitoblari). U zotdan Muhammad Iso al-Abhariy, Abu Umar Ahmad ibn Muhammad al-Madaniy, Ali ibn Ibrohim al-Qatton, Sulaymon ibn Yazid al-Foliy, Abu Toyyib Ahmad ibn Ruh al-Bagʻdodiylar dars olishgan va hadis [[rivoyat]] qilishgan.

Ibn Mojaning oʻzlari va kitoblari toʻgʻrisidagi ulamolar koʻp maqtovli soʻzlarni aytishgan. Abu Yaʼlo al-Halimiy aytadilar: «Ibn Mojaga odamlar ishonib, hadis ilmida u kishiga suyanadilar». Muhammad ibn Jaʼfar al-Kattoniy oʻzlarining «Risolati al-mustatrofa» kitoblarida shunday keltiradilar: «Ulamolar Ibn Mojaning „Sunan“ kitoblarini ishonchli, kuchli va fiqh ilmida katta foyda berishini koʻrib, oltinchi sahih kitob»,- deb tan olishdi".

Ibn Tohir aytadilar: «Kimki Ibn Mojaning hadis kitoblariga qarasa, boblari koʻpligi, bir hadis qayta takrorlanmasligi va hadislarning chiroyli tartibda yozilganligini koʻrib, haqiqatda u zotni hadis jamlashda va kitob yozishda qanday yaxshi yoʻl tutganlarini biladi. Bu kitob juda mashhur boʻlmasa ham, oʻziga yarasha obroʻ-eʼtibori bordir».

''Sunan'' 1500 bob va 4000 ga yaqin [[Hadis|hadisdan]] iborat. <ref name="Tadhkirah5">{{Kitob manbasi|last=al-Dhahabi|first=Muhammad ibn Ahmad|title=Tadhkirat al-Huffaz|editor=al-Mu`allimi|publisher=Da`irat al-Ma`arif al-`Uthmaniyyah|location=Hyderabad|year=1957|pages=636|language=Arabic}}</ref> Uni tugatgandan so'ng, u o'z davrining hadis olimi Abu Zur'a ar-Roziyga o'qib berdi va u shunday dedi: "Menimcha, odamlar buni qo'llariga olishsa, boshqa to'plamlar yoki ularning ko'pchiligi ham bo'lar edi”. <ref name="Tadhkirah5" />

== Shogirdlar va qilgan ba'zi ishlari ==
Ibn Moja koʻplab shogirdlar yetishtirgan boʻlib, u keng qamrovli olim boʻlgan. Ibn Moja oʻz asrigacha yashagan kishilar hamda shaharlar haqida "Kitab ut-Tarix" ("Tarix kitobi"), [[Qurʼon]] sharhi hisoblanmish "Tafsir al-Qurʼon al-Karim" ("Qurʼoni Karimga tafsir") asarlarini yozgan. Ibn Mojaning asosiy asari — "Kitab us-Sunan"ni musulmon olimlarining koʻpchiligi "Sihah as-sitta" ("Olti sahih hadislar toʻplami") ga oltinchi toʻplam sifatida kiritgan. Bu asar 32 qism, 1500 bobdan iborat boʻlib, unda 4341 ta hadis jam qilingan, ulardan 3002 tasi beshta "[[Sahih]]" toʻplamlarida berilgan hadislar bilan mos keladi. 1339 ta hadis esa qoʻshimcha hisoblanadi. Ibn Mojaning "Kitob as-Sunan" asariga Hofiz Jaloliddin as-Suyutiy (1505-yil v.e.) va Shayx as-Sindi Al-Madiniy (1725-yil v.e.) sharhlar yozishgan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Vafot etishi ==
[[Zahabiy|Zahabiyning yozishicha]], Ibn Moja taxminan 887 yil 19 fevralda/ [[ramazon]] oyiga sakkiz kun qolganda, hijriy 273 yil <ref name="Tadhkirah4">{{Kitob manbasi|last=al-Dhahabi|first=Muhammad ibn Ahmad|title=Tadhkirat al-Huffaz|editor=al-Mu`allimi|publisher=Da`irat al-Ma`arif al-`Uthmaniyyah|location=Hyderabad|year=1957|pages=636|language=Arabic}}</ref> yoki al-Kattoniyning yozishicha, 887/273 yoki 889/275 yillarda vafot etgan. . <ref name="Risalah2">{{Kitob manbasi|last=al-Kattani|first=Muhammah ibn Ja`far|title=al-Risalah al-Mustatrafah|editor=Muhammad ibn Muhammad al-Kattani|publisher=Dar al-Bashair al-Islamiyyah|location=Beirut|year=2007|edition=seventh|pages=12|language=Arabic}}</ref> U [[Qazvin]] shahrida vafot etgan. <ref name="Risalah2" />

== Adabiyotlar ==

* Suhaib Hasan Abdul G'affor, ''Sunan Ibn Mojaga tayangan holda musulmonlar orasida hadis tanqidi'', IFTA va targ'ibot bo'yicha Islomiy tadqiqotlar bo'yicha raisligi: Riyod 1984 yil.{{ISBN|0-907461-56-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-907461-56-5|0-907461-56-5]] .
* Braun, Jonatan AC 'Ibn Mojaning kanonizatsiyasi: sunniy hadis kanonini shakllantirishda sahihlik va foydalilik'. 169–81-betlar Écriture ''de l'histoire et processus de canonization dans les premiers siècles de l'islam'' . Rejissyor Antuan Borrut. Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée 129. Aix-en-Provence: Universitaires de Provence matbuoti, 2011 yil.
* Robson, Jeyms. “Ibn Mojaning “Sunan” asari naql”, Semitshunoslik ''jurnali'' 3 (1958): 129–41.

==Manbalar==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.muslimscholars.info/manage.php?submit=scholar&ID=30004 MuslimScholars.info saytidagi bioma'lumotlar]
* [https://sunnah.com/ibnmajah/about Sunnah.com saytida tarjimai hol]
* [http://ahadith.co.uk/ibnmajah.php Sunani Ibn Moja] - Onlaynda qidirish mumkin Sunani Ibn Moja
* [https://web.archive.org/web/20080306081707/http://www.theclearpath.com/viewtopic.php?t=71 Imom Ibn Mojaning tarjimai holi theclearpath.com saytida]
* Abu `Abdulloh Muhammad ibn Yazid Ibn Moja ar-Rab`i al-Qazviniy: ''[[iarchive:SunanIbn-e-Majah-3Volumes-TranslationByShaykhMuhammadQasimAmeen|Sunan Ibn-i Moja – 3 jild – Shayx Muhammad Qosim Amin tarjimasi]]''
* [https://web.archive.org/web/20160331090635/http://www.at-tawhid.net/article-abu-abdi-llah-ibn-majah-al-qazwini-m-273-103181808.html Imom Ibn Mojaning tarjimai holi ''at-tawhid.net''] {{In lang|fr}}

[[Turkum:Tarix]]
[[Turkum:Islom]]