Idas sahifasining manbasini koʻrish

'''Idas''' ({{lang-grc|Ἴδας}}) — [[Yunon mifologiyasi|qadimgi yunon mifologiyasida]] Afarey (yoki [[Poseydon]]) va Arena<ref>Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 10, 3</ref> oʻgʻli. Iliadada (IX 558) eslatib oʻtilgan. Messeniyalik. Idas va uning ukasi Linkey Messenialik qahramonlar boʻlib, ularning asl maʼnosida Lakoniyalik Dioskurlar bilan solishtirish mumkin. Ikkala aka-uka, shuningdek, otalarining ismi bilan Afaretidlar deb ham ataladigan, zabt etilgan Messeniyaning milliy qahramonlari boʻlgan, bu ularning gʻalaba qozongan [[Sparta (davlat)|Sparta]] qahramonlari — Dioskuriylar bilan bir qatorda ikkinchi darajali ahamiyatini tushuntiradi<ref>Любкер Ф. Idas // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский, пер. А. Д. Вейсман, Ф. Гельбке, Л. А. Георгиевский, А. И. Давиденков, В. А. Канский, П. В. Никитин, И. А. Смирнов, Э. А. Верт, О. Ю. Клеменчич, Н. В. Рубинский — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 656—657.</ref>.

Idas Etolia daryosining eponimi [[Even|Yevenning]] qizi Marpessa bilan turmush qurgan. Apollon [[Apollon|Marpessaga]] egalik qilmoqchi boʻlgan, lekin Idas uni Poseydon bergan qanotli otlar tortgan aravada oʻgʻirlab ketadi. Yeven va Apollon Idasni taʼqib qilish uchun yoʻlga chiqadi, lekin Yeven yetib ololmay, daryoga oʻzini tashlaydi, Apollon esa Messeniyaga qochayotganlarni quvib yetadi. Idas maʼbud bilan jang qila boshladi, lekin [[Zevs]] ularni ajratib, Marpessaga tanlash huquqini berdi. U keksayib qolganida maʼbud uni tark etishidan qoʻrqib, insonni tanlaydi<ref> Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 7, 8-9 dalee </ref>. Idasning Marpessa bilan birlashishi mevasi Kleopatra<ref>Pavsaniy. Opisanie Elladi IV 2, 7</ref> yoki Meleagrning xotini Alkiona edi<ref> Афарей // Энциклопедический словарь / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1891. — Т. IIа. — С. 490.</ref>.

Idas Argonavtlarning biri boʻlib, [[Gerakl]] bilan birga kemaning oʻrta eshkaklarida oʻtirgan<ref>Apolloniy Rodosskiy. Argonavtika I 150—151; Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 9, 16; Valeriy Flakk. Argonavtika I 460; Gigin. Mifi 14 (str. 35)</ref>. Kizik oʻlimidan keyin musobaqalar ishtirokchisi<ref>Valeriy Flakk. Argonavtika III 470</ref>. Kalidon ovining aʼzosi<ref>Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka I 8, 2; Ovidiy. Metamorfozi VIII 305; Gigin. Mifi 173</ref>. Qaysidir bir tragediyaga koʻra, u Misiya shohligini Tevfrantdan tortib olmoqchi boʻlgan, ammo Telef va [[Parfenopey]]<ref>Gigin. Mifi 100</ref> uni magʻlub qilgan<ref>Щукарев А. Идас // Энциклопедический словарь — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1894. — Т. XIIа. — С. 795.</ref>.

Dioskurlar bilan birgalikda ular Arkadiyadan buqalar suruvini oʻgʻirlashadi, shu sabab keyin janjal chiqadi (boshqa hikoyaga koʻra, ular Levkippning qizlari uchun janjallashgan). Idas Kastorni oʻldiradi, ammo Polidevk<ref>Stasin. Kiprii, sinopsis; Gigin. Mifi 80</ref> uni yengadi. Uning daf qilib boʻlmaydigan nayzasi bor edi, u bilan Kastorni oʻldiradi, ammo perundan<ref>Perviy Vatikanskiy mifograf I 76, 2</ref> magʻlub boʻladi. Yoki Idas Kastorni, keyin esa Polidevkni oʻldiradi. Buning uchun Zevs uni perun quroli bilan uradi<ref>Pindar. Nemeyskie pesni X 60; Psevdo-Apollodor. Mifologicheskaya biblioteka III 11, 2</ref>. Feokritning soʻzlariga koʻra, u hech kimni oʻldirmagan, lekin Afarey tepaligida perun bilan magʻlub etilgan<ref>Feokrit. Idillii XXII 211</ref>. Yoki Afidnada perundan yengilgan<ref>Ovidiy. Fasti V 713—714</ref>. U ukasi bilan birgalikda Levkippning qizlariga sovchi boʻlishadi, ammo Dioskurlar ulardan avvalroq qizlarni oʻgʻirlab ketishadi.

Idas va Linkey qabrlari<ref>Pavsaniy. Opisanie Elladi III 13, 1</ref> Spartadagi Skiada yaqinida joylashgan. Uning ulkan qoldiqlari Messeniyada tosh pifosda topilgan<ref>Flegont. Udivitelnie istorii, fragment 11 </ref>.

XIX-asr olimlarining fikriga koʻra, Afaretidlar va Dioskurlar quyosh qahramonlari boʻlib, katta podalar egalari boʻlib, Afarey va Tindarning ukasi Levkipp (Nurli) qizlari — oy maʼbudalari Feba va Gilairaning turmush oʻrtoqlari boʻlishadi. Messeniyaning qulligi bilan Afaretidlarning asl huquqi noqonuniy daʼvoga aylanadi. Podalar va Levkippid tufayli Afaretidlar Dioskurlar bilan teng boʻlmagan kurashni boshdan kechirishlariga togʻri keladi.

Birinchi boʻlib afsonani shu ruhda rivojlantirgan Pindar  edi. Afsona Apollodor, Feokrit, [[Ovidiy|Ovidiyda]] yanada toʻliq rivojlangan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
<references group="" responsive="1"></references>
[[Turkum:Egizaklar afsonalari]]
[[Turkum:Messenia Afsonalari]]
[[Turkum:Argonavtlar]]
[[Turkum:Kalidon ovining ishtirokchilari]]
[[Turkum:Qadimgi yunon afsonalari qahramonlari]]