Jayron sahifasining manbasini koʻrish

{{Taxobox|color=|name=|diversity_link=|subdivision_ranks=|image=Female goitered gazelle, Shirvan National Park, Azerbaijan.jpg|status=VU|domain=Eukariotlar|regnum=Hayvonlar|phylum=Xordalilar|classis=Sut emizuvchilar|genus=Gʻizollar|familia=Juft tuyoqlilar|species=G. subgutturosa|binomial_authority=Gazella subgutturosa|binomial=Gazella subgutturosa}}

'''Jayron''', [[Kiyiklar|kiyik]], [[Ohular|ohu]] ([[Lotin tili|lotincha]] {{lang|la|''Gazella subgutturosa''}}) – [[ohular]] ([[gʻizollar]]) urugʻiga mansub [[sut emizuvchilar|sut emizuvchi hayvon]].

== Tavsifi ==
Tanasining uzunligi oʻrtacha 94 sm dan 115 sm gacha boʻlib, boʻyi 60 sm dan 65 sm ni tashkil qiladi, ogʻirligi esa taxminan 25&nbsp;kg dan 30&nbsp;kg gacha boʻladi. Urgʻochisi shoxsiz. Erkagining [[shox]]i qora, yoʻgʻon va boʻgʻimli, uzunligi 40 sm gacha boʻladi. Koʻpchilik jayronlar och jigarrangda boʻlishadi. Pastki tomoni esa har doim oq rangda boʻladi. Yuzidagi qashqasi esa hali balogʻatga yetmagan hayvonlarda aniq koʻrinadi. Jayronlar qurqulikdagi eng tezkor hayvonlar orasiga kiradi .Ular biror bir yirtqich hayvondan qochayotgan payti soatiga 70&nbsp;km tezlikka erisha olishlari mumkin<ref>H. Lingen: ''Großes Lexikon der Tiere.'' Lingen, Köln 1975, 1989, Grünwald, Greil 1989, <nowiki>ISBN 3-89430-152-X</nowiki>.</ref>.

== Yashash joylari ==
Tekis yoki past baland [[choʻl]]lar, yarimchoʻllar va qir [[adirlar]], choʻllashgan togʻ oldi hududlari. Ular asosan shagʻalli, sertuproq yerlarda yashashni afzal koʻradi. Qishda esa oʻnqir choʻnqir relefli joylarda, yassi tekislik daralarida va chuqurliklarda yashaydi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3088574 |sarlavha="Role of mass-kill hunting strategies in the extirpation of Persian gazelle (Gazella subgutturosa) in the northern Levant"}}</ref>.

== Soni ==
XXI asrning boshida ularning soni 5—6 mingta deb hisoblangan, ulardan [[Buxoro viloyati]]da – 1400—1600 ta, [[Quljuqtov|Quljuqtogʻ]] massivida – 150—180 ta, [[Qoratogʻ|Qoratogʻ massivida]] – 50—70 ta, Kimerqum massivida – 50—80 ta, [[Sandiqli choʻli|Sandiqlida]] – 80—100 ta, [[Amudaryo|Amudaryo qismida]] – 100—200 ta, Buxoro ixtisoslashgan „Jayron“ [[Pitomnik|pitomingida]] —902 ta, ekomarkazning ilmiy-amaliy qismida – 39—45 tani tashkil etgan. Hozir taxminan 4000 tasi saqlanib qolgan<ref name=":0">{{Veb manbasi |url=https://e-library.sammu.uz/uploads/books/O%27zbek%20tilidagi%20adabiyotlar/%D0%8E%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%20%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B8/%D0%8E%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D2%9A%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BB_%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B1%D0%B8_%D1%82%D0%BE%D0%BC_2_2019.pdf |sarlavha=Ўзбекистон Республикасининг Қизил китоби том 2 2019 |qaralgan sana=2023-10-22 |arxivsana=2023-10-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231022235502/https://e-library.sammu.uz/uploads/books/O%27zbek%20tilidagi%20adabiyotlar/%D0%8E%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%20%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B8/%D0%8E%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D2%9A%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BB_%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B1%D0%B8_%D1%82%D0%BE%D0%BC_2_2019.pdf }}</ref>.

== Turlari ==
''Gazella subgutturosa hilleriana —'' [[Mongoliya|Mogʻulistonda]] tarqalgan bu turning hozirgi maqomi yoʻqolib ketish xavfi ostida.

''Gazella subgutturosa reginae'' – bu tur asosan shimoliy [[Tibet|Tibet togʻlarida]] tarqalgan bu turning hozirgi maqomi kam xavf ostida.

''Gazella subgutturosa sairensis'' – [[Jungʻariya tekisligi]] va [[Balxash|sharqiy Balxash]], shimolda [[Tarbagʻatoy]] togʻlarigacha tarqalgan bu turning xozirgi maqomi yoʻqolib ketish xavfi ostida.

''Gazella subgutturosa seistanica —'' Sharqiy Forsdagi [[Seyiston]], [[Balujiston]], [[Afgʻoniston]]da tarqalgan bu turning maqomi yoʻq boʻlib ketgan.

''Gazella subgutturosa subgutturosa —'' [[Kavkaz togʻlari]], [[Mesopotamiya]], [[Turkiston]]<nowiki/>i hududlarida tarqalgan bu turning maqomi yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida va bu tur hozirgi kunda, Rossiya qoʻriqxonalarida yashaydi.

''Gazella subgutturosa yarkandensis —'' [[Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni|Shinjon]] hududlaridad keng tarqalgan bu turning hozirgi maqomi kam xavf ostida<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.h-age.net/aktuelles/508-wuestendrachen-gazellen-jagd-endete-in-massenschlachtung.html |sarlavha=Wüstendrachen: Gazellen-Jagd endete in Massenschlachtung}}</ref>.

== Tarqalishi ==
[[Markaziy Osiyo]] va [[Gʻarbiy Osiyo]]da, jumladan [[Zakavkazye]], [[Turkmaniston]], [[Oʻzbekiston]], Janubiy [[Qozogʻiston]]ning [[choʻl]] va [[chala choʻl zonalari|chalachoʻllari]], [[Qoraqalpogʻiston]]ning [[Ustyurt|Ustyurt yassi tekisligi]], [[Orolboʻyi|Janubiy Orolboʻylarida]], [[Qizilqum|Qizilqum sahrosi]], Kimerqum, [[Sandiqli choʻli|Sandiqli]], Yakkachakka qumliklari va Qarshi choʻli, [[Surxondaryo viloyati|Surxandaryo]] viloyatining ayrim joylarida tarqalgan. Hozirgi kunda bu joylardan koʻpchiligida yoʻq boʻlib ketgan<ref name=":0" />.

== Yashash tarzi ==
Poda boʻlib koʻpro oʻtroq va yarim oʻtroq holatda yashaydi. Bahor va yozda 4—7 tadan, qishda 15—20 tadan, baʼzan bir necha yuztadan poda boʻlib oʻtlaydi. [[Koʻklam]]da [[gʻalladoshlar|gʻallasimonlar]] va [[efemerlar|efemer oʻsimliklar]], [[kuz]]da [[shoʻrak]] va [[shuvoq]]lar; [[qish]]da [[buta]]lar [[novda]]si va mevasi bilan oziqlanadi. Jayronning oyoqlari ingichka, tez (soatiga 60&nbsp;km gacha) yuguradi. [[Aprel]]—[[may]]<nowiki/>da 1—2 bola tugʻadi. Tutqinlikda yaxshi koʻpayadi, lekin uzoq yashamaydi. [[Goʻsht]]i va [[teri]]si uchun koʻplab ovlanishi tufayli soni juda kamayib ketgan. [[Buxoro]] va [[Surxondaryo]]da jayronlarni koʻpaytirish uchun maxsus pitomnik (parvarishxona)lar tashkil etilgan. Xalqaro va Oʻzbekiston [[Qizil kitob]]iga kiritilgan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Galereya ==
<gallery widths="220" heights="220">
Fayl:Yosh jayron (lat. Gazella subgutturosa) (01).jpg|alt=
Fayl:A young gazelle (lat. Gazella subgutturosa).jpg|alt=
</gallery>

== Manbalar ==
{{manbalar}}{{OʻzME}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar]]
[[Turkum:Biologik turlar]]
[[Turkum:Qizil kitobga kiritilgan jonivorlar]]