Jeans sahifasining manbasini koʻrish

{{xatolar}}
[[Fayl:Jeans.jpg|thumb|Jeans shim]]
'''Jeans''' — denim matosidan tikilgan shimning bir turi. „Jeans“ atamasi [[1871-yil]]da Jacob Devis tomonidan Levi Strauss bilan hamkorlikda ixtiro qilingan<ref>{{jurnal manbasi|url=http://museums.nevadaculture.org/dmdocuments/mus-let37.pdf|title=A Nevada Stylist: Your Denim Jeans Are a Nevada Invention|journal=Nevada State Museum Newsletter|volume=36|issue=3|page=4|date=2006|access-date=29-yanvar 2015-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429105158/http://museums.nevadaculture.org/dmdocuments/mus-let37.pdf|archivedate=April 29, 2013}}</ref> va Jacob W. Davis va Levi tomonidan patentlangan „koʻk jinsi“ deb nomlangan shimlarning maʼlum bir uslubiga ishora qiladi. 1873-yil 20-mayda Levi Strauss tomonidan patentlangan shimlardan oldin, „blue jeans“ atamasi koʻk rangli jinsidan tikilgan turli xil kiyimlar (jumladan, shimlar, kombinzonlar va paltolar uchun) uzoq vaqtdan beri ishlatilgan.<ref>See, e.g., The Richmond Enquirer (Richmond, VA) March 25, 1823, wherein a paid notice described the ready-made apparel stolen by a thief : FIFTY DOLLARS REWARD, FOR JEREMIAH, or as he is commonly called Jerry Hatcher, lately a convict of the Penitentiary, who on the night of February 17 last did break through my store and carry off a variety of goods, together with about $20 in change and some ready made clothing, and has made his escape. He is about 4 1/2 or 5 feet high, stout and very well made, with light hair, and I expect has on blue Jeans coatee and brown pantaloons, as he took such from me and has been seen with them on. I expect he is either in Richmond, Petersburg or Lynchburg. Any person who will apprehend said Hatcher and deliver him to me, will meet with my thanks, and the above reward. BRIGHTBERRY BROWN [,] Red Mills, Buckingham [County, Virginia], March 14.</ref>

„Jeans“ odatda paxta tolasi va jun toʻqimasidan („Virjiniya matosi“ sifatida ham tanilgan) tikilgan (tarixiy) mustahkam mato turiga ishora qiladi. „Jeans“ matosi denimga oʻxshash butunlay paxta boʻlishi mumkin. Dastlab konchilar uchun moʻljallangan zamonaviy jeans shimlar [[Marlon Brando]] va [[James Dean]] tomonidan 1950-yillardagi filmlarida, xususan, ''„Yovvoyi'' va ''Sababsiz isyonchi“'' filmlarida kundalik kiyim sifatida ommalashgan,<ref>{{Veb manbasi|url=https://amuse.vice.com/en_us/article/pa5dx8/history-of-denim-jeans|sarlavha=The fascinating, tumultuous history of a fashion classic|ish=Vice|sana=12-dekabr 2019-yil|qaralgan sana=2022-11-09|arxivsana=2023-07-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230708192529/https://amuse.vice.com/en_us/article/pa5dx8/history-of-denim-jeans}}</ref> jeans oʻsmirlar orasida sevimli kiyimga aylangan. 1960-yillardan boshlab jeans shimlar ayrim yosh vakillarida va, keyinchalik, aholining barcha vakillari orasida keng tarqalgan. Hozirgi kunda ular Gʻarb madaniyatida eng mashhur maxsus shim turlaridan biri hisoblanadi.

== Tarixi ==
Jeans mato savdosining tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, u Italiyaning [[Genuya]] va Fransiyaning Nimes shaharlarida paydo boʻlgan. Gênes, fransuzcha [[Genuya]] soʻzi, " [[wiktionary:jeans|jeans]] " soʻzining kelib chiqishi boʻlishi mumkin. Nimesda toʻquvchilar jeans matoni koʻpaytirishga harakat qilishdi, lekin buning oʻrniga „Nimesdan“ degan maʼnoni anglatuvchi " ''de Nîmes "'' jeans nomi bilan mashhur boʻlgan shunga oʻxshash shim matoni ishlab chiqdilar. Genuyaning jeans matosi oʻrtacha sifatli va oʻrtacha narxdagi fustian toʻqimachilik mahsuloti boʻlib, Genuyada mashhur boʻlgan paxta korduroyiga juda oʻxshash va umuman olganda, ish kiyimlari uchun ishlatilgan. Genuya floti oʻz dengizchilarini jeans shimlar bilan taʼminladi, chunki ular nam oʻtkazmaydigan quruq kiyiladigan matoga muhtoj edi.<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA235|title=Transnationalism and Society: An Introduction|last=Howard|first=Michael C.|date=2011|publisher=McFarland|isbn=978-0-78648625-0|language=inglizcha}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://facweb.cs.depaul.edu/sgrais/jeans.htm|sarlavha=Jeans|ish=facweb.cs.depaul.edu|kirish sanasi=14-avgust 2017-yil|qaralgan sana=9-noyabr 2022-yil|arxivsana=19-iyun 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170619115433/http://facweb.cs.depaul.edu/sgrais/jeans.htm}}</ref> Nimesning „denim“i qoʻpolroq boʻlib, yuqori sifatli hisoblangan va „smocks yoki kombinzon kabi kiyimlar uchun“ ishlatilgan.1576-yilda Bristoldan kemada Barnstaple portiga bir qancha „jeans fustianlar“ yetib kelishdi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=National Archives |date=18-fevral 1576-yil |title=Import and Export books for the Port of Barnstaple |url=https://archive.org/details/report52unkngoog |id=E 190/930/5}}</ref> Boʻyash uchun zarur boʻlgan deyarli barcha indigo <nowiki>XIX</nowiki> asr oxirigacha Hindistondagi indigo butazorlaridan kelgan. U Germaniyada ishlab chiqilgan indigo sintez usullari bilan almashtirildi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ingenious.org.uk/site.asp?s=RM&Param=1&SubParam=1&Content=1&ArticleID=%7BCBDF1082-9F5C-498F-A769-B33A7DA83B30%7D&ArticleID2=%7B3C4444FC-FC4D-4498-B0B4-8B8A47C5BA76%7D&MenuLinkID=%7BA54FA022-17E2-483C-B937-DEC8B8964C33%7D|sarlavha=The synthesis of indigo|nashriyot=Ingenious.org.uk|qaralgan sana=28-oktabr 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304084155/http://www.ingenious.org.uk/site.asp?s=RM&Param=1&SubParam=1&Content=1&ArticleID=%7BCBDF1082-9F5C-498F-A769-B33A7DA83B30%7D&ArticleID2=%7B3C4444FC-FC4D-4498-B0B4-8B8A47C5BA76%7D&MenuLinkID=%7BA54FA022-17E2-483C-B937-DEC8B8964C33%7D|arxivsana=March 4, 2016}}</ref>

=== Boʻyalishi ===
Anʼanaga koʻra jeans shimlar tabiiy [[Indigo|indigo boʻyoq]]lari yordamida koʻk rangga boʻyalgan. Koʻpchilik jeanslar sintetik indigo yordamida boʻyalgan. Taxminan buning&nbsp;uchun har yili 20 ming tonna indigo ishlab chiqariladi, har bir jeans uchun faqat bir necha gramm boʻyoq kerak boʻladi.<ref name="Steingruber_2004">{{Kitob manbasi|first=Elmar|last=Steingruber|chapter=Indigo and Indigo Colorants|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|date=2004|publisher=[[Wiley-VCH]]|location=Weinheim, Germany|doi=10.1002/14356007.a14_149.pub2|isbn=3527306730}}</ref> Hozirgi vaqtda jinsi shimlar paxta bilan erishish mumkin boʻlgan har qanday rangda ishlab chiqariladi.
[[Fayl:Group_at_Piazza_del_Popolo,_Rome.jpg|thumb|Har xil turdagi jinsi shimlar.]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Kiyim]]