Jihod sahifasining manbasini koʻrish

{{Islom}}{{Usul al-Fiqh}}
'''Jihod''' ({{lang-ar|جهاد‎}} — gʻayrat qilish, kuchni ishga solish) — [[Islom dini|Islom]]da muqaddaslashtirilgan, din yoʻlida boʻlgan kurash<ref>{{ensiklopediya manbasi | last = | first = | authorlink = | coauthors = | editor =  Ibrohim Moʻminov | encyclopedia = [[Oʻzbek sovet ensiklopediyasi]] | title = Jihod | language =  | edition =  | date = | year = 1973 | month = | publisher = Oʻzbek sovet ensiklopediyasi Bosh redaksiyasi | volume = 4 | location = Toshkent | id =  | doi = | pages = 376}}</ref><ref>{{ensiklopediya manbasi | last = Hasanov | first = Ahadjon | authorlink = | coauthors = | editor =  | encyclopedia = [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]] | title = Jihod | language =  | edition =  | date = | year = 2000-2005 | month = | publisher = Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi | volume = | location = Toshkent | id =  | doi = | pages = }}</ref>. Tarixda [[Turkiya]], [[Kavkaz]] va [[Markaziy Osiyo]]da jihod koʻproq „'''gʻazovot'''“ nomi bilan maʼlum boʻlgan.

Musulmonlar orasida jihod haqida turli qarashlar bor. Dastlab jihod deyilganda islomni himoya qilish va yoyish uchun kurash tushunilgan. Baʼzilar jihodni „kichik jihod“ va „buyuk jihod“ qilib ikkiga boʻlishadi. Ularga koʻra, „kichik jihod“ Islomning dushmanlari deb qaralganlar bilan jang qilishdir. „Buyuk jihod“ boʻlsa musulmonning oʻz nafsi bilan kurashi va maʼnaviy barkamollik yoʻlidagi saʼy-harakatidir.

== Kelib chiqishi ==
Jihodning kelib chiqish tarixi 624-yil boshlarida yuz bergan voqea — musulmon askarining [[quraysh]] qabilasining kichik karvoniga rajab oyida (toʻrt muqaddas oyning birida) hujum qilgani bilan bogʻliq. [[Mushrik]]—qurayshiylar shu omilga urgʻu berib, Muhammad va musulmonlarni butun [[Arabiston]] boʻylab yomon otliqqa chiqarishga, ularga qarshi katta ittifoq tuzishga harakat qildilar. Shu kezlarda Qurʼonning bir necha oyatlari ([[Haj surasi|Haj]], 39; [[Baqara surasi|Baqara]], 190; [[Niso surasi|Niso]], 75) nozil boʻlib, islomda birinchi bor jihodga, yaʼni muayyan hollarda dushmanga qarshi kurash olib borishga chaqirildi. Yosh musulmon davlati (Madina) oʻz chegaralari daxlsizligini mudofaa qilish uchun kuch ishlatgan. Shu tarzda ilk islomda jihod [[Alloh]] yoʻliga, islom dinini yoyish maqsadiga butun kuch va imkoniyatlarni sarf qilish maʼnosini anglatib kelgan va baʼzi hollarda harbiy kuch ishlatishni ham taqozo etgan. Shu maʼnoda jihodni „muqaddas urush“ deb talqin qilish odat tusiga kirib qolgan.

<nowiki>IX—X</nowiki> asrlardan jihod yangi mazmun bilan toʻldirildi: Alloh yoʻlida oʻzni takomillashtirish tushunchasi (yaʼni maʼnaviy jihod)ga toʻrt jihod — ''qilich jihodi'', ''qalb jihodi'', ''qoʻl jihodi'' va ''til jihodi'' haqidagi tasavvurlar qoʻshildi<ref>{{ensiklopediya manbasi | last = | first = | authorlink = | coauthors = | editor =  | encyclopedia = [[Microsoft Encarta]] | title = Jihad | language = Inglizcha | edition =  | date = | year = 2008 | month = | publisher = Microsoft Corporation | volume = | location = Redmond| id =  | doi = | pages = }}</ref>. Milliy ozodlik harakatlari davrida jihod gʻoyasidan mustamlakachilikka qarshi kurashda foydalanildi. Umuman, hozirgi zamon musulmon nazariyotchilarining koʻpchiligi jihodni islomni tinch yoʻl bilan yoyish, uni tashqi tazyiqdan himoya qilish uchun musulmonlarning kuch va gʻayratlarini safarbar etish vositasi deb taʼriflaydi. Moʻtadil islom tarafdorlarining eʼtiqodiga koʻra, kuch ishlatish — „kichik jihod“, har bir musulmonning oʻz nafsi bilan kurashi va maʼnaviy barkamollik yoʻlidagi saʼy-harakati esa „buyuk jihod“ hisoblanadi. Oyat va hadislarga koʻra, jihod hech qachon biror musulmonga yoki musulmonlar yashaydigan yurtga qarshi eʼlon qilinmaydi. Ammo tarixda bir musulmon guruh ikkinchi musulmon guruhga qarshi urush eʼlon qilish hollari koʻp uchraydi.

== Zamonaviy qarashlar ==
Gʻarbiy mamlakatlarda jihod „muqaddas urush“ bilan tenglashtirilishiga qaramasdan, aksar musulmonlar harbiy harakatlar jihodning kichik boʻlagi xolos va bunday jihod faqatgina oʻzini himoya qilish va nohaqlik bilan kurashish uchun qilinishi kerak deb ishonishadi. Ularga koʻra, oʻzini boshqarish va yaxshi hayot kechirish uchun qilingan ichki jihod muhimroqdir. Ammo baʼzi mamlakatlarda musulmon faollar islomiy hukumatlarni oʻrnatishni istashadi va ular uchun jihod mamlakatlarining siyosiy boshliqlarini almashtirishni oʻz ichiga oladi. Baʼzi musulmonlar boʻlsa jihod tushunchasini oʻzlari Islomga zararli taʼsir koʻrsatadi deb ishongan gʻarbiy mamlakatlarda [[terrorizm|terror]] amaliyotlarni bajarishni oʻz ichiga oladi deb talqin qilishadi<ref>{{ensiklopediya manbasi | last = Lang | first = Kate | authorlink = | coauthors = | editor =  | encyclopedia = [[World Book Encyclopedia]] | title = Jihad | language = Inglizcha | edition =  | date = | year = 2010 | month = | publisher = World Book Encyclopedia | volume = | location = Chicago | id =  | doi = | pages = }}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{vikiiqtibos}}

{{tashqi havolalar}}

[[Turkum:Jihod]]


{{islom-stub}}