Kale sahifasining manbasini koʻrish

{{Diqqatga sazovor joylar
| nomi =Kale
| mahalliy_nomi ={{native name|pcd|Calés}}
| tasvir ={{multiple image
|perrow = 1/2/2/1
|border = infobox
|total_width = 300
|image1 = Jielbeaumadier Calais 2008 35.jpeg
|image2 = Burghers of calais.jpeg
|image3 = Calais tour du guet.JPG
|image4 = Calais - Plage (2010).JPG
|image5 = Monument to Charles de Gaulle and Winston Churchill in Calais.jpg
|image6 = Calais - panoramio (10).jpg
}}
| izoh =
| xarita =
| xarita_izohi =
| koordinatalari =
| joylashuv = Fransiya
| turi =
| material =
| binokor =
| bagʻishlangan
| qurila boshlangan =
| qurilish tamomlangan =
| balandligi =
| eni =
| ochilish =
| kengligi =33.5
| vebsayt =[http://www.mairie-calais.fr City]; [http://www.calais-port.com Port]
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon               = 
|CoordScale               = 
}}
'''Kale''' — [[Fransiya|Fransiyaning]] shimoliy qismidagi shahar. Pade-Kale departamentining maʼmuriy markazi. Aholisi 76 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Xalqaro ahamiyatga ega transport yoʻllariga ega. [[Duvr boʻgʻozi|Pade-Kale boʻgʻozidagi]] port hisoblanadi. Kaledan dengiz yoʻli orqali [[Buyuk Britaniya]]ga yoʻlovchilar tashiladi. Mashinasozlik, kimyo, oziqovqat sanoatlari rivojlangan. Qadimdan toʻr (krujeva) toʻqiladi, kashta tikiladi. Shaharga IX-X asrlarda asos solingan. XIII asrdan boshlab [[Angliya]] bilan Fransiya oʻrtasidagi savdo aloqalarida muhim ahamiyatga ega boʻlgan. XIV-XVI asrlarda shahar inglizlar qoʻl ostida boʻlgan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.
== Tarixi ==
[[File:Calais_hotel_de_ville_face.jpg|thumb|[[Kale Siti Hall|Hotel de Ville]]]]
XIII asrda Kale grafi Bulon tomonidan baliqchilar qishlogʻidan katta qirgʻoq qal’asiga aylantirildi. Kreysidagi gʻalabadan soʻng (1346-yil) ingliz qiroli [[Edvard III]] butun yil davomida Kaleni ololmadi<ref>[https://www.insee.fr/fr/metadonnees/cog/commune/COM62193-calais INSEE commune file]</ref>.

1558-yilga qadar shahar inglizlar qoʻl ostida edi. Gersogi [[Guise Merry]] Tudordan uni qaytarib oldi. Bu Angliyaning kontinental Yevropadagi oxirgi hududi edi.
1596-yil 24-aprel kungi qamaldan soʻng shahar ispan qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. [[Vervin]] shartnomasi asosida u [[Fransiyaga]] qaytarildi<ref name="pop2020">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-073+COM-62193 Comparateur de territoire: Aire d'attraction des villes 2020 de Calais (073), Commune de Calais (62193)], INSEE</ref><ref>{{Cite web |title=History |url=http://www.calais.ws/History.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207224409/http://www.calais.ws/History.html |archive-date=7 February 2012 |access-date=5 February 2012 |publisher=Calais.ws|first1=June|first2=Len|last1=Riddell|last2=Riddell}}</ref>.

== Diqqatga sazovor joylari ==
=== Qurol maydoni ===
[[File:Église_Notre-Dame_de_Calais_2012_1.jpg|thumb|right|Église Notre-Dame]]
Pley-d’Armes — oʻrta asrlarda Kaledagi eng katta maydonlardan biri edi. Unda Kalening ramzlaridan biri boʻlgan [[Tour du Guet]] qoʻriqlash minorasi joylashgan. Angliya istilosi davrida (1347-1558) bu maydon Bozor maydoni deb atalgan. Kale fransuz qoʻshinlari tomonidan qoʻlga kiritilgandan soʻng, [[Guise]] gertsogi shahar aholisiga Armes maydonida yiliga ikki marta yarmarka oʻtkazish huquqini berdi. Bu maydonda yarmarka va bozorlar asosan chorshanba va shanba kunlari boʻlib oʻtgan<ref >{{cite web|url=http://www.thelatinlibrary.com/caesar/gall4.shtml | title=C. IVLI CAESARIS COMMENTARIORVM DE BELLO GALLICO LIBER QVARTVS}}</ref>.
=== Tour du Guet minorasi ===
Qoʻriqchi minorasi (Tour du Guet) 1229-yilda [[Bulon]] grafi [[Filipp I]] buyrugʻi bilan Kale mudofaa istehkomining bir qismi sifatida qurilgan. Uning balandligi 35-39 metr (turli manbalarga koʻra). 1580-yilgi zilzila natijasida minora deyarli butunlay vayron boʻldi. Minora 1606-yilda qayta tiklangan va shahar savdogarlari tomonidan bozor sifatida ishlatilgan<ref>{{Cite book |last=Larrington |first=Carolyne |url=https://books.google.com/books?id=T2sCEpD4dLEC&pg=PA180 |title=Women and Writing in Medieval Europe: A Sourcebook |publisher=Taylor and Francis |year=2004 |isbn=978-0-203-35824-5 |page=180}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Tresemer |first1=David Ward |url=https://books.google.com/books?id=yfUdccGRmdIC&pg=PT277 |title=Star wisdom & Rudolf Steiner: a life seen through the oracle of the solar cross |last2=Schiappacasse |first2=Robert |publisher=SteinerBooks |year=2007 |isbn=978-0-88010-574-3 |page=277}}</ref>. 1658-yilda u yongʻindan jiddiy zarar koʻrgan va 30 yildan ortiq vaqt davomida tiklanmagan. Minora balandligi tufayli shahar hokimiyati tomonidan koʻp asrlar davomida kuzatuv posti sifatida foydalanilgan<ref >{{Cite book |last=Goodrich |first=Samuel Griswold |url=https://books.google.com/books?id=RmAAAAAAYAAJ&pg=PA124 |title=A pictorial history of France |publisher=E.H. Butler & Co. |year=1861 |page=124}}</ref> .
=== Shahar hokimiyati binosi ===
Qoʻshni [[Beffroy]] minorasi bilan shahar hokimiyati binosi du Soldat Inconnu maydonida joylashgan. Bino 1911-1925-yillarda [[Flamand]] Uygʻonish davri uslubida 1818-yilda buzib tashlangan sobiq meriyasi oʻrnida qurilgan. Shahardagi eng nafis binolardan biri boʻlgan.nBeffroy minorasining balandlikdagi 74 metr tashkil etadi. Shimoliy Fransiya va Belgiyaning Beffroy minorasining bir qismi YUNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan. 1347-yilda Kale qoʻlga kiritilgandan soʻng qirol [[Edvard III]] tomonidan Kale fuqaroSI Ogust Rodenning mashhur haykali qoʻyilgan<ref >{{Cite book |last=Thomas Cook Ltd |url=https://archive.org/details/cookstouristsha08ltdgoog |title=Cook's tourist's handbook for Holland, Belgium, and the Rhine |publisher=[[Thomas Cook & Son]] |year=1877 |access-date=5 February 2012}}</ref>.
=== Notr-Dam sobori ===
XIII asrda qurilgan Notr-Dam sobori (Notre-Dam de Kale) shaharning eng qadimgi binolaridan biridir. Sobor minorasi XIV asr oxiri — XV asr boshlarida qurilgan. Soborda [[Flamand]], [[Gotika]], [[Anglo-Norman]] va [[Tudor]] meʼmorchiligi elementlari mavjud. Xoch shakliga ega Sobor Bokira Maryamga bagʻishlangan. U toʻrtta ibodatxonadan iboratdir. Sobor bir necha marta qayta qurilgan. Asosiy qurbongoh 1628-yilda Genuyadan olib kelingan Karrara marmaridan qurilgan<ref>{{Cite book |last=Baldwin |first=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=Sd0TAAAAYAAJ&pg=PA332 |title=Lippincott's pronouncing gazetteer: a complete pronouncing gazetteer or geographical dictionary of the world ... |publisher=J.B. Lippincott |year=1856 |page=332}}</ref>.

Sobor 1913-yilda tarixiy yodgorlik maqomini oldi. 1915-yil 15-yanvarda portlash paytida uning vitrajlari jiddiy shikastlangan. 1921-yil 6-aprelda Fransiyaning boʻlajak prezidenti general [[de Goll]] va [[Ivon Vandroux]] bu yerda nikohdan oʻtishadi. Ikkinchi jahon urushi paytida sobor binosi jiddiy shikastlangan. Urushdan soʻng sobor qisman tiklangan, ammo eski qurbongoh va ichki bezakning bir qismi yoʻqolgan<ref >{{Cite book |last=Malo |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=cHAvAAAAMAAJ |title=Un grand feudataire, Renaud de Dammartin et la coalition de Bouvines: contribution a l'étude du règne de Philippe-Auguste |publisher=H. Champion |year=1898}}</ref>.
== Iqtisodiyoti ==
Kale Fransiya shimolidagi eng yirik transport markazidir. Angliyadagi Kale va [[Dover]] oʻrtasidagi parom liniyasi ikki mamlakat oʻrtasidagi asosiy yuk oqimini olib boradi. 1994-yilda temir yoʻl tunneli ochilgandan soʻng, parom qatnovi qisqardi. Boshqa tomondan, tunnelning ochilishi tufayli Kale orqali yoʻlovchi tashish keskin oshdi<ref>{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer |url=https://books.google.com/books?id=h5_tSnygvbIC&pg=PA304 |title=A global chronology of conflict: from the ancient world to the modern Middle East |publisher=ABC-CLIO |year=2009 |isbn=978-1-85109-667-1 |page=304}}</ref>.

Aholi bandligi tarkibi:

qishloq xoʻjaligi — 0,3%
sanoat — 12,2%
qurilish — 4,5%
savdo, transport va xizmatlar — 44,7%
davlat va kommunal xizmatlar — 38,3%
Ishsizlik darajasi (2017 yil) — 27,6% (butun Fransiya — 13,4%, Pas-de-Kale departamenti — 17,2%).
Bir kishi boshiga oʻrtacha yillik daromad — 16 710 yevro (butun Fransiya — 21 110, Pas-de-Kale departamenti — 18 610).
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi havolalar}}