Kavkaz sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Caucasus topographic map with border colors-en.svg|thumb]]
'''Kavkaz''' — bu geografik mintaqa hisoblanib, [[Yevrosiyo|Yevroosiyodagi]] togʻli mintaqa, Sharqiy-Yevropa pasttekisligining janubida yaʼni [[Yevropa]] va [[Osiyo]] qitʼalarining chegarasida joylashgan. Gʻarbdan [[Qora dengiz]], sharqdan [[Kaspiy dengizi]] mintaqani oʻrab olgan.

Yevropaning eng baland togʻi hisoblangan Rossiyadagi [[Elbrus|Elbrus togʻi]] Gʻarbiy Kavkazda joylashgan<ref name="cia-russia-geography">{{Cite web|title=Russia, Geography|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/|access-date=22 February 2016|website=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|arxivsana=2021-01-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/}}</ref>. Janubda Kichik Kavkazga Javaxeti platosi va bir qismi Turkiyada boʻlgan [[Armaniston togʻligi|Armaniston togʻlari]] kiradi<ref>{{Cite encyclopedia|title=Caucasus - region and mountains, Eurasia|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/place/Caucasus|access-date=26 November 2018|quote=West of the Kura-Aras Lowland rises the Lesser Caucasus range, which is extended southward by the Dzhavakhet Range and the Armenian Highland, the latter extending southwestward into Turkey.}}</ref>.

Kavkaz [[Shimoliy Kavkaz]] va [[Janubiy Kavkaz|Janubiy Kavkazga]] boʻlinadi, lekin Gʻarbiy Kavkaz ham Shimoliy Kavkaz ichida alohida geografik makon sifatida mavjud. Shimoldagi Katta Kavkaz togʻ tizmasi asosan [[Rossiya]] va [[Gruziya]], shuningdek, [[Ozarbayjon|Ozarbayjonning]] eng shimoliy qismlari tomonidan taqsimlanadi. Janubdagi Kichik Kavkaz togʻ tizmasini bir qancha mustaqil davlatlar, asosan [[Armaniston]], Ozarbayjon va Gruziya egallagan, biroq [[Turkiya|Turkiyaning]] shimoli-sharqida, Shimoliy [[Eron]] va oʻzini oʻzi eʼlon qilgan [[Togʻli Qorabogʻ respublikasi|Artsax Respublikasining]] bir qismigacha choʻzilgan.

Mintaqa oʻzining til xilma-xilligi bilan mashhur<ref>{{Cite web|title=The languages of the Caucasus|url=https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=531|work=[[Language Log]]|access-date=2021-01-07}}</ref>: [[Hind-yevropa tillari|hind-yevropa]] va [[Turkiy tillar|turkiy tillardan]] tashqari, kartvel, shimoli-gʻarbiy kavkaz va shimoli-sharqiy Kavkaz til oilalari mintaqaning tub aholisidir.

Kavkazda tan olinmagan va qisman tan olingan davlatlar ham bor: [[Abxaziya|Abxaziya Respublikasi]], [[Togʻli Qorabogʻ respublikasi|Togʻli Qorabogʻ Respublikasi]] va [[Janubiy Osetiya]]. Turkiya oʻzining sharqiy mintaqalarini ham Kavkaz mintaqasiga tegishli deb hisoblaydi<ref>V chastnosti, universitet v [[Карс|Karse]] nazivaetsya ''Kavkazskim universitetom'' — sm. [http://www.kafkas.edu.tr/rusca/index.php Kavkazskiy universitet v Karse, ofitsialniy sayt] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141128092353/http://www2.kafkas.edu.tr/rusca/index.php|date=2014-11-28}}.

Kars, Ardagan i Shavshat (na r. Kure, Armyanskoe [Zakavkazskoe] nagore) bili prisoedineni i vxodili v sostav Rossiyskoy imperii v rezultate Russko-Tureskoy voyni 1877—1878 godov ([[Территориально-политическая экспансия России]])

Armyanskoe nagore — skladchato-glibovoe i vulkanicheskoe yujnoe Kavkazskoe nagore [otnosyaщeesya k ''gornoy strane'' Kavkaz], raspolojennoe v predelax SSSR (nine Gruzii, Armenii, Azerbaydjana), Tursii i Irana, v verxovyax [[Кура|Kuri]] i v verxnem i srednem techenii [[Аракс (река)|Araksa]], to est ono prostiraetsya ot Chyornogo vplot do Kaspiyskogo morya po bivshey gosgranitse SSSR (po obe storoni, prakticheski parallelno Bolshomu i Malomu Kavkazu). S severa ego okaymlyaet Maliy Kavkaz, s yuga — Armyanskiy Tavr i Kurdistanskie gori; na zapade Armyanskoe nagore postepenno slivaetsya s Anatoliyskim, na vostoke — s Iranskim ploskogoryami. K Armyanskomu nagoryu otnosyatsya ozera Sevan, Van; g. ''B. Ararat'', ''Sebelan'', ''Syupxan'', g. ''Aragats'', Karskoe ploskogore, Karadag…

Takim obrazom, k Kavkazu ([[Кавказские горы|Kavkazskim goram]]) otnosyatsya ne tolko severo-vostochnie i vostochnie rayoni [[Турция|Tursii]] (mesta rasseleniya gruzin i lazov (samonazvanie — chani), a takje armyan), no i severo-zapadnie oblasti [[Иран|Irana]] (Iranskogo Azerbaydjana).</ref>.

== Kavkazdagi davlat va regionlar ==
* {{ARM}}
* {{GEO}}
** {{bayroq|Abkhazia}} [[Abxaziya]] (qisman tan olingan)
** [[Janubiy Osetiya]] (qisman tan olingan)
* {{AZE}}
** [[Togʻli Qorabogʻ Respublikasi]] (tan olinmagan)
* {{RUS}}
** [[Adigeya]]
** [[Dogʻiston]]
** [[Ingushiya]]
** [[Kabarda-Balkariya]]
** [[Qorachoy-Cherkasiya]]
** [[Shimoliy Osetiya]]
** [[Checheniston]]
** [[Krasnodar oʻlkasi]]
** [[Stavropol oʻlkasi]]

== Janubiy Kavkaz davlatlarining umumiy statistikasi ==
{| class=wikitable style="margin:auto; border-collapse:collapse;"
|-
!
! [[Armaniston]]
! [[Ozarbayjon]]
! [[Georgia (country)|Gruziya]]
! Umumiy
|-
! Gerbi
| style="text-align:center" | {{Coat of arms|Armenia|size=50px|text=none}}
| style="text-align:center" | {{Coat of arms|Azerbaijan|size=50px|text=none}}
| style="text-align:center" | {{Coat of arms|Georgia (country)|size=50px|text=none}}
| {{NA}}
|-
! Bayrogʻi
| style="text-align:center" | {{flagicon|Armenia|size=50px}}
| style="text-align:center" | {{flagicon|Azerbaijan|size=50px}}
| style="text-align:center" | [[File:Flag_of_Georgia.svg|50px|]]
| {{NA}}
|-
! Poytaxti
| [[Yerevan]]
| [[Boku]]
| [[Tbilisi]]
| {{NA}}
|-
! Mustaqillik kuni
|
* [[History of Armenia|Tarixi]]
* [[First Republic of Armenia|28-may 1918]]
* [[Independence Day (Armenia)|21-sentyabr 1991]]
|
* [[History of Azerbaijan|Tarixi]]
* [[Azerbaijan Democratic Republic|28-may 1918]]
* [[Independence Day (Azerbaijan)|30-avgust 1991]]
|
* [[History of Georgia (country)|Tarixi]]
* [[Democratic Republic of Georgia|26-may 1918]]
* [[Independence Day (Georgia)|9-aprel 1991]]
| {{NA}}
|-
! Siyosiy tizim
| [[Parlament respublikasi]]
|[[Yarim prezidentlik tizimi|Yarim prezidentlik respublikasi]]
| [[Parlament respublikasi]]
| {{NA}}
|-
! Parlament
| [[National Assembly (Armenia)|Azgayin Zhoghov]]
| [[National Assembly (Azerbaijan)|Milli Majlis]]
| [[Parliament of Georgia|Gruziya parlamenti]]
| {{NA}}
|-
! Hozirgi prezidenti
| [[Vahagn Khachaturyan]]
| [[Ilhom Aliyev]]
| [[Salome Zourabichvili]]
| {{NA}}
|-
! Aholisi (2020)
| {{decrease}} 2,963,900
| {{increase}} 10,027,874
| {{decrease}} 3,716,858
| {{increase}} 16,701,632
|-
! Maydoni
| {{convert|29,743|km2|sqmi|abbr=on}}
| {{convert|86,600|km2|sqmi|abbr=on}}
| {{convert|69,700|km2|sqmi|abbr=on}}
| {{convert|186,043|km2|sqmi|abbr=on}}
|-
! Aholi zichligi
| {{convert|101.5|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}}
| {{convert|115|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}}
| {{convert|53.5|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}}
| {{convert|90|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}}
|-
! Suvli maydoni %
|4.71%
|1.6%
| 3.2%
|
|-
! YaIM (nominal) umumiy (2019)
| $13.444&nbsp;milliard
| $47.171&nbsp;milliard
| $15.925&nbsp;milliard
| $76.540&nbsp;milliard
|-
! YaIM (nominal) aholi jon boshiga (2019)
| $4,528
| $4,689
| $4,289
| $4,571
|-
! [[Harbiy byudjet]] (2020)
| $634&nbsp;million
| $2.267&nbsp;milliard
| $290&nbsp;million
| $3.191&nbsp;milliard
|-
! [[Gini coefficient|Gini indeksi]]
| 34.4 (2018)
| 28.6 (2018)
| 36.4 (2018)
| {{NA}}
|-
! [[Inson taraqqiyoti indeksi]]
| 0.760 ([[Developed country|Yuqori]])
| 0.754 ([[Developed country|Yuqori]])
| 0.786 ([[Developed country|Yuqori]])
| {{NA}}
|-
! Internet [[Country code top-level domain|belgisi]]
| [[.am]]
| [[.az]]
| [[.ge]]
| {{NA}}
|-
! [[List of country calling codes|Telefon kodi]]
| [[+374]]
| [[+994]]
| [[+995]]
| {{NA}}
|}

== Etimologiyasi ==
„Kavkaz“ (nomining kelib chiqishi hozircha aniqlanmagan, ehtimol u Qora dengizning janubiy sohilida qadimda yashagan „Kavkaz“ xalqining nomidan boʻlsa kerak, deb taxmin qilinadi. Kavkaz atamasi dastlab mil.av. 479-yilda [[yunon]] dramaturgi [[Esxil]]ning „Zanjirband Prometey“ tragediyasida qayd etilgan). Shimolda Kuma-Manich botigʻidan, janubda tabiiy geografik va geologik jihatdan shartli ravishda [[Kavkazorti]] [[respublika]]larining [[Turkiya]] va [[Eron]] bilan boʻlgan davlat chegaralarigacha choʻzilgan. Maydoni 500 ming km{{sup|2}}. Shimoliy Kavkaz va [[Kavkazorti]] boʻlinadi. Ular oʻrtasidagi chegara [[Katta Kavkaz]]ning Bosh (yoki Suvayirgʻich) tizmasidan oʻtadi.
== Demografiyasi ==

{{multiple image
 | align = right
 | direction = vertical
 | width = 200
 | header = Kavkaz davlatlarining aholi piramidalari
 | image1 = Bevölkerungspyramide Armenien 2016.png
 | caption1 = Armanistonning aholi piramidasi. 2016-yil
 | image2 = Bevölkerungspyramide Georgien 2016.png
 | caption2 = Gruziyaning aholi piramidasi. 2016-yil
 | image3 = Bevölkerungspyramide Aserbaidschan 2016.png
 | caption3 = Ozarbayjonning aholi piramidasi. 2016-yil
}}
Mintaqada turli tillar va til oilalari mavjud. Hududda 50 dan ortiq etnik guruhlar yashaydi<ref>{{Cite encyclopedia |title=Caucasian peoples |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/eb/article-9021862/Caucasian-peoples}}</ref>. Kamida uchta til oilasi mintaqaga xosdir. Bundan tashqari, mintaqada Sharqiy slavyan, arman va osetin kabi hind-yevropa tillari va ozarbayjon, [[Qoʻmiq tili|qoʻmiq]] va qorachay-bolqor kabi turkiy tillar soʻzlashadi. [[Rus tili]] eng muhim til sifatida Shimoliy Kavkazda ishlatiladi.

Shimoliy va janubiy [[Kavkaz xalqlari]] asosan shia musulmonlari, sunniy musulmonlar, sharqiy pravoslav xristianlar yoki arman nasroniylaridir.

== Relyefi ==
Relyefi asosan, togʻlardan iborat. Taman yarimorolidan Apsheron yarimoroligacha [[Katta Kavkaz]] [[togʻ]]lari choʻzilgan. Bu togʻlarning shimoliy etaklaridan Kuma-Manich botigʻigacha boʻlgan hudud [[Kavkazoldi]] deb ataladi. Katta Kavkazdan janub
da [[Kolxida]] va Kura-Arake pasttekisliklari bor. Kavkazning janubi-sharqida burmali [[Tolish togʻlari]] (balandligi 2477 m gacha) va [[Lankaron]] pasttekisligi joylashgan. Kavkaz janubining oʻrta va gʻarbiy qismlarini Kavkazorti togʻligi egallagan.

Kavkaz [[Oʻrta dengiz]] geosinklinal mintaqasiga kiradi. Orografiyasida [[Kavkazoldi]] yosh platformasi (plitasi), Katta Kavkaz megantiklinoriysi, Rioni-Kura togʻ oraligʻi bukilmalari zonasi va [[Kichik Kavkaz]] megantiklinoriysi ajralib turadi. Kavkazoldi plitasi shimoli-gʻarbiy qismining zamini tokembriy [[Ukraina]] kristalli massivining yer tagidagi janubi-sharqiy davomidir. Kavkazoldining qolgan qismi oʻrta paleozoy burmali zaminiga mansub. Kavkazoldi choʻkindi jinslar qoplami miotsengacha toʻplana borgan. Miotsen oxirida [[Stavropol]] qirlari koʻtarilib, Azov-Kuban botigʻini Terek-Kuma botigʻidan ajratib qoʻygan. Pliotsen oxirida [[Terek]] va Sunja tizmalarining antiklinal zonalari paydo boʻlgan. Katta Kavkaz markaziy qismining shimoliy yon bagʻri Kavkazoldi plitasining chekkasi boʻlib, bu yerda yangi tektonik harakatlar boʻlib turadi. Janubroqda Yon tizmaning intensiv gersin burmalanish zonasi Pshekish-Tirniauz yoriklari zonasidan ajralgan. Yanada janubroqda, bosh tizma zonasida gersin metamorfik majmuasi koʻtarilgan. Rioni-Kura togʻ oraligʻi bukilmalari zonasi va Kichik Kavkaz megantiklinoriysining zaminini yuqori tokembriy — quyi kembriy metamorfik majmuasi tashkil qilgan.

== Foydali qazilmalari ==
Kavkaz har xil foydali kazilmalarga boy. Bosh tizma va Katta Kavkazning janubiy yon bagʻrida, Kichik Kavkazda rangli metall konlari, Shimolda Osetiya-Alaniya, [[Gurjiston]]da qoʻrgʻoshin va rux, Kabarda-Balkariya va Zangezur ([[Armaniston]])da mis va molibden, [[Ozarbayjon]]da temir rudasi, alunit, Tkibuli, Tkvarchelida toshkoʻmir, Chiaturada marganets konlari bor. Ozarbayjon, [[Checheniston]]-Ichkeriya, [[Ingushiya]], [[Dogʻiston]] respublikalari, [[Krasnodar]] va [[Stavropol]] oʻlkalarida neft qazib olinadi. Kavkaz turli xil mineral suv, binokorlik materiallari va boshqa minerallarga boy.
== Ekologiyasi ==
[[File:View of the village Zrikh in Dagestan, RF.jpg|thumb|[[Dog'iston]]dagi Kavkaz togʻlarining koʻrinishi. Rossiya.]]
Kavkaz katta ekologik ahamiyatga ega hududdir. Mintaqa dunyoning 34 ta biologik xilma-xillik nuqtalari roʻyxatiga kiritilgan<ref>Zazanashvili N, Sanadiradze G, Bukhnikashvili A, Kandaurov A, Tarkhnishvili D. 2004. Caucasus. In: Mittermaier RA, Gil PG, Hoffmann M, Pilgrim J, Brooks T, Mittermaier CG, Lamoreux J, da Fonseca GAB, eds. Hotspots revisited, Earth’s biologically richest and most endangered terrestrial ecoregions. Sierra Madre: CEMEX/Agrupacion Sierra Madre, 148-153</ref><ref>{{Cite web |title=WWF – The Caucasus: A biodiversity hotspot |url=http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/project/projects/index.cfm?uProjectID=GE0026&source=ge |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508212359/http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/project/projects/index.cfm?uProjectID=GE0026&source=ge |archive-date=8 May 2013 |access-date=2 August 2012 |website=panda.org}}</ref>. Bu yerda 6400 ga yaqin oliy oʻsimlik turlari mavjud. Ulardan 1600 tasi mintaqaga xosdir<ref>{{Cite web|url=http://www.endemic-species-caucasus.info/|title=Endemic Species of the Caucasus}}</ref>. Hududning yovvoyi tabiatiga fors qoplonlari, qoʻngʻir ayiqlar, boʻrilar, bizonlar, marallar, burgutlar va qalpoqli qargʻalar kiradi. Kavkazda umurtqasizlar orasida 1000 ga yaqin oʻrgimchak turlari qayd etilgan<ref>{{Cite web |title=A faunistic database on the spiders of the Caucasus |url=http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328225817/http://caucasus-spiders.info/introduction/checklists/ |archive-date=28 March 2009 |access-date=17 September 2010 |publisher=Caucasian Spiders}}</ref><ref name="chaladzeetal2014">{{Cite journal |last1=Chaladze |first1=G. |last2=Otto |first2=S. |last3=Tramp |first3=S. |year=2014 |title=A spider diversity model for the Caucasus Ecoregion |journal=Journal of Insect Conservation |volume=18 |issue=3 |pages=407–416 |doi=10.1007/s10841-014-9649-1 |s2cid=16783553| issn = 1366-638X }}</ref>. Artropodlar biologik xilma-xilligining asosiy qismi Buyuk va Kichik Kavkaz tizmalarida joylashgan.

Kavkaz oʻrmon qoʻriqxonasi [[Gʻarbiy Osiyo]] ([[Yaqin Sharq]]) mintaqasidagi eng yirik hisoblanadi<ref>van Zeist W, Bottema S. 1991. ''Late Quaternary vegetation of the Near East''. Wiesbaden: Reichert.</ref><ref name="tgm">{{Cite journal|last1=Tarkhnishvili|first1=D.|last2=Gavashelishvili|first2=A.|last3=Mumladze|first3=L.|year=2012|title=Palaeoclimatic models help to understand current distribution of Caucasian forest species|journal=Biological Journal of the Linnean Society|volume=105|pages=231–248|doi=10.1111/j.1095-8312.2011.01788.x|doi-access=free}}</ref>. Hududda Sharqiy Osiyo, janubiy Yevropa va hatto Shimoliy Amerikada eng yaqin qarindoshlari boʻlgan oʻsimliklarning alohida relikt guruhlari koʻplab vakillari mavjud<ref>Milne RI. 2004. „Phylogeny and biogeography of ''Rhododendron'' subsection ''Pontica'', a group with a Tertiary relict distribution“. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' 33: 389-401.</ref><ref>Kikvidze Z, Ohsawa M. 1999. „Adjara, East Mediterranean refuge of Tertiary vegetation“. In: Ohsawa M, Wildpret W, Arco MD, eds. ''Anaga Cloud Forest, a comparative study on evergreen broad-leaved forests and trees of the Canary Islands and Japan''. Chiba: Chiba University Publications, 297-315.</ref><ref>Denk T, Frotzler N, Davitashvili N. 2001. „Vegetational patterns and distribution of relict taxa in humid temperate forests and wetlands of Georgia Transcaucasia“. ''Biological Journal of the Linnean Society'' 72: 287-332.</ref>. Mintaqaning 70 dan ortiq oʻrmon salyangozlari endemik hisoblanadi<ref>Pokryszko B, Cameron R, Mumladze L, Tarkhnishvili D. 2011. „Forest snail faunas from Georgian Transcaucasia: patterns of diversity in a Pleistocene refugium“. ''Biological Journal of the Linnean Society'' 102: 239-250</ref>.

== Iqlimi ==
Kavkaz moʻtadil va subtropik iqlim mintaqasi chegarasida joylashgan. [[Yanvar]]ning oʻrtacha darajasi Kavkazoldida —2, —5°, Gʻarbiy Kavkazorti (Kolxida pasttekisligi)da 4,5—6°, Sharqiy Kavkazorti (Kura-Araks va Lankaron pasttekisligi)da 1—3,3°. [[Iyul]]ning oʻrtacha darajasi gʻarbida 23—24°, sharqida 25—29°. Yillik yogʻin sharqida 200-400&nbsp;mm, gʻarbida 1200-1800&nbsp;mm. Gʻarbiy va Markaziy Kavkaz yon bagʻirlariga 2500&nbsp;mm dan 4000&nbsp;mm gacha yogʻin yogʻadi.

Katta Kavkazda muzliklar koʻp. Umumiy soni 2200 dan ziyod, maydoni 1428&nbsp;km{{sup|2}}. Kavkaz daryolari Kaspiy (Kura va irmogʻi Araks, Sulak, Terek, Kuma), Qora dengiz (Rioni, Inguri va b.) va Azov dengizlari (Kuban) havzalariga mansub. Kavkaz daryolarida koʻplab GESlar qurilgan (Kurada Mingechaur va Zemo-Avchala GESlar, Katta Kavkaz daryolarida Xrami, Rioni va boshqa GESlar bor). Eng yirik koʻli — [[Sevan]].

Kavkazoldining tekislik landshaftlari moʻtadil mintaqaga, Kavkazorti esa [[subtropik]] mintaqaga kiradi. Gʻarbiy va Oʻrta Kavkazoldining landshaftlari dashtlardan iborat. Stavropol qirlarining balandroq qismlari, [[Mineralniye Vodi]] atroflari, Sunja tizmasining gʻarbiy qismlari va Katta Kavkazning qiya tekisliklarini oʻrmonli dasht egallagan. Sharqiy Kavkazoldida och tusli kashtan tuproqlardagi shuvoqli chala choʻl landshafti zonal landshaftdir. Kura-Araks pasttekisligining chala choʻllarida ondasonda shoʻrxok choʻllar ham uchraydi. Kolxida va Lankaron pasttekisliklarida nam subtropik landshaftlar tarqalgan. Katta Kavkazning janubiy yon bagʻrining quyi qismi, Kichik Kavkazning shimoliy yon bagʻri va Tolish togʻlarida subtropik oʻrmon landshaftlari bor. Kavkaz togʻlarida togʻ-oʻrmon landshaftlari hukmron. Sharqiy Kavkaz (Dogʻiston) va, qisman, Markaziy Kavkaz, [[Armaniston togʻligi]]ning lava platolari va tekisliklarida togʻ-dasht landshaftlari uchraydi. Katta Kavkazning eng baland choʻqqilarida glyasialnival landshaftlari tarqalgan.

Kavkazda Kavkaz, Teberda, Ritsa, Dilijon va bshqa qoʻriqxonalar bor. Kavkazda [[Rossiya Federatsiyasi]] hududining bir qismi, Ozarbayjon, Armaniston, Gruziya, Turkiyaning sharqiy va Eronning shimoli-gʻarbiy qismi joylashgan. Kavkazda yirik kurort rayonlari, Kavkaz Mineral Suvlari, Qora dengiz boʻyi kurortlari, turizm va alpinizm markazlari bor.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}
[[Turkum:Ozarbayjon tog'lar]]