Koson sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti 
| oʻzbekcha nomi                      = Koson
| mavqe                              = shahar
| mamlakat                           = Oʻzbekiston
| mintaqa turi                       = viloyat
| mintaqa                            = Qashqadaryo viloyati
| jadvalda mintaqa                   = 
| tuman turi                         = tuman
| tuman                              = Koson tumani
| jadvalda tuman                     = 
| jamoat turi                        =
| jamoat                             =
| jadvalda jamoat                    =
| qaram                              =
| gerb                               = 
| bayroq                             =
   |lat_dir = N|lat_deg= 39|lat_min= 02|lat_sec=11
   |lon_dir = E|lon_deg= 65|lon_min= 34|lon_sec=23
  |CoordAddon                        = 
  |CoordScale                        =          
| mamlakat xaritasi oʻlchami          = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami           =
| tuman xaritasi oʻlchami             =
| mamlakat xaritasi                  =
| mintaqa xaritasi                   =
| tuman xaritasi                     =
| ichki bolinishi                    =
| rahbar turi                        =  
| rahbar                             =  
| asos solingan                      =  
| ilk eslatilishi                    =
| avvalgi nomlari                    = 
| qachondan beri                     =  
| maydon                             = 
| balandlik turi                     =
| AP markazi balandligi              =   
| iqlim                              =
| rasmiy til                         =
| aholi                              = 59 300
| sanalgan yil                       = 
| zichlik                            =
| aglomeratsiya                      =
| milliy tarkib                      = 
| konfessiyaviy tarkib               = 
| etnoxronim                         =
| vaqt mintaqasi                     = +5
| DST                                =
| telefon kodi                       = 
| pochta indeksi                     =  
| pochta indekslari                  =
| sayt                               =
| avtomobil kodi                     = 
| identifikator turi                 =
| raqamli identifikator              =
| Commons turkumi                    =
}}

'''Koson''' — Oʻzbekiston Respublikasining [[Qashqadaryo viloyati]]dagi [[shahar]] (1972-yildan). Koson tumanining maʼmuriy markazi, viloyatning gʻarbiy qismida. [[Qarshi]] shahridan 30&nbsp;km, yaqin [[temir yoʻl stansiyasi]] — Koson (4&nbsp;km). [[Toshkent]] — [[Dushanba]] temir yoʻl va Qarshi — [[Buxoro]] [[avtomobil yoʻli]] yoqasida. Qashqadaryoning oʻng sohilida, 350 m balandlikda joylashgan. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0°, iyulniki 28°. [[Aholi]]si 58,5 ming kishini tashkil etadi (2003). Koson shahriga [[Yakkabogʻ]] — [[Muborak]] suv quvuridan tarmoq oʻtkazilgan.

Koson shahri oʻrnidagi dastlabki qishloq milodning boshlarida vujudga kelgan, Yerqoʻrgʻonda hayot tanazzulga uchragach, aholi bu yerga koʻchgan. <nowiki>IV—V</nowiki> asrlarda qalʼa bunyod etilib, atrofi mudofaa devori bilan oʻrab olingan; u moʻgʻullar istilosi davrigacha (<nowiki>XIII</nowiki> asr boshi) mavjud boʻlgan. [[Moʻgʻullar]] istilosidan avval Kosonning mudofaa devori 3-marta taʼmirlangan boʻlib, kengligi 10 m ga yetgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, K.da ancha vaqtgacha hayot sungan va faqat <nowiki>XV—XVI</nowiki> asr dangina qayta jonlangan. Karvon yoʻlida boʻlgani uchun savdo va hunarmandchilik rivojlangan. <nowiki>IV—VI</nowiki> asrlarga oid mis tangalarda "Kosonning ulugʻ shohi" deb yozilgan sugʻdiycha bitik aniqlangan ([[Rtveladze Edvard Vasilyevich|E. Rtveladze]]). Demak, u shoh qarorgohi boʻlgan. <nowiki>XVI</nowiki> asr 40-yillarida shayboniylarga qarshi Kosonda Bobo Mirak qoʻzgʻoloni sodir boʻlgan. <nowiki>XVII</nowiki> asrdan [[Ashtarxoniylar]], <nowiki>XVIII</nowiki> asr oʻrtalaridan Buxoro amirligi tarkibida. 1685-yil Samarqand hokimi Xoʻjamqulibiy oʻtarchi xitoy-qipchoqlar qabilasiga tayanib, Kosonni egallab, Nasaf viloyatini talon-toroj qilgan va bu bilan [[Anushaxon]]ni Buxoro xonligiga bostirib kirishiga imkon yaratib bergan. Antik manbalarda uchraydigan Ksenippa viloyatining nomi Koson atamasining oʻzgargan shakli boʻlishi mumkin. Undagi "pa" qoʻshimchasini sugʻdiycha "ob", yaʼni suv deb hisoblansa, qadimda Qashqadaryodan chiqarilgan kanal Kosonob yaʼni Koson daryosi deb atalgan boʻladi.

Shaharda paxta tozalash, gʻisht zavodlari, gʻoʻzapoyadan karton qogʻozi ishlab chiqariladigan oʻzbek-xitoy qoʻshma korxonasi, yogʻ ekstraksiya zavodi, avtokorxona bor. Mahalliy sanoatga qarashli qandolatpazlik va kulolchilik sexlari faoliyat koʻrsatadi. 10 ga yaqin umumiy taʼlim maktabi, kutubxona, madaniyat uylari, klublar, dorixona, poliklinika, 2 kasalxona, tugʻruqxona mavjud. K. bilan Buxoro, Qarshi, [[Mugʻlon]] va tuman xoʻjaliklari orasida avtobuslar qatnaydi. Shaharda Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan jangchilar xotirasiga yodgorlik oʻrnatilgan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Adabiyotlar ==
Axmedov B. A., Istoriko-geograficheskaya literatura Sredney Azii XVI — XVIII vv. Pismennie pamyatniki, T., 1985; Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX— nachala XIII vv., T., 1996.
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Oʻzbekiston shaharlari}}
{{Qashqadaryo viloyati}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Qashqadaryo viloyati shaharlari]]
[[Turkum:Koson tumani aholi punktlari]]