Kursaviy sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Abu Vasr (Nasr) Kursaviy
 | kasbi                = [[Mudarris]]
 | tasvir               = 
 | izoh                 = Abu Nasr Kursaviy
 | fuqaroligi           = [[Rossiya imperiyasi]]
 | otasi                = Ibrohim bin Yormuhammad
 | onasi                = Miherban binte Amin
 | bolalari             = Ubaydulla, Muso, Muhammadzyan
 | tavallud_sanasi      = [[1776-yil]]
 | tavallud_joyi        = [[Kursa]] ovuli, Qozon uyezdi, [[Qozon guberniyasi]], {{TavalludJoyi|Rossiya imperiyasi}}
 | vafot_sanasi         = [[1812-yil]]
 | vafot_joyi           = [[Uskudar]], {{VafotJoyi|Istanbul}}, [[Usmonli imperiyasi]]
 | taʼlimi              = [[Buxoro madrasalari]]
}}
'''Kursaviy Abu Vasr (Nasr)''' ([[1776]], Kursa, [[Tatariston]] — [[1812]], [[Istanbul]]) — islomdagi islohotchilik harakati va tatar maʼrifatparvarligining asoschisi.

Kursaviy Tataristonning Kursa shahridagi savdogar oilasida tugʻilgan.

Madrasa taʼlimini Malmij uyezdida joylashgan Machkara qishlogʻida oʻqigan. Birinchi ustozi — Muhammadrahim Yusuf. Otasi vafotidan soʻng savdo-sotiq ishlarini qoʻlga olgan akasi uni [[Buxoro]]ga olib keladi. XIX asr boshida Buxoroga kelib Niyozquli at-Turkmaniy (naqshbandiya — mujaddadiya tariqatining mashhur shayxlaridan biri) qoʻlida tahsil olgan. [[Madrasa]]ning toʻrt yillik taʼlimni tugatib, oʻz yurtiga qaytadi. Buxorodan qaytgach, kuyovi va oʻgʻillari koʻmagida Kursa qishlogʻida madrasa qurdiradi va muallimlik bilan bir vaqtda imom-xatib lavozimini ham egallagan. 1808-yilda Abu Nasr Kursaviy yana Buxoroga borib, u yerda oʻzining islohotchilik qarashlarini yoyish uchun faoliyat koʻrsatib, [[Moturidiylik|moturidiylar]] taʼlimotiga qarshi chiqadi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.e-riu.ru/knldg/prepod_publ/?id=624 |sarlavha=Иджтихад у Курсави в исламском фикхе |qaralgan sana=24.07.2023 |muallif=Ситдиков И.М |arxivsana=2023-07-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230724110911/https://www.e-riu.ru/knldg/prepod_publ/?id=624 }}</ref>. [[Buxoro madrasalari]]dagi oʻquv tizimini isloh qilish boʻyicha oʻz dasturini ishlab chiqqan. Aqoid va Kalom masalalarida Buxoro ulamolari bilan tortishib qolgan. Yaʼni islom dinini faqat [[Qurʼon|Qur’oni Karim]] orqali oʻrganish kerakligini uqtirgan. Yirik ilohiyotchi olim [[Taftazoniy|Saʼdaddin at-Taftazoniy]] (1392-yilda vafot etgan) kitobiga yozgan sharhida Kursaviy oʻz fikrini oshqora bayon qilgan. 1808—1809-yillarda [[Buxoro amiri]] [[Amir Haydar|Haydar]] huzurida boʻlgan ulamolar majlisida oʻz qarashlarini qatiyat bilan himoya qilgan. Majlis aʼzolaridan faqat Tursunbaqo ibn Abdurahim al-Bulgʻoriy Kursaviy fikrlarini yoqlagan. Majlis soʻnggida musulmonlar 7 yoki 8 diniy kitobni oʻqib oʻrganmasa, dindan qaytgan [[murtad]] deb oʻlim jazosiga hukm qilinishi haqida fatvo berilgan. Kursaviy esa [[dahriylik]]da ayblanib, qisqa muddat tutqunlikda saqlangan. Buxorodagi [[mudarris]] ustozi Shayx Niyozqul amirdan shogirdini ozodlikka chiqarishni soʻraydi Kursaviy ustozi iltimosiga koʻra ozod qilinadi va Shayx Niyozqul unga Buxorodan chqib ketishni maslahat beradi. Kursaviy [[Xiva xonligi]] orqali oʻz yurtiga ketadi. Yoʻlda Xiva ulamolari tomonidan kutib olinadi. Ular Abu Nasrga 200 oltin tanga hadya qilib, [[Xiva]]dagi madrasalarda mudarrislik qilishni taklif etishadi. Berilgan takliflarni rad etgan Kursavi [[Astraxan]] orqali [[Qozon]] yaqinidagi Yuqori Kursa qishlogʻiga qaytib, mahalliy madrasada mudarris boʻlgan. U oʻz qarashlarini mashhur „Al-Irshod lil-ibod“ risolasida bayon qilgan. Oʻzi ishlab chiqqan dastur asosida madrasa dars bergan. Abu Nasr Kursaviy akalari bilan birga 1812-yilning bahorida [[Makka]]ga [[haj]] safariga otlangan. Shu yilning sentyabr oyida [[Istanbul]]da [[vabo]] kasalligiga chalinadi, 36 yoshida Istanbulda vafot etgan. [[Uskudar]]da dafn qilingan.

Kursaviy jamiyatni oʻzgartirishning asosiy yoʻlini islomga keyinchalik kirib kelgan yangi tartib qoidalarni tugatish, eʼtiqod qilishning bosh manbai Qur’oni Karim va Sunnani qaytarishda, musulmon ilohiyot mutaxassislarining huquqlarini tiklashda deb biladi. U tasavvufning haddan ziyod soxtalashtirilib koʻrsatilishi, shariatga mos kelmaydigan turli marosimlar oʻtkazilishi va haddan ortib ketgan tarkidunyochilikni qoralaydi<ref>{{kitob manbasi |last1=Dilnoza Jamolova |title=Buxoro amirligida jadidlar va qadimchilar faoliyati |date=2021 |publisher=Toshkent |isbn=978-9943-6834-8-8 |page= |pages=21 |accessdate=18-iyul 2023-yil}}</ref>.

Kursaviy gʻoyalari hayotlik chogʻida unchalik shuhrat topmagan. <nowiki>XIX</nowiki> asr 2-yarmida [[Shahobiddin Marjoniy|Marjoniyning]] asarlari orqali Kursaviyning islom ilohiyotchisi va maʼrifatparvarlik gʻoyalari tarqatuvchisi ekanligi tan olingan. [[Turkiston]]da uning qarashlari keng tarqalgan va koʻplab tarafdorlari boʻlgan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Islam v tatarskom mire: istoriya i sovremennost, Kazan, 1997; Islam va territorii bivshey Rossiyskoy imperii, vipusk-2, M., 1999.

{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

[[Turkum:1776-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1812-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar]]