Lola sahifasining manbasini koʻrish

{{Avtomatik taksonquti 
| nomi = Lola 
| tasvir = 5 Tulpen in der Mittagssonne.JPG
| izoh = Boğ lolasi
| olam = [[Oʻsimlik]] 
| tip =  
| sinf =  [[Bir pallali oʻsimliklar]]
| infrasinf = 
| turkum =  [[Koʻp yillik oʻsimliklar]]
| oila = loladoshlar
| xilma-xillik =  
| sarlavha = Xalqaro ilmiy nomi 
| sarlavha_matn = {{lang-lat|Tulipa}}
| sarlavha2 =[[Areal]]
| range_map = Genus tulipa distribution.svg
|range legend =
| range_map_caption = {{color|#FF9F3F|■}}tabiiy<br />{{color|#FFFF3F|■}}joriy
|wikispecies = Tulipa
|grin = 12489
}}
{{Maʼnolari|Lola (maʼnolari)}}
'''Lola''' ({{lang|la|''Tulipa''}}) – [[loladoshlar]] [[oila (biologiya)|oila]]siga mansub [[koʻp yillik oʻsimliklar]] [[turkum]]i, [[manzarali oʻsimliklar|manzarali]] ekma gul. Yer yuzida uning 1400 ga yaqin, jumladan, [[Yevrosiyo]]da 100 dan ortiq, [[Oʻrta Osiyo]]da 64 [[tur (biologiya)|tur]]i tarqalgan. Lolalar piyozli bahoriy oʻsimlik hisoblanadi, gulchilikda muhim ahamiyat kasb etadi. Koʻpgina mamlakatlar qatorida [[Niderlandiya]]da va Oʻrta Osiyoda lola koʻproq yetishtiriladi. Oʻzbekistonning adir va togʻlarida lolaning yovvoyi 25 turi oʻsadi. Lolaning qizil L ({{lang|la|''T. greigii''}}) va targil lola ({{lang|la|''T. fosteriana''}}) xili [[gul]]larining yirik va nafisligi bilan boshqa lolalardan farq qiladi. Seleksionerlar yaratgan navlar soni hozirgi vaqtda bir necha mingdan ortiq. [[File:Tog lolasi.webp|Tog lolasi | 180px| right]][[Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi|Oʻzbekiston FA]] Botanika bogʻida 60 ga yaqin xili oʻstiriladi. [[File:Tulip.1212.jpg|thumb|200px|Toshkentda gullagan lola (2022-yil mart)]]Qizil rang lolaning turli tuslilari: och qizildan, qora qizilgacha, shuningdek, sariq, targʻil, binafsha va boshqa xillari uchraydi. Piyozi tuxumsimon, rombsimon, sharsimon, diametri 2,5—4 sm, [[Poya]]si 20— 30, baʼzan 50 sm gacha. [[Barg]]lari 2—3 ta, choʻziq. Tojbarglarining uzunligi 8 sm. Mevasi [[koʻsakcha]], eni 1,5—2 sm, uz. 3— 6 sm. Lola, asosan, adirlar, toshli va chagʻir toshli qiyaliklarda yaxshi oʻsadi. [[Urugʻ (oʻsimliklar)|Urugʻ]]i hamda piyozidan koʻpaytiriladi (piyozidan koʻpaytirilganda erta gul beradi). May – iyunda gullaydi. Iyun – iyul oyining oxirlarida piyozi qazib olinib, 22—25° haroratda quritib saqlanadi, soʻngra harorat 12—13° ga pasaytiriladi. Sentabr-oktabr oylarida piyozi 8—15 sm chuqurlik qazilib ekiladi.

[[Oʻrta Osiyo]]da tabiiy lolalar [[Qoraqum]] va [[Qizilqum]] choʻllaridan to [[Pomir-Olay togʻlari|Pomir-Olay]] hamda [[Tyan-Shan|Tyanshan]] togʻlari mintaqalardagi turli iqlim va tuproq sharoitida oʻsadi. Dunyoga mashhur eng nafis madaniy lolalarning (Gollandiya lolalari) aksariyat qismi Oʻrta Osiyo lolalari zaminida yaratilgan. Oʻzbekiston FA Botanika bogʻida lola oʻstirish hamda yovvoyi va madaniy turlaridan yangi navlar yetishtirish boʻyicha ilmiy izlanishlar olib boriladi. Oʻzbek milliy urf-odatlarida lolalar qadimdan eʼzozlanadi (qarangLola sayli)<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.

== Ranglari ==

Lola gullarining rangi turlicha boʻladi, faqat sof koʻk rangli lola boʻlmaydi. Koʻkka yaqin binafsha ranglilari uchraydi<ref>{{veb manbasi |title=King 2005, |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Tulip#CITEREFKing2005 |accessdate=164}}</ref>. Lola gullari [[Nektar|nektarsiz]] boʻlib, hid tarqatmaydi. Gollandiyaliklar lolalarning bu hususiyatini alohida qadrlab fazilat deb bilishgan. Ularning nazdida hidsiz gullar pokizalik belgisi hisoblangan. [[Seleksiya|Seleksionerlar]] lolalarning asosan ranglari boʻyicha yetishtirishni yoʻlga qoʻygan boʻlib, ular chatishtirish orqali turli ranglarda gullar hosil qilishga erishgan. Ammo qora rangli lolani yetishtirish tarixiy davrlardan buyon qiyin boʻlgan. [[Tun malikasi (lola)|Tun malikasi]] deb ataladigan qora rangli lola boshqa gullar kabi koʻrinishga ega, faqat [[Gultojbarg|gultojbarglari]] rangi toʻq va yaltiroq qizgʻish-binafsha ekanligi uni qora rangda koʻrsatadi. Bu turdagi lola gollandlar tomonidan qadrlanadi<ref>{{veb manbasi |last1=Pollan, Michael (2002) |title=The Botany of Desire. |url=https://archive.org/details/botanyofdesire00poll/page/95}}</ref>. Qora lola birinchi marta 1986-yilda [[Bovenkarspel]] shahrida gollandiyalik gul yetishtiruvchi tomonidan yaratilgan. Buning uchun u ikkita toʻq binafsha rangli lolalani oʻzaro chatishtirgan<ref>{{veb manbasi |last1=United Press International Archives |title="World's first black tulip grown in Holland" |url=https://www.upi.com/Archives/1986/02/20/Worlds-first-black-tulip-grown-in-Holland/4964509259600/ |accessdate=18 April 2019}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}
{{chala}}
[[Turkum:Bir pallali oʻsimliklar]]
[[Turkum:Gullar]]
[[Turkum:Bogʻ oʻsimliklari]]
[[Turkum:Lola]]