Muhammad al-Javod sahifasining manbasini koʻrish

{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| native_name        = {{Nobold|{{lang|ar|محمد الجواد}}}}
| honorific suffix = [[Oʻn ikki imom]]ning toʻqqizinchi imomi
| birthname =
| birth_date = 811-yil 8-aprel (hijriy 195-yilning [[Rajab oyi]] 10-kuni)
| birth_place = [[Madina (shahar)|Madina]], [[Abbosiylar xalifaligi]]
| death_date = taxminan milodiy 835-yil 29-noyabr (hijriy 220-yil [[Zulqaʼda]] oyining 29-kuni
| death_place = [[Bagʻdod]], Abbosiylar xalifaligi
| death_cause = xalifa [[Muʼtasim|al-Mu’tasim]] tomonidan zaharlangan (aksariyat shialik manbalariga koʻra)
| resting_place = [[Al-Kazimiya masjidi|Al-Kozimiya masjid]], Bagʻdod, [[Iroq]]
| resting_place_coordinates = {{Coord|33|22|48|N|44|20|16.64|E|type:landmark|display=inline}}
| title = al-Taqiy, al-Javod
| office1 = [[Oʻn ikki imom]]ning toʻqqizinchi imomi
| term_start1 = 819
| term_end1 = 835
| predecessor1 = [[Ali ar-Rizo]]
| successor1 = [[Ali al-Hodiy]]
| religion = [[Islom]], [[shialik]]
| spouse = {{plainlist|
* Samana
* Ummu al-Fadl binti [[al-Maʼmun]]
}}
| children = {{plainlist|
* [[Ali al-Hodiy]]
* [[Muso al-Mubarqaʼ]]
* [[Hakima xotun|Hakima]]
}}
| parents = {{plainlist|
* [[Ali ar-Rizo]]
* Sabika (yoki Xayzuron)
}}
| relatives =
| image_size = 220
| background = #CEF2CE
| image = Chester Beatty T 414 fol 129r Muhammad al-Jawad.png
| caption =
}}
'''Muhammad al-Javod''' ({{Lang-ar|أبو إسحاق محمد بن هارون الرشيد}}) (taxminan 811-yil 8-aprel – 835-yil 29-noyabr) – [[islom]] paygʻambari [[Muhammad|Muhammadning]] avlodi va [[Oʻn ikki imom|Oʻn ikki imomning]] toʻqqizinchi [[Imom|imomi]]. Otasi [[Ali ar-Rizo|Ali ar-Rizodan]] (vafoti: 818) keyin imom boʻlgan. '''Al-Javod''' ({{Lang-ar|الجواد}} – „saxiy“) va '''at-Taqiy''' ({{Lang-ar|التقي}} – „taqvodor“) nomlari bilan ham tanilgan. Koʻpchilik avvalgi imomlar kabi siyosatdan chetda boʻlib, diniy taʼlimot bilan shugʻullangan va Imomiya shialari jamoasining ishlarini vakillar (vakil – ''wokala'') tarmogʻi orqali boshqargan. Al-Javodning izdoshlariga yozgan xatlaridan iborat keng yozishmalari shialik manbalarida saqlanib qolgan. Shuningdek, u haqida koʻplab qisqa, mazmunli diniy-axloqiy soʻzlar ham rivoyat qilingan.

Muhammad al-Javod 810/811-yillarda [[Madina (shahar)|Madinada]] tugʻilgan. Oʻn ikki imomning sakkizinchisi Ali ar-Rizoning oʻgʻli boʻlgan. 817-yilda Abbosiylar xalifasi [[Maʼmun|al-Maʼmun]] ({{Hukmronlik|813|833}}) ar-Rizoni [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosonga]] chaqirib, uni valiahd etib tayinladi. Ehtimol, bu qaror tez-tez sodir boʻlayotgan shia qoʻzgʻolonlarini yumshatish uchun qabul qilingan edi. Biroq bu tayinlov [[Iroq|Iroqda]] kuchli norozilikka sabab boʻldi va al-Maʼmunni 818-yilda poytaxt shahar [[Bagʻdod|Bagʻdodga]] qaytishga va [[shialik]] tarafdorligidan voz kechishga majbur qildi. Bagʻdodga qaytayotganda ar-Rizo toʻsatdan kasallanib, [[Tus|Tusda]] vafot etdi. U, ehtimol, al-Maʼmunning buyrugʻiga koʻra, muxolifat bilan murosa qilish jarayonida zaharlangan boʻlishi mumkin. Ar-Rizo 818-yilda vafot etgach, uning yagona oʻgʻli Muhammad taxminan yetti yoshida imomlikni meros qilib oldi. Bu holat imomlik masalasida bahsli boʻlib chiqdi. Biroq Oʻn ikki imom oqimiga eʼtiqod qiluvchilarning aksariyati Muhammad al-Javodning imom boʻlishini tan oldi. Ularning eʼtiqodicha, imom mukammal diniy bilimni yoshi nechada boʻlishidan qatʼi nazar, iloh orqali oladi. Shu davrda baʼzi kishilar imomlik uchun Muhammadning amakisi [[Ahmad ibn Muso al-Kozim|Ahmad ibn Muso al-Kozimga]] yuzlandilar, boshqalar esa [[Voqifiylar]] oqimiga qoʻshildilar. Ammo shunday vaziyatda ham bu mojarolar shialar jamoasida doimiy boʻlinishlarga olib kelmadi. Oʻn ikki imom manbalarida yosh al-Javodning imomligi koʻpincha [[Qurʼon|Qur’onda]] bolaligida paygʻambarlik vazifasini olgan [[Iso Masih|Iso]] va [[Yahyo]] bilan qiyoslangan holda asoslab beriladi.

== Nomlari ==
Oʻn ikki imomning toʻqqizinchisi Muhammad ibn Ali [[shialik]] manbalarida vaqti-vaqti bilan ''at-Toqiy'' nomi bilan tilga olinadi{{Sfn|Donaldson|1933}}, lekin, asosan, ''al-Javod'' nomi bilan mashhur boʻlib, bu laqab unga saxovatliligi sababli berilgan{{Sfn|Pierce|2016}}. Shialik hadis manbalarida u ''Abu Jaʼfar as-Soniy'' ({{Lang-ar|أبو جعفر الثاني}} – „ikkinchi Abu Jaʼfar“) sifatida zikr qilinadi{{Sfn|Medoff|2016}}, chunki Abu Jaʼfar nomi uning bobosi, Oʻn ikki imomning beshinchi imomi boʻlgan Muhammad al-Boqirga (vafoti: 732) tegishli boʻlgan{{Sfn|Baghestani|2014}}. [[Kunya|Kunyasi]] ''Abu Ali'' ({{Lang-ar|أبو علي}}) boʻlgan{{Sfn|Baghestani|2014}}. Shuningdek, zamondoshlari uni ''Ibn ar-Rizo'' ({{Lang-ar|ابن الرضا}}) – „ar-Rizoning oʻgʻli“ deb ham ataganlar, chunki u Ali ar-Rizoning yagona farzandi edi{{Sfn|Medoff|2016}}.

== Havolalar ==

* [http://aljawadain.org/EN/ Al-Javadain muqaddas ziyoratgohi]

[[Turkum:Husayniylar]]
[[Turkum:835-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:811-yilda tugʻilganlar]]