Muhammad ibn Yoqut sahifasining manbasini koʻrish

'''Abu Bakr Muhammad ibn Yaqut''' ({{Lang-ar|أبو بكر محمد بن ياقوت}}) – 930–935-yillarda [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiy xalifaligida]] yuz bergan notinch siyosiy voqealarda muhim rol oʻynagan davlat arbobi. Ayniqsa, 932–934-yillarda hukmronlik qilgan xalifa [[al-Qohir]] davrida va xalifa [[ar-Radiy]] taxtga chiqqan ilk oylarda xalifalikdagi eng qudratli shaxslardan biri boʻlgan. Biroq raqiblari uning lavozimdan olinishi va hibsga olinishiga sababchi boʻlishgan. 935-yil aprelida qamoqqa tashlangan va oradan koʻp oʻtmay qamoqda vafot etgan.

== Al-Muqtadir hukmronligi davrida ==
Otasi Yoqut 930-yilda xalifa [[al-Muqtadir]] ({{Hukmronlik|908|932}}) davrida saroy bosh xizmatkori (''hojib'') lavozimida xizmat qilayotgan paytda Muhammadning oʻzi Abbosiylar xalifaligi poytaxti [[Bagʻdod|Bagʻdodda]] xavfsizlik kuchlari boshligʻi ([[Shurta|''shurta'']]) etib tayinlandi. Oʻsha davrda shahar harbiy guruhlar oʻrtasidagi qurolli toʻqnashuvlar bilan toʻlib-toshgan edi. 930-yil fevral oyida yuz bergan shunday toʻqnashuvlardan birida Muhammad Hujariyya otliq qoʻshini tomonida turib bu ishlarga aralashdi, raqib piyoda askarlarini shahardan chekinishga majbur qildi, shaharni tark etmagan qora tanli afrikalik askarlarning bir boʻlinmasi esa taslim boʻldi{{Sfn|Zetterstéen|1993}}. Biroq bir necha oy oʻtib, bu askarlar maoshning kechikishi tufayli isyon koʻtardilar va natijada Bagʻdoddan chiqarib yuborildilar. Shundan keyin ular [[Vosit]] yaqinida Abbosiylar bosh qoʻmondoni [[Muʼnis al-Muzaffar]] tomonidan hujumga uchrab, butunlay yoʻq qilindi{{Sfn|Zetterstéen|1993}}.

Ammo oradan koʻp oʻtmay, Muhammad va Mu’nis oʻrtasida kelishmovchilik yuzaga keldi va 931-yil iyun/iyul oylarida Muhammad ishdan boʻshatildi. Mu’nis uning surgun qilinishini talab qildi. Dastlab qarshilik koʻrsatgan boʻlsa-da, xalifa al-Muqtadir oxir-oqibat Mu’nisning bosimiga boʻysundi va 931-yil iyul oyida Muhammadni uzoq [[Seyiston]] viloyatiga joʻnatdi{{Sfn|Zetterstéen|1993}}. Ammo al-Muqtadir Mu’nis bilan kelishmovchilikka borgach, Muhammad yana shaharga chaqirib olindi va 932-yil yanvar oyida u Bagʻdodga qaytib keldi{{Sfn|Zetterstéen|1993}}. Muhammad Takritga yuborilgan qoʻshin boshligʻi etib tayinlandi, biroq Mu’nis [[Mosul|Mosuldan]] Bagʻdod tomonga harakatlana boshlagach, Muhammad va uning ittifoqchisi [[Said ibn Hamdon]] jang qilmasdan turib orqaga chekindilar{{Sfn|Zetterstéen|1993}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{EI2 | last = Zetterstéen | first = K. V. | authorlink = Karl Vilhelm Zetterstéen | title = Muḥammad b. Yāḳūt | doi =10.1163/1573-3912_islam_SIM_5374 | volume = 7 | pages = 413–414 }}

[[Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari]]
[[Turkum:935-yilda vafot etganlar]]