Nagidos sahifasining manbasini koʻrish

 
'''Nagidos''' ({{Lang-grc|Νάγιδος}}; {{Lang-la|Nagidus}}) — [[Kilikiya|Kilikiyaning]] qadimiy shaharlaridan biri boʻlgan. Ushbu shahar miloddan avvalgi davrda barpo etilgan boʻlib, gʻarbda Anemurion va sharqda Arsinoe shaharlari oʻrtasida joylashgan<ref>https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Strab.+14.5.3</ref>. Bugungi kunda uning xarobalari [[Turkiya|Turkiyaning]] [[Mersin (viloyat)|Mersin viloyati]] Bozyazi tumani yaqinidagi Sini Cay (Bozyazi Dere) darasida, ''Paşabeleni'' nomli tepalikda joylashgan. U Anamurdan taxminan 20 km sharqda. Sharqdan Kelenderis bilan chegaradosh boʻlib, Kelenderis ham Samos mustamlakasi boʻlgan. Kichik Nagidoussa oroli Nagidosning roʻparasida boʻlib, uning yuqorisida [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] qoʻrgʻoni xarobalari mavjud<ref name="Pomponius Melaʻs description of the worlds">https://books.google.co.uz/books?id=6AplSod8IDcC&pg=PA56&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>.

[[Fayl:Mersin Archaeological Museum 3.jpg|thumb|right|300px|Nagidos yozuvi<br>(Mersin arxeologiya muzeyida)]]

== Tarixi ==
Shaharning tashkil etilishi, keyinchalik aholining u yerni tark etib ketishi va shaharning tugatilish tafsilotlari nomaʼlum. Miloddan avvalgi V asrning oxiridan boshlab shaharda [[Qadimgi yunon tili|yunon]] va [[Oromiy tili|oromiy]] yozuvlari tushirilgan tangalar zarb qilingan. Ulardan biri fors [[Satrap|satrapi]] Pharnabazus II nomi bilan atalgan. Nagidos zarbxonasidan chiqarilgan tangalarning bir tomoniga ramz sifatida bir shingil uzum tasvirlangan. Nagidos tangalarining koʻpida [[Afrodita]] maʼbudasining rasmi tushirilganligi, shahar aholisi orasida unga alohida ehtirom koʻrsatilganidan dalolat beradi{{Sfn|Habicht|2006}}.

=== Ellinistik davr va Arsinoega asos solinishi ===
Miloddan avvalgi 333-yilda shahar Kilikiyaning qolgan qismi bilan birga [[Aleksandr|Makedoniyalik Iskandar]] tomonidan bosib olingan<ref name="Book sources">https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780415319324</ref>. Uning oʻlimidan soʻng [[Kilikiya]] qisqa muddat [[Salavkiylar|Salavkiylar imperiyasining]] nazorati ostiga oʻtgan. Miloddan avvalgi 281 — 270-yillar oraligʻida shahar Mallus bilan birlashtirilib Antioxeia (Buyuk Menderes) nomli yangi shaharga asos solingan. Tahminan miloddan avvalgi 270-yillarda Suriya urushlari paytida Kilikiya Ptolemaios imperiyasi tomonidan bosib olingan<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781139499354</ref>.

Bu davrda Arsinoe shahri miloddan avvalgi 279 — 260 — 253-yillar orasida Aetos (Ptolemaios strategosi yoki Kilikiyaning harbiy gubernatori) tomonidan Nagidosdan tortib olingan yerda tashkil qilingan<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780520914087</ref>. Aetosning oʻrniga uning oʻgʻli Traseas ''strategist'' boʻladi. Bu davrda nagidiyaliklar Arsinoe koʻchmanchilarini yerning yangi egalari sifatida tan olishdan bosh tortadilar. Mojaroni hal qilish uchun Traseas nagidosliklardan yerni Arsinoega berishni soʻraydi, shahar ahli bunga rozi boʻladi{{Sfn|Habicht|2006}}. Buning evaziga Arsinoe fuqarolari Nagidos ''koloniyasiga'' aylanadilar. Lekin ularning shahri mustaqil boʻlgan. Ikkala shahar aholisi ham ''isopoliteya'' almashadi, shunda ikkala shahar fuqarolari ham yagona fuqarolikka birlashishadi.

Arsinoe fuqarolarining Nagidos ''apokoi'' deb belgilanishi Nagidos Arsinoeliklarning ona shahri sifatida sifatida tan olinganini anglatardi. Kristian Habicht buni Traseasning Nagidos hududini yoʻqotganligi sabab aholini tinchlantirish maqsadida qilingan diplomatik harakat sifatida izohlaydi{{Sfn|Habicht|2006}}. Jon K. Davies buni bir oz boshqacha asoslaydi. Uning tahminiga koʻra Arsinoega miloddan avvalgi 260-yilda asos solingan. Uning yozishicha, Kilikiya o‘shanda salavkiylar tomonidan vaqtincha egallangan, ammo miloddan avvalgi 240-yillarda Ptolemaioslar tomonidan qaytarib olingan. Uning soʻzlariga koʻra, Ptolemaioslar nazorati qayta tiklanganidan keyin yer boʻyicha kelishmovchilik yuzaga kelgan va arsinoelar miloddan avvalgi 238-yildan keyin bir muncha vaqt oʻtgach Traseasga murojaat qilishgan.

Kilikiyaning qolgan qismi bilan bir qatorda Nagidos miloddan avvalgi 197-yilda Salavkiylar hukmronligi ostiga oʻtgan. Qazishma ishlari shuni koʻrsatadiki, shahar aholisi Nagidosni miloddan avvalgi II asr oʻrtalarida tashlab ketishgan. Tahminlarga koʻra bunga sabab Kilikiya qaroqchilarining talon-taroj qilishlari boʻlishi mumkin<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://www.akmedadalya.com/ozet_en.php?catagoryID=14&articleID=181 |qaralgan sana=2023-05-02 |arxivsana=2020-12-02 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201202062724/http://www.akmedadalya.com/ozet_en.php?catagoryID=14&articleID=181 }}</ref>.

== Qazishma ishlari ==
Qadimgi manbalar Nagidosning joylashuvi toʻgʻrisida muhim maʼlumot beradi. Ularda keltirilishicha, shahar qirgʻoqqa, yaʼni Nagidoussa oroliga yaqin boʻlgan. Bu 1891-yilda [[Avstriya|avstriyalik]] arxeologlar Rudolf Xeberdey va Adolf Vilgelmga qadimgi Nagidos hozirgi qaysi joyga toʻgʻri kelishini aniqlash imkonini bergan{{Sfn|Habicht|2006}}. 1930-yillarda Shvetsiya ekspeditsiyasi tadqiqot ishlarini olib boradi. 1986-yilda Anamur muzeyida 24 ta qabr topilgan, ularning eng qadimgisi miloddan avvalgi V asrga tegishliligi aniqlangan. 

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
== Adabiyotlar ==

* {{Kitob manbasi|last=Habicht|first=Christian|others=Translated by Peregrine Stevenson|title=The Hellenistic Monarchies: Selected Papers|url=https://archive.org/details/hellenisticmonar0000habi|year=2006|publisher=University of Michigan Press|location=Ann Arbor, MI|isbn=9780472111091}}

== Qoʻshimcha Adabiyotlar ==

* {{Cite journal|last=Bal|first1=Y.|last2=Kelling|first2=G.|last3=Kapur|first3=S.|last4=Akça|first4=E.|last5=Çetin|first5=H.|last6=Erol|first6=O.|title=An improved method for determination of Holocene coastline changes around two ancient settlements in southern Anatolia: a geoarchaeological approach to historical land degradation studies|journal=Land Degradation & Development|year=2003|volume=14|issue=4|pages=363–376|doi=10.1002/ldr.563}}
* {{Kitob manbasi|last=Chaniotis|first=Angelos|title=The Law and the Courts in Ancient Greece|year=2004|publisher=Gerald Duckworth|location=London|isbn=9780715631171|editor=Harris|chapter=Justifying Territorial Claims in Classical and Hellenistic Greece. The Beginnings of International Law|url=http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/propylaeumdok/733/1/Chaniotis_Justifing_Territorial_Claims_2004.pdf}}
* {{Cite journal|last=Durugönül|first1=Serra|title=Nagidos 2002|journal=Kazi Raporlari|year=2003|volume=7|pages=23–25|url=http://www.akmedanmed.com/pdf/2003_7.pdf|access-date=2023-05-02|archivedate=2020-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200712080455/http://www.akmedanmed.com/pdf/2003_7.pdf}}
* {{Cite journal|last=Jones|first1=C. P.|last2=Habicht|first2=Christian|year=1989|title=A Hellenistic Inscription from Arsinoe in Cilicia|journal=Phoenix|volume=43|issue=4|pages=317–346|doi=10.2307/1088299|jstor=1088299}}
* {{Cite journal|last=Jones|first1=C. P.|last2=Russell|first2=J.|year=1993|title=Two New Inscriptions from Nagidos in Cilicia|journal=Phoenix|volume=47|issue=4|pages=293–304|doi=10.2307/1088726|jstor=1088726}}
* {{Kitob manbasi|last=Heberdey|first=Rudolf|title=Reisen in Kilikien, ausgeführt 1891 und 1892 im Auftrage der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften|year=1896|location=Vienna|pages=158–159|language=German|series=Denkschriften der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien}}
* {{Cite journal|last=Lederer|first1=Philipp|title=Die Staterprägung der Stadt Nagidos|journal=Zeitschrift für Numismatik|year=1931|volume=41|pages=153–276}}

== Havolalar ==

* [http://www.wildwinds.com/coins/greece/cilicia/nagidos/t.html WildWinds-da Nagidos tangalari]
* [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0006%3Aalphabetic+letter%3DN%3Aentry+group%3D1%3Aentry%3Dnagidos Prinston klassik saytlar entsiklopediyasi]
{{Turkiyadagi qadimiy aholi punktlari}}[[:Turkum:Qadimiy shaharlar]]
[[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]]
[[Turkum:Turkiyadagi qadimgi yunon arxeologik yodgorliklari]]