Niue sahifasining manbasini koʻrish

{{Niue info}}'''Niue''' ({{lang-en|Niue}}) — Yangi Zelandiya bilan erkin assotsiatsiyalashgan bir xil nomdagi orol va o‘zini o‘zi boshqaradigan davlat tuzilmasi. [[Tinch okeani|Tinch okeanining]] janubida, Polineziyada, [[Tonga]] orollaridan sharqda joylashgan. [[Amerika Samoasi]], [[Kuk orollari]] va Tonga hududiy suvlari bilan chegaradosh.

==Boshqaruv shakli==
[[Konstitutsiyaviy monarxiya]]. Niue [[Yangi Zelandiya]] bilan erkin qoʻshilgan oʻzini-oʻzi boshqaruvchi davlatdir. Ichki masalalarni oʻzi hal qiladi. [[Tashqi siyosat]]i va mudofaasini Yangi Zelandiya amalga oshiradi, Niueni maʼmuriy va iqtisodiy qoʻllab-quvvatlaydi. Yangi Zelandiya monarxi — Qirol [[Charles III]] davlat rahbaridir. Aholisi Yangi Zelandiya fuqarolari hisoblanadi.

Niueda ijroiya hokimiyatini [[bosh vazir]] va uch nafar vazirdan iborat Vazirlar Mahkamasi boshqaradi.

Qonunchilik oliy organi — bir palatali Qonunchilik Assambleyasi. 14 nafar aʼzo boʻlib, uning vakolat muddati 3 yil. 

“Niue xalq partiyasi” asosiy siyosiy kuchdir.

==Boʻlinishi va aholisi==
Niue orollari 14 [[okrug]]ga boʻlingan. Mahalliy aholining [[migratsiya]] nihoyatda katta. Yangi Zelandiyada 21 ming niue fuqarosi yashaydi.

Ingliz tilidan tashqari niue tili qoʻllaniladi. Asosan [[nasroniylik]]ka eʼtiqod qilinadi.

==Joylashuvi va tabiati==
Niue [[Tinch okeani]] janubiy qismida, [[Polineziya]]da joylashgan oʻzini-oʻzi boshqaradigan davlat tuzilmasi. [[Yangi Zelandiya]] Qirolligi tarkibiga kiradi. [[Amerika Samoasi]], [[Kuk orollari]] va [[Tonga]] bilan dengiz orqali chegaradosh.

Niue shu nomdagi marjon [[atoll]], Tinch okeanida joylashgan uchta suv osti rifidan iborat. Doimiy oqar suv manbai boʻlmasa-da, yer osti chuchuk suvi yetarli.

Niue dunyodagi eng baland [[marjon orollari]] hisoblanadi. Eng yuqori nuqtasi — Mutalau tepaligi (68 metr). Iqlimi — issiq va moʻtadil namchil. Yillik oʻrtacha harorat — +26°C, oʻrtacha yogʻin 2180mm. Doimiy kuchli boʻronlar Niuega halokatli zarar yetkazadi. Orolning katta qismi boʻtalardan iborat, ichki tumanlari tropik oʻrmonlar bilan qoplangan. Orolda [[qushlar]]ning 31 turi uchraydi.

Atrof muhitni muhofaza qilish maqsadida bir nechta [[qoʻriqxonalar]] tashkil etilgan. Xuvalu oʻrmoni tabiatni muhofaza qilish zonasi, Hakupu meros obyekti va madaniy parki, [[tulki]]larning Tauga-Peka qoʻriqlanadigan zonasi, Anono dengiz qoʻriqxonasi shular sirasidandir.

==Tarixi==
Bu yerga eramizga qadar 1000-yillarda [[Tonga]] va [[Samoa]]dan polinezlar (motu, tafiti) koʻchib kelishgan.

Orol 1774-yili britaniyalik dengizchi [[Jeyms Kuk]] tomonidan ochilgan. 1900-yili Niue Buyuk [[Britaniya imperiyasi]] protektoratiga aylandi. 1901-yili  [[Yangi Zelandiya]] bosib oldi. 1974-yili Niue mustaqillikdan voz kechdi va Yangi Zelandiya hamdoʻstligida oʻzini-oʻzi boshqaradigan davlat tuzilmasiga aylandi. Ammo xalqaro va mintaqaviy munosabatlarda mustaqil ishtirok etadi. Janubiy tinch okeani komissiyasi va Tinch okeani orollari forumi aʼzosi.

==Iqtisodiyoti==
Yangi Zelandiya hukumati Niuega salmoqli moliyaviy yordam koʻrsatishda davom etmoqda. [[Turizm]] rivojlanmoqda, taro mahsuloti eksport qilinmoqda. [[Banan]], kokos palmasi, [[sabzavot]]lar yetishtiriladi. Dengizda 390 ming kvadrat kilometr iqtisodiy hududga ega, [[baliqchilik]] va asalarichilik yaxshi rivojlangan. Avtomobil yoʻllari uzunligi — 128 km.

==Tashqi siyosati==
Niue Tinch okeani mamlakatlari bilan yaqin aloqalarga ega. Tinch okeani orollari forumi, Britaniya Hamdoʻstligining assotsialashgan aʼzosi. Afrika, Karib havzasi va Tinch okeani mintaqasi tashkilotiga qoʻshilgan.

==Eʼtiborga molik maʼlumotlar==
Niuening [[.nu]] internet domeni [[Shvetsiya]], [[Daniya]] va [[Niderlandiya]] Qirolligi foydalanuvchilari orasida juda mashhur. Chunki bu tillarda “nu” soʻzi “hozir” degan maʼnoni anglatadi. 2011-yil 3-avgustda orol osmonida, 20 kilometr balandlikda [[meteoroid]] portladi.
==Adabiyotlar==
* [[Laziz Rahmatov]]. «Dunyo mamlakatlari: Avstraliyadan Hindistongacha». Toshkent, 2019-yil

[[Turkum: Yangi Zelandiya]]
[[Turkum:Okeaniya mamlakatlari]]
[[Turkum: Buyuk Britaniya]]