Obi non sahifasining manbasini koʻrish

{{Ovqat bilgiqutisi|name_lang=uz|nomi=Obi non|tasvir=|izoh=Oʻzbek nonlarining bir turi|asosiy_ingredient=Un|boshqa komponentlari=Tuz, oʻsimlik yogʻi|belkalari=7%|yogʻlari=1%|uglevodlari=60%|kaloriyaligi=300 kkal / 100g}}
'''Obi non''' — „Oddiy [[oʻzbek nonlari]]“ guruhiga  kiradigan non turi. Bu non mahsulotlarini ishlab chiqarish tub aholining tarixiy shakllangan urf odatlariga koʻra rivojlangan. Anʼanaviy texnologiyaga koʻra, oʻzbek nonlari maxsus tandirlarda (pishiriladi) yopiladi<ref>{{Kitob manbasi|title=Non mahsulotlari texnologiyasi|publisher=Yangi asr avlodi 2009|author=Vasiyev M.}}</ref>.

== Tayyorlanishi ==
Obi non yuqori sifatli [[Bugʻdoy|bugʻdoy unidan]] qilinadi. Uning ogʻirligi 0,2 — 0,4 kg boʻladi. Bu [[non]] uchun kerak boʻlgan masalliqlarning [[Ogʻirlik|ogʻirlik]] nisbati quyidagi 1-jadvalda koʻrsatilgan. Poygir tayyorlash uchun kerakli suvning miqdori drojji (achitqi) ning [[Namlik|namligiga]] va berilgan namlikka qarab belgilanadi.
{| class="wikitable"
|+1-jadval
!1
!Masalliq
!Ogʻirlik
|-
|1
|Un
|100
|-
|2
|Tuz
|1,5
|-
|3
|Oʻsimlik yogʻi
|0,15
|}
Obi nonning [[Xamir|xamiri]] bir bosqichda ([[xamirturush]], suyuq drojji) yoki ikki bosqichda (poygir-xamir) tayyorlanadi<ref>{{Kitob manbasi|title=Oʻzbek nonlari   25-bet|publisher=Oʻzfanakadnashr 1961|author=Gʻ. M. Maxkamov, A. I. Pogosyants, S. N. Sivinkin}}</ref>.

=== Poygirda xamir qilish. ===
[[Fayl:Obinon.JPG|thumb|400x400px|Obinovvot non. Obi nonga shakar qoʻshib tayyorlanadi.]]
Buning toʻliq sikli ikki bosqichdan — poygir va xamir tayyorlashdan iborat. (2-jadval)
{| class="wikitable"
|+2-jadval. Poygir tayyorlash retsepturasi va rejimi
(xamir uchun 100 kg un sarflanadi deb hisoblaganda)
!
!
!
|-
|1
|Un
|37 kg
|-
|2
|Suv
|8 l
|-
|3
|Namligi 92—94% boʻlgan suyuq drojji
|15 l
|-
|4
|Qorilgan xamirning dastlabki temperaturasi
|29 — 30°
|-
|5
|Dastlabki kislotaliligi
|2 — 4°
|-
|6
|Dastlabki namligi
|41 — 43%
|-
|7
|Oshish muddati
|240 minut
|-
|8
|Oxirgi temperaturasi
|29 — 30°
|-
|9
|Oxirgi kislotaliligi
|5— 5°
|-
|10
|Oxirgi namligi
|43,3—43,5%
|}
Tayyor poygirga xamir qoriladi. (3-jadval)
{| class="wikitable"
|+3-jadval. Poygirda xamir tayyorlash retsepturasi va rejimi
!
!
!
|-
|1
|Un
|62 kg
|-
|2
|Suv
|31 l
|-
|3
|Tuz
|1,5 kg
|-
|4
|Poygir
|hammasi
|-
|5
|Dastlabki kislotaliligi
|2,5 — 3°
|-
|6
|Dastlabki namligi
|40,4 — 41,6°
|-
|7
|Qorish muddati
|8 — 10 minut
|-
|8
|Oshish muddati
|30 minut
|-
|9
|Oxirgi temperaturasi
|31 — 32°
|-
|10
|Oxirgi kislotaliligi
|3— 3,5°
|-
|11
|Oxirgi namligi
|40,4—41,6%
|}

=== Xamirturush solib xamir tayyorlash. ===
Obi non uchun xamirturush solib ham xamir qilish mumkin. (4 va 5-jadval)
{| class="wikitable"
|+4-jadval. Xamirturush tayyorlash retsepturasi va rejimi
!
!
!
|-
|1
|Quyuq qaynatma shoʻrva
|1,5 l (38°)
|-
|2
|Piyoz
|0.5 kg
|-
|3
|Qatiq
|0,2 kg
|-
|4
|Un
|3 kg
|-
|5
|Oshish muddati
|16 soat
|-
|6
|Oxirgi temperaturasi
|29°
|}
Bu va boshqa jadvallarda ham temperatura Selsiy graduslarida, kislotalilik esa Neyman graduslarida beriladi.
{| class="wikitable"
|+5-jadval. Xamirturush solib xamir tayyorlash retsepturasi va rejimi
!
!
!
|-
|1
|Un
|81 kg
|-
|2
|Suv
|Belgilanganicha
|-
|3
|Suv temperaturasi
|38°
|-
|4
|Xamirturish
|28 kg
|-
|5
|Dastlabki temperaturasi
|29°
|-
|6
|Oshish muddati
|40 minut
|-
|7
|Oxirgi temperaturasi
|29°
|}
Tayyor xamir qoʻlda yoki mashinada toʻrt yuz grammli non uchun ogʻirligi 460 g dan, ikki yuz grammli non uchun 240 g dan qilib (suvi qochishi va qurib kamayishini hisobga olgan holda) boʻlaklarga boʻlinadi. Soʻngra ular zuvala qilinib, tinish uchun 25—30 [[minut]] oʻrab qoʻyiladi. Shundan keyin non yasalib, [[Tandir|tandirga]] yopiladi. Ikki yuz grammli nonning pishishi 340° temperaturada 7—8 minut, toʻrt yuz grammli nonniki 10 minut davom etadi. Obi nonning chekkalari qalin, oʻrtasi yupqa va chakichlangan, yuzi tekis va silliq boʻladi. Rangi bir tekisda toʻq sariq, magʻzi yaxshi pishgan va yumshoq, tarkibidagi suv miqdori 38%, kislotaliligi 3° boʻladi. Laboratoriyadan olingan namunalar (oʻndan ortiqroq) ni sanitariya-gigiena jihatdan tekshirish quyidagi natijalarni berdi. Ayrim namunalarning ogʻirligi 195 — 204 g oʻrtasida; nonlarning koʻpchiligi 200 g keladi. Ularning chekkasi tekis, shakli toʻgʻri edi. Nonlar juda mazali, achimagan, oʻziga xos xushboʻy edi. Ularning tarkibidagi suv 25 — 32% oʻrtasida oʻzgarib turdi. Kislotaliligi Neyman boʻyicha 3° ni tashkil etdi.

100 g mahsulotda oqsillar miqdori (Keldal metodi bilan aniqlanadigan) 7,0-8,2%,

yogʻlar (Sokslet boʻyicha) 0,74—1,07%,

uglevodlar 58,2 — 60,9%;

V1 vitamini 0,08 — 0,1 mg %;

kalsiy (CaO) 18—20 mg,

fosfor 180 — 183 mg borligi aniqlandi.

100 g miqdordagi mahsulotda 1,0—1,4 g atrofida zolning boʻlishi maʼlum boʻldi.

Tekshirilgan namunalardan 100 g nonning kaloriyasi 276,7—309,5 kkal; Ogʻirligi 200 g boʻlgan nonlarning kattaligi quyidagicha boʻldi: tashqi diametri 18 sm, ichki diametri 7 sm, chekkasining qalinligi 2,2—2,5 sm, oʻrtasining qalinligi 1 sm; ogʻirligi 400 g boʻlgan nonlarda shunga muvofiq, 23 — 24 sm, 11 — 12 sm, 3 — 4 sm va 1 sm boʻladi. Tayyor obi nonlarning sovush muddati havo temperaturasi 24 −25° va nisbiy namlik 79—80% boʻlgan sharoitda 35 minut. Yuziga sedana, kunjut, zira sepilgan nonlar birinchi sort bugdoy unidan ogʻirligi 0,2 kg qilib tayyorlanadi. Sedana va kunjut sepilgan nonlarni tayyorlashning texnologik protsessi obi nonni tayyorlash prinsipidan farq qilmaydi. Bunda yasalgan nonga chakich urilgandan keyin sedana, kunjut va zira sepiladi. Sedana, kunjutda uchuvchan efir moylari boʻlganidan, ular mazali boʻladi. Ular juda oz miqdorda boʻlsa ham hid va mazani sezadigan organlarga kuchli taʼsir etadi. [[Sedana]], [[kunjut]], [[zira]] va boshqa dorivorlar sepilgan nonlarda alohida maza va xushboʻy hid boʻlganligi uchun koʻp isteʼmol qilinadi. Bitta nonga taxminan 0,2-0,5 g sedana yoki kunjut, yoki zira sepiladi<ref>{{Kitob manbasi|title=Oʻzbek nonlari  27-bet|author=Gʻ. M. Maxkamov, A. I. Pogosyants, S. N. Sivinkin|publisher=Oʻzfanakadnashr 1961}}</ref>.

== Yana qarang ==
* [[Oʻzbek nonlari]]
* [[Shirmoy]]
* [[Gijda]]
* [[Patir]]
* [[Osiyoi non]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Oziq-ovqat]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha taomlar]]
[[Turkum:Oʻzbek nonlari]]