Obodon qamali sahifasining manbasini koʻrish

{{Urush bilgiqutisi
|nomi= Obodon qamali
|qismi= Eron—Iroq urushi
|tasvir= [[Tasvir:Exploded tank, remains in Abadan as symbol of Iran–Iraq War.jpg|300px]] 
|izoh= Obodonda jang ramzi sifatida qoldirilgan vayron qilingan Iroqning [[T-55]] tanki qoldiqlari.
|sana= 1980-yil 6-noyabr – 1981-yil 27-sentyabr (10 oy 3 hafta)
|yer= [[Obodon]], [[Xuziston]], janubi-gʻarbiy [[Eron]]
|sabab=
|natija= Eron gʻalabasi
* Iroq qamali yorib oʻtilishi
|holat=
|oʻzgarishlar=
|raqib1= {{IRQ}}
|raqib2= {{IRN}}
|raqib3=
|qomondon1= {{flagdeco|Iraq|1963}} [[Saddam Husayn]]
|qomondon2= {{flagdeco|Iran}} [[Ruhulloh Xumayniy]]<br>{{flagdeco|Iran}} Mustafo Chamron
|qomondon3=
|harbiy_birlik1=
|harbiy_birlik2= 92-bronetank diviziyasi
|harbiy_birlik3=
|quvvat=
|kuch1= Dastlab 4 500 kishi<br>Eng choʻqqisida 60 000 kishi<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1980/10/16/abadan-fight-rages/c25de7e6-8c9f-4651-a113-aa443bb78573/|title=Abadan Fight Rages|newspaper=The Washington Post}}</ref><br>360–800 tank
|kuch2= 6 000–15 000 kishi<br>dastlab 50–60 tank<ref name="razoux">{{cite book |last1=Razoux |first1=Pierre |title=The Iran-Iraq War |date=2015 |publisher=Harvard University Press, 2015 |isbn=978-0674915718 |page=131|url=https://books.google.com/books?id=FGsuCwAAQBAJ}}</ref>
|kuch3=
|yoqotishlar1= 1 500 qurbon<br>Yuzlab zirhli texnika yoʻq qilindi<ref name="razoux"/>
|yoqotishlar2= 3 000 qurbon<br>170+ tank yoʻq qilindi<ref name="razoux"/>
|yoqotishlar3=
|umumiy_yoʻqotishlar=
|ilova= 
}}
'''Obodon qamali''' – 1980-yil noyabr oyidan boshlab [[Iroq]] qoʻshinlari tomonidan Eronning [[Obodon]] shahrni qamal qilish. Shahar esa urush boshlangan 1980-yil sentabrdan buyon deyarli har kuni bombardimon qilingan<ref name="nytimes">{{cite news |title=IRAN-IRAQ FIGHTING FLARES UP |url=https://www.nytimes.com/1981/09/28/world/iran-iraq-fighting-flares-up.html |website=[[The New York Times]] |date=28 September 1981 |accessdate= }}</ref><ref name=Abdoleinen-Ghazaleh>{{cite journal|url=http://smallwarsjournal.com/jrnl/art/ghazalah%E2%80%99s-phased-analysis-of-combat-operations-part-two-of-three|title=Egyptian Field Marshal Abdul-Halim Abu Ghazalah on the Combat Tactics and Strategy of the Iran–Iraq War|series=Ghazalah's Phased Analysis of Combat Operations|first1=Youssef|last1=Aboul-Enein|first2=Andrew|last2=Bertrand|first3=Dorothy|last3=Corley|date=12 April 2012|journal=Small Wars Journal|publisher=Small Wars Foundation}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-03-04 |title=Iraq tightens Abadan Siege |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1980/10/21/iraq-tightens-abadan-siege/09fb69bc-9e69-464c-a87a-ebe259ce9043/ |access-date=2024-05-13 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web |last=Intern |first=MERIP |date=2018-10-13 |title=Abadan |url=https://merip.org/2018/10/abadan/ |access-date=2024-05-13 |website=MERIP |language=en-US}}</ref>.

[[Obodon]] orolida dunyodagi eng yirik neftni qayta ishlash zavodlaridan biri – Obodon neftni qayta ishlash zavodi joylashgan<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/iran00burk_0|title=Iran|last1=Kamin.|first1=Mohammadi|author2=Elliott, Mark|date=2004-01-01|publisher=Lonely Planet|isbn=1740594258|oclc=56651387|url-access=registration}}</ref>.

== Reja ==
1980-yil sentyabrda Iroq prezidenti [[Saddam Husayn]] [[Eron]] ustiga kutilmagan hujum boshladi va keng front boʻylab Eron hududiga bostirib kirdi<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-vii-iran-iraq-war|title=IRAQ vii. IRAN–IRAQ WAR|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|date=15 December 2006}}</ref>. Obodon oroliga hujum qilish boʻyicha dastlabki reja [[Bagʻdod]]–[[Basra]] yoʻli boʻylab Xarkiya yaqinida [[Shatt ul-Arab]] daryosidan kuchaytirilgan zirhli [[diviziya]] oʻtishi, soʻng janubga burilib [[Xurramshahr]] va Obodon shaharlarini egallashi, keyin esa qolgan eronlik boʻlinmalar bilan jang qilishni nazarda tutgan. Bu kuchaytirilgan diviziyada 500–600 ta tank, maxsus kuchlar boʻlinmalari va jami 20 000 askar boʻlgan.

Xurramshahrga uyushtirilgan hujumdagi dastlabki muvaffaqiyatdan ruhlangan Iroq qoʻmondonlari 22-sentyabrda [[Qarun]] daryosidan oʻtib Obodon shahri chekkasiga yetib kelgan, ammo Eronning yarim harbiy kuchlari tomonidan kuchli qarshilikka uchrab, bir necha tank va zirhli texnikalardan ayrilgan holda daryoning gʻarbiy qirgʻogʻiga chekinishga majbur boʻlgan<ref name="Tactical Evolution Paper2">{{cite journal |last1=Hoffpauir |first1=Michael E. |date=June 1991 |title=Tactical Evolution in the Iraqi Army: The Abadan Island and Fish Lake campaigns of the Iran-Iraq War |page=59 |publisher=U.S. Army Command and General Staff College |location=Ft. Leavenworth, Kansas |url=http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |accessdate=5 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205202953/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |archivedate=5 February 2012 }}</ref>. 2-oktyabr kuni qoʻmondonlar tanklar bilan birga Shatt ul-Arabdan 4 km yuqorida yana Qarun daryosidan oʻtishga muvaffaq boʻlib, qamalni boshlagan<ref name="GWfC">{{cite book |last=Fisk |first=Robert |authorlink=Robert Fisk |date=2006 |orig-date=2005 |title=The Great War for Civilisation |url=https://archive.org/details/greatwarforcivil0000fisk |edition=2nd |location=London |publisher=[[Harper Perennial]] |pages=[https://archive.org/details/greatwarforcivil0000fisk/page/226 226]-227 |isbn=9781841150086}}</ref>. 4-oktyabrga kelib Iroq qoʻmondonlari Obodondan [[Ahvoz]]gacha boʻlgan asosiy yoʻlni nazoratga olganini bildirgan<ref>{{cite journal |last1=Hoffpauir |first1=Michael E. |date=June 1991 |title=Tactical Evolution in the Iraqi Army: The Abadan Island and Fish Lake campaigns of the Iran-Iraq War |page=61 |publisher=U.S. Army Command and General Staff College |location=Ft. Leavenworth, Kansas |url=http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |accessdate=5 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205202953/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |archivedate=5 February 2012 }}</ref>, biroq Obodonga olib boruvchi koʻprikning toʻliq nazorati faqat noyabr oxiriga kelib oʻrnatilgan<ref>{{cite journal |last1=Hoffpauir |first1=Michael E. |date=June 1991 |title=Tactical Evolution in the Iraqi Army: The Abadan Island and Fish Lake campaigns of the Iran-Iraq War |page=63 |publisher=U.S. Army Command and General Staff College |location=Ft. Leavenworth, Kansas |url=http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |accessdate=5 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205202953/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |archivedate=5 February 2012 }}</ref>.

Iroq armiyasi davom etayotgan Xurramshahr jangi bilan band boʻlganligi sababli, dastlabki reja jiddiy ravishda oʻzgartirildi, Obodonni tezda bosib olish va egallash oʻrniga, endi reja Obodon ichidagi mahalliy Eron boʻlinmalarini ajratib qoʻyish va keyin orolni qamal qilish edi.

== Jang ==
3-noyabr kuni Iroq qoʻshinlari [[Xuziston]] ustonidagi [[Obodon]]ga yetib keldi. Eron qarshiligi juda kuchli boʻlgani uchun iroqlik qoʻmondonlar qoʻshimcha kuch chaqirdi. Zaiflashgan ikkinchi zirhli diviziya – 4 500 askar va 200 tank – Obodonning shimoli-sharqidan shaharni qurshab olish uchun yuborildi, ular Xurramshahr qamalda davom etayotganligi sababli Qarun daryosidan shahar shimolidan oʻtdi. Bu ikki Iroq diviziyasi nomaʼlum miqdordagi Eron qoʻshinlariga qarshi turdi, manbalarga koʻra, Xurramshahrni bitta brigada himoya qilgan, uni shimolda joylashgan ikki zaxira boʻlinma qoʻllab-quvvatlagan<ref name="Tactical Evolution Paper">{{cite journal |last1=Hoffpauir |first1=Michael E. |date=June 1991 |title=Tactical Evolution in the Iraqi Army: The Abadan Island and Fish Lake campaigns of the Iran-Iraq War |pages=158 |publisher=U.S. Army Command and General Staff College |location=Ft. Leavenworth, Kansas |url=http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |accessdate=5 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205202953/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA241169&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |archivedate=5 February 2012 }}</ref>.

== Qamal ==
Iroqliklar Eronning Pasdaran boʻlinmasi tomonidan orqaga surilgan boʻlsa-da, Obodonning uch tomonini qurshashga va shahar hududining bir qismini egallashga muvaffaq boʻldi. Ammo ular kuchli qarshilikni yorib oʻtolmadi; eronliklar nazoratidagi hududlar tungi vaqtda qayiq va vertolyotlar orqali oziq-ovqat va yordam olardi. [[Qamal]] bir necha oy davom etdi, ammo Iroq Obodonni egallay olmadi. Shahar katta zarar koʻrdi, neftni qayta ishlash zavodi ham jiddiy shikastlandi yoki vayron boʻldi.

== Iroqning iyun hujumi ==
Ruhiy tushkunlik kuchayib borar ekan va [[Shatt ul-Arab]] hali ham eronliklar tomonidan toʻsib qoʻyilganligi sababli, [[Saddam Husayn|Saddam]] 1981-yil iyunda keng koʻlamli hujum buyurdi. Eron garnizoni Pasdaran, muntazam armiya va mahalliy Xuziston arab jangchilari bilan 15 000 askargacha mustahkamlangan edi. Iroq shaharga 60 000 askar va yuzlab tanklar bilan hujum boshladi{{Manba kerak}}, bu eronliklardan toʻrt baravar koʻp edi. Shunga qaramay, eronliklar iroqlik hujumlarini qaytarishga muvaffaq boʻlishdi. Eron oʻzining Cheftain tanklaridan samarali foydalandi.

== Qamalni yorib oʻtish ==
1981-yil 22—27-sentyabr kunlari Eron Samen-ul-Aʼimma operatsiyasini amalga oshirdi. Bu jangda Eron birinchi katta inson toʻlqini hujumlaridan foydalandi. Obodon qamali yorildi, Eron 3 000 talafot koʻrdi, iroqliklar esa taxminan yarmicha zarar koʻrdi. Eron 2 500 asir oldi va yuzlab zirhli texnikalarni yoʻq qildi, ammo oʻzining 170 ta [[M47 Patton]], M48, M60 Patton va Cheftain tanklarini yoʻqotdi.

== 15-oktyabr pistirmasi ==
15-oktyabr kuni iroqliklar Obodondan 1,6 km masofaga kirib bordi va shahar tele-radio markazini egalladi. Shimolda esa, Dar Xuyya yaqinida iroqliklar katta Eron konvoyiga pistirma uyushtirdi, u Ahvozdan kelayotgan tanklar bilan himoyalangan edi. Eron kuchlari Obodon–Ahvoz yoʻli orqali qamalda qolgan himoyachilarga yordam yetkazmoqchi boʻlgan. Qisqa, ammo shiddatli jangda Iroqning [[T-55]] va T-62 tanklari Eronning Cheftainlariga qarshi turdi. Har ikki tomondan taxminan bir batalon qoʻshin qatnashgan bu toʻqnashuv iroqliklar foydasiga hal boʻldi – „eronliklar kamida 20 ta Cheftain va boshqa zirhli texnikalarni tashlab, piyoda qochib ketgan“<ref name="Tactical Evolution Paper" />.

== Oqibati ==
Qamal tugagach, Obodon deyarli vayronaga aylangan edi. Obodonga tahdid tugagan, eronliklar esa Iroqqa qarshi birinchi muvaffaqiyatli qarshi hujumni amalga oshirishga erishgan. Bu oxir-oqibat iroqliklarning Eron hududidan butunlay haydalishi va 1982-yilda Xurramshahr ozod etilishiga olib keldi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Eron–Iroq urushi]]
[[Turkum:Xuziston ustoni tarixi]]