Oqin sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Stamp of Kazakhstan 659.jpg|thumb]]
'''Oqin''' ({{lang-kk|ақын}}, {{lang-ky|акын}}) – [[Qozoqlar|qozoq]] va [[qirgʻizlar]]ning badihagoʻy [[shoir]]i, kuychisi<ref>{{Kitob manbasi |title=Музика луғати |author=I. A. Akbarov |location=Toshkent |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |year=1987}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |title=Мусиқа луғати |author=I. A. Akbarov |location=Toshkent |publisher=Oʻqituvchi nashriyoti |isbn=5-645-02422-2 |pages=384 |year=1997}}</ref>.

Oqin anʼanaviy matnni aynan takrorlamay, ijodiy oʻzgartishlar ham kiritadi. Oqinlar ijodkor sifatida jirov va jirchilardan farq qilib, doʻmbira joʻrligida poetik folklorning barcha janrlari ([[doston]], toʻlgʻov, terma, qoʻshiq) namunalarini ijro etadilar, oilaviy ma-rosimlarda ishtirok etadilar, ijtimoiy hayotning turli masalalariga doir asarlar yaratadilar. Jambul Jabayev, Toʻgʻaloq Moʻlda, Moylixoʻja, Toʻxtagʻul Sotilgʻanov kabi Oqinlar xalq orasida mashhur. Oʻzbeklarda ayrim joylarda (Toshkent va Sirdaryo atroflarida) Oqin atamasi dostonchi maʼnosida, baʼzan soʻzamol, chechan kishilarga nisbatan qoʻllanadi. [[Qoraqalpog'iston|Qoraqalpogʻistonda]] ham baxshi, oqin va jirovlar bor<ref>{{Veb manbasi |url=https://kknews.uz/oz/87513.html |sarlavha=Nukusda 70 nafarga yaqin baxshi, oqin va jirov bellashmoqda |sana=15.09.2021 |qaralgan sana=11.10.2023 |muharrir=Maqsad HABIBULLAEV (surat), O‘zA |til=O'zbek |editor=kknews }}{{Oʻlikhavola|date=may 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

== Qozogʻiston oqinlari ==
Mashhur qozoq oqinlari: [[Janak Qambaruli|Janak Kambaruli]] (1760—1857), [[Maxambet Utemisov]] (1804—1846), [[Suyinbay Aronuli|Suyunbay Aronuli]] (1815—1898), [[Шернияз Жарылгасов|Sherniyaz Jarilgasov]] (1817—1881), [[Birjan-sal|Birjan-sal Kojagulov]] (1835—1929), [[Aqan Seri|Akan Sere Koramsauli]] (1843—1913), [[Jambul Jabayev]] (1846—1945), [[Gaziz Fayzolloh|Gaziz Fayzolla]] (1930-yilda vafot etgan), [[Azerboev, Kenen|Kenen Azerbaev]] (1884—1976), [[Aktan Kereyuli]]{{manba kerak|12|08|2019}}.

Oqin koʻpincha jamiyatdagi har qanday hodisaga yoki milliy bayramlardagi vaziyatga va hokazolarga munosabat bildirgan holda toʻliq improvizatsiya qiladi. Bayramlarda koʻpincha oqinlar bellashuvi [[Aytishuv|oʻtkaziladi]]. Koʻrik-tanlov davomida oqinlar navbatma-navbat xalqni mazax qilib, sheʼriy shaklda bir-birini mazax qilishga harakat qiladilar yoki oʻzboshimchalik bilan mavzu tanlashadi. Baʼzida hokimiyat yoki siyosatda boʻlganlar haqida gap ketganda, rasmiylar aytilishini senzura qilishga urinadi<ref>[http://rus.azattyq.org/content/kazakhtan_aitys_censorship_/2279767.html Tsenzura ne smojet zatknut aytis tolko blagodarya narodu]</ref>.

Koʻchmanchi turmush tarzi, oqinlar sanʼatining oʻtkinchiligi oʻtmishda asarlarni qogʻozga yozib, saqlab qolishga imkon bermagan. Oqinlarning aksariyat asarlari yoʻqolib qolgan.

== Qirgʻiziston oqinlari ==
Mashhur qirgʻiz oqinlari: [[Джайсан|Jaysan]] [[Toʻqtagʻul (qishloq)|Toktogul-yrchi]] (XIII – XIV asrlar), [[Togolok Moldo|Togoloq Moldo]] (1860—1942), [[To‘qto‘g‘ul Satilganov|Toktogul Satilganov]] (1864—1933), [[Куйручу (Кудайберген Омурзак уулу)|Kuyruchu (Kudaybergen Omurzak uulu)]] – (1866—1941), [[Акыев, Калык|Kalyk]] (1883—1953)), [[Aliqulov, Barpi|Barpi Aliqulov]] (1884—1949), [[Bobalayev, Osmonqul|Osmonqul Bolebalayev]] (1888—1967), [[Tursunaliev, Estebes|Estebes Tursunaliev]] (1931—2005), [[Bo‘ronchiev, Ismoil|Ismoil Boʻronchiev]] (1910—1978), [[Musulmonqulov, Moldobasan|Moldobasan Musulmonqulov]] (1883—1961){{manba kerak|12|08|2019}}.

== Boshqirdiston oqinlari ==
[[Boshqirdlar]] orasidagi oqinlar anʼanaviy ravishda [[sesaeng]] deb ataladi ({{Lang-ba|сәсән, сәсәндәр}} ; {{Lang-kk|шешен, шешендер}}). Boshqird sesaengi uch simli [[Dumbyra|dumbira]] sadolari ostida sheʼr oʻqidi{{manba kerak|12|08|2019}} . Eng qadimiy boshqird sesaenglarining nomlari: Katai Gali sesaeng, Turumtai sesaeng, Suyunduk sesaeng, Kildish sesaeng, Emmet sesaeng, Karakai sesaeng, Yahya sesaeng. Keyingi asrlarning sesaenglari: Kubagush sesaeng, Erense sesaeng, Karas sesaeng, Baik Aidar, Mahmut sesaeng, Buranbay sesaeng, Ishmuxamet sesaeng.

== Yana qarang ==

* [[Baxshi]]
* [[Oshiq]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}{{chala}}
{{OʻzME}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]]
[[Turkum:Qoraqalpogʻiston madaniyati]]
[[Turkum:Qirgʻiziston madaniyati]]
[[Turkum:Qozogʻiston madaniyati]]
[[Turkum:Sayohatchi rassomlar]]
[[Turkum:Qirgʻiziston musiqasi]]
[[Turkum:Boshqird musiqasi]]
[[Turkum:Improvizatsiya]]
[[Turkum:Insoniyatning ogʻzaki va nomoddiy merosi durdonalari]]