Ziyosfera

Podiatriya

Bu maqola Podiatriya haqidadir. Pediatriya — Pediatriya bilan adashtirmang.

Podiatriya (shuningdek podiatrik tibbiyot va jarrohlik deb ham ataladi) — tibbiyotning oyoq panjasi, toʻpiq va oyoqning pastki qismi kasalliklarini oʻrganish, ularga tashxis qoʻyish hamda ularni davolashga bagʻishlangan tarmogʻidir. Ushbu soha mutaxassisi podiatr deb ataladi[1].

Podiatr, podiatr jarroh, podiatr shifokor

Tiklovchi jarrohlik amaliyotini bajarayotgan podiatr jarroh
Kasb
Nom
  • Podiatr
  • Podiatr jarroh
  • Oyoq va toʻpiq jarrohi
  • Podiatriya tibbiyoti doktori
  • Podiatr shifokor
Faoliyat sohalari
 Tibbiyot, sport tibbiyoti, ortopediya, plastik jarrohlik, endokrinologiya, ortopedik jarrohlik, dermatologiya, radiologiya, biomexanika, revmatologiya, nevrologiya
Taʻrif
Malaka Tibbiyot sohasidagi chuqur bilim, jarrohlik koʻnikmalari, axloq, tanqidiy fikrlash, tahlil qilish koʻnikmalari, kasbiy mahorat, boshqaruv hamda muloqot koʻnikmalari
Talab etiluvchi ta'lim
 Podiatriya tibbiyoti doktori
Mehnat sohalari
 shifoxonalar, xususiy klinikalar

AQShdagi podiatriya tibbiyot maktablari oʻquv dasturi oyoqning pastki qismi anatomiyasi, umumiy inson anatomiyasi, fiziologiya, umumiy tibbiyot, jismoniy holatni baholash, biokimyo, neyrobiologiya, patofiziologiya, genetika va embriologiya, mikrobiologiya, gistologiya, farmakologiya, ayollar salomatligi, jismoniy reabilitatsiya, sport tibbiyoti, ilmiy tadqiqot, axloq va huquqshunoslik, biomexanika, ortopedik jarrohlik, plastik jarrohlik hamda oyoq va toʻpiq jarrohligining umumiy tamoyillarini oʻz ichiga oladi.

Podiatriya koʻplab mamlakatlarda alohida tibbiy mutaxassislik sifatida amaliyotga tatbiq etilgan. Avstraliyada tan olingan akademik dasturlar bitiruvchilari Avstraliya podiatriya kengashi orqali „podiatr“ sifatida roʻyxatdan oʻtishlari mumkin, qoʻshimcha tan olingan tayyorgarlikni oʻtaganlar esa cheklangan dori vositalarini buyurish yoki qoʻllash huquqini beruvchi tasdiqni olishlari hamda „podiatr jarroh“ sifatida mutaxassislik roʻyxatidan oʻtishga daʼvogarlik qilishlari mumkin.

Tarix

Oyoqlarni professional darajada parvarishlash qadimgi Misrda ham mavjud boʻlgan; buni taxminan miloddan avvalgi 2400-yilga oid Ankmaxor maqbarasi kiraverishidagi barelyef oʻymakorlik tasvirlari koʻrsatib turibdi[2].

XX asr boshlariga qadar podiatrlar uyushgan tibbiyotning qolgan qismidan ajralgan holda mustaqil litsenziyaga ega shifokorlar boʻlgan. 1823-yilda Britaniya qirollik saroyiga jarroh-podiatr etib tayinlangan Lewis Durlacher podiatriyani himoyalangan kasb sifatida eʼtirof etishga chaqirgan.

Napoleon va fransuz qirollari kabi taniqli shaxslar shaxsiy podiatrlarni ish bilan taʼminlagan. Prezident Avraam Linkoln AQSh fuqarolar urushi davrida oʻzining shaxsiy podiatri Isachar Zachrieni Konfederatsiya rahbarlari bilan muzokara olib borish uchun maxfiy topshiriqlar bilan yuborgan[3][4].

Birinchi podiatriya jamiyati 1895-yilda Nyu-Yorkda tashkil etilgan hamda u bugungi kunda ham oʻsha yerda NYSPMA nomi bilan faoliyat yuritmoqda[5]. Birinchi podiatriya maktabi 1911-yilda ochilgan. Bir yil oʻtgach, britaniyaliklar London oyoq shifoxonasida podiatriya jamiyatini tuzgan; 1919-yilda unga maktab ham qoʻshilgan. Birinchi amerikalik podiatriya jurnali 1907-yilda, uning ortidan 1912-yilda Britaniya jurnali chiqa boshlagan. Avstraliyada kasbiy podiatriya uyushmalari 1924-yildayoq tashkil etilgan, 1939-yilda esa podiatriya oʻquv markazi va kasbiy podiatriya jurnali paydo boʻlgan.

Ayrim mamlakatlardagi amaliyot

Avstraliya

Avstraliyada podiatriya yordamchi tibbiyot kasbi hisoblanadi hamda u bilan Avstraliya podiatriya kengashi tomonidan litsenziya berilgan shaxslar shugʻullanadi[6].

Avstraliya kasbiy akkreditatsiyaning ikki darajasini (umumiy podiatr va podiatr jarroh) tan oladi, boshqa quyi mutaxassisliklarni eʼtirof etish uchun esa lobbichilik ishlari davom etmoqda. Baʼzi Hamdoʻstlik mamlakatlari Avstraliya malakalarini tan oladi va bu avstraliyalik podiatrlarga chet elda faoliyat yuritish imkonini beradi.

Roʻyxatga olish va tartibga solish

Avstraliyalik podiatrlar Avstraliya podiatriya kengashida roʻyxatdan oʻtishlari shart; kengash podiatrlar va podiatr jarrohlar faoliyatini tartibga soladi. Kengash, shuningdek, Avstraliya va Yangi Zelandiya podiatriya akkreditatsiya kengashi (ANZPAC) bilan hamkorlikda chet elda taʼlim olgan nomzodlarni ham baholaydi[7]. U podiatr jarroh sifatida mutaxassislik roʻyxatidan oʻtishning uchta yoʻlini tan oladi[8]:

  1. Avstralaziya podiatr jarrohlar kolleji aʼzoligi (Fellowship)[9]
  2. Gʻarbiy Avstraliya universitetining Podiatriya jarrohligi doktori dasturi[10]
  3. Avstralaziya podiatr jarrohlar kolleji aʼzoligiga daʼvogarlik huquqi

2019-yil 21-noyabrga qadar ANZPAC Gʻarbiy Avstraliya universiteti taklif etgan Podiatriya jarrohligi doktori dasturini podiatr jarroh sifatida mutaxassislik roʻyxatidan oʻtish uchun malaka beruvchi dastur sifatida tasdiqlab kelgan[11].

Taʼlim va tayyorgarlik

Bakalavriat bosqichidagi podiatriya tibbiyoti dasturiga kirish uchun nomzodlar Avstraliya oliy taʼlimga qabul reytingi (ATAR) bilan birga 12-sinf sertifikatini olgan boʻlishlari shart. Universitetlarga qabul markazi (UAC) belgilagan oʻtish ballari odatda 70,00 dan 95,00 gacha oraliqda boʻladi; 21 yosh va undan katta boʻlgan boʻlgʻusi talabalar esa bevosita universitetga ariza topshirishlari mumkin. Gʻarbiy Avstraliya universitetining DPM dasturiga qabul talablari quyidagilardan iborat: ushbu universitet bakalavr darajasi yoki unga tenglashtirilgan darajaga ega boʻlish, oxirgi uch yillik (toʻliq stavkadagi) tahsil davomida kamida 5,0 GPA koʻrsatkichi, GAMSAT imtihonining mos balli hamda ingliz tilini bilish darajasi. Ushbu universitetning DPM dasturida suhbat talabi mavjud emas (arizalar universitet orqali koʻrib chiqiladi).

Avstraliyalik podiatrlar 3 yildan 4 yilgacha davom etadigan bakalavriat darajasini tamomlaydilar. Ushbu dasturning dastlabki 2 yili, tibbiyot oʻquv dasturiga oʻxshab, asosan turli biotibbiyot fanlariga — funksional anatomiya, mikrobiologiya, biokimyo, fiziologiya, patofiziologiya, farmakologiya, dalillarga asoslangan tibbiyot, sotsiologiya va bemor psixologiyasiga qaratilgan[manba kerak]. Keyingi yil esa podiatriyaga xos yoʻnalishlarga — podiatrik anatomiya va biomexanika, inson yurishi, podiatrik ortopediya (oyoq nuqsonlarini jarrohliksiz davolash), podopediatriya, sport tibbiyoti, revmatologiya, qandli diabet, qon tomir tibbiyoti, ruhiy salomatlik, yaralarni parvarishlash, neyrofanlar va nevrologiya, farmakologiya, umumiy tibbiyot, umumiy patologiya, mahalliy va umumiy anesteziya, tirnoqni qisman hamda toʻliq olib tashlash, matriksektomiya, krioterapiya, yarani tozalash, enukleatsiya, tikuv qoʻyish kabi kichik va yirik podiatrik jarrohlik amaliyot usullari, boshqa teri va elektro-jarrohlik muolajalari hamda ortoped va podiatr jarrohlar bajaradigan amaliyotlarni nazariy jihatdan tushunishga bagʻishlanadi.

Avstraliyalik podiatr jarrohlar — tibbiyot va farmakologiya boʻyicha qoʻshimcha ilgʻor tayyorgarlikka hamda oyoq jarrohligi boʻyicha maxsus tayyorgarlikka ega mutaxassis podiatrlardir. Podiatriya jarrohligi boʻyicha ixtisoslashishni istagan podiatrlar Avstralaziya podiatr jarrohlar kolleji aʼzoligi talablariga javob berishlari shart. Ular 2 yillik nazariy tahsil va 2 yillik klinik amaliyotni oʻz ichiga oluvchi 4 yillik darajani, undan soʻng biomexanika, tibbiyot, jarrohlik, umumiy jarrohlik, ilgʻor farmakologiya, ilgʻor tibbiy tasvirlash hamda klinik patologiyaga yoʻnaltirilgan magistratura darajasini tamomlashlari lozim. Shundan keyin ular Avstralaziya podiatr jarrohlar kollejida registrator maqomiga ega boʻladilar. Podiatr jarroh rahbarligidagi jarrohlik tayyorgarligi (3–5 yil), boshqa tibbiyot va jarrohlik yoʻnalishlaridagi rotatsiyalar, chet eldagi klinik rotatsiyalar hamda ogʻzaki va yozma imtihonlarni topshirgach, registratorlar aʼzolik (Fellowship) maqomiga daʼvogarlik qilishlari mumkin[12]. Aʼzolik olganlarga soʻngra Sogʻliqni saqlash sugʻurtasi toʻgʻrisidagi qonun doirasida Hamdoʻstlik akkreditatsiyasi beriladi, bu esa ularni tibbiy sugʻurta qoplamalari maqsadida kasbiy yordam koʻrsatuvchilar sifatida tan oladi.

Avstraliyadagi podiatriya tibbiyot maktablari

Quyidagi podiatriya oʻquv markazlari Avstraliya va Yangi Zelandiya podiatriya akkreditatsiya kengashi (ANZPAC) tomonidan akkreditatsiyadan oʻtgan:

  • Gʻarbiy Avstraliya universiteti
  • Charlz Sturt universiteti
  • La Trobe universiteti
  • Gʻarbiy Sidney universiteti
  • Janubiy Avstraliya universiteti
  • Nyukasl universiteti (Avstraliya)
  • Kvinslend texnologiya universiteti
  • Markaziy Kvinslend universiteti
  • Sazern Kross universiteti
  • Oklend texnologiya universiteti (Yangi Zelandiyada)

Ularning baʼzilari, jumladan Charlz Sturt universiteti va Gʻarbiy Sidney universiteti podiatriya tibbiyoti bakalavri darajasini taklif etadi; boshqalari esa magistratura darajalarini, masalan, Gʻarbiy Avstraliya universiteti Podiatriya tibbiyoti doktori, La Trobe universiteti esa Podiatriya amaliyoti magistri darajasini taqdim etadi[13].

Yana ikkita podiatriya maktabi — Avstraliya katolik universiteti va Ballarat universitetida tashkil etilmoqda.

Reestrga kiritilgan dorilarni buyurish va yoʻllanma berish huquqlari

Avstraliyalik podiatrlarning dori buyurish huquqlari shtatlarga qarab farq qiladi. Barcha shtatlar roʻyxatdan oʻtgan podiatrlarga kichik jarrohlik amaliyotlari uchun mahalliy anesteziyadan foydalanishga ruxsat beradi[14].

Viktoriya, Gʻarbiy Avstraliya, Kvinslend, Janubiy Avstraliya va Yangi Janubiy Uels shtatlarida: reestrga kiritilgan dorilar boʻyicha tasdiqqa ega roʻyxatdan oʻtgan podiatrlar hamda podiatr jarrohlar tegishli 4-jadval zaharli moddalarini buyurishlari mumkin.

Gʻarbiy Avstraliya va Janubiy Avstraliyada podiatriya boʻyicha magistr darajasiga hamda farmakologiya sohasida keng tayyorgarlikka ega podiatrlar 2-, 3-, 4- yoki 8-jadval dorilarini buyurishga vakolatli hisoblanadi (Avstraliya sogʻliqni saqlash amaliyotchilarini tartibga solish agentligi).

Kvinslendda Avstralaziya podiatr jarrohlar kolleji aʼzolari bir qator 4-jadval dorilarini hamda bitta 8-jadval dorisini buyurishga vakolatli.

Podiatrlar tomonidan yozilgan retseptlar, buni oʻzgartirish uchun lobbichilik qilinayotganiga qaramay, Farmatsevtika imtiyozlari dasturi doirasiga kirmaydi[15].

Podiatrlar beradigan ayrim yoʻllanmalar (oyoq, boldir, tizza va son suyagining oddiy rentgen tasvirlari hamda oyoq yumshoq toʻqimalari holatini ultratovush orqali tekshirish) Medicare tomonidan qoplanadi, boshqalari esa (KT, MRT, suyak skanerlashi, patologik tahlillar va boshqa mutaxassis shifokorlarga yoʻllanmalar) Medicare qoplamalariga toʻgʻri kelmaydi.

Kanada

Kanadada podiatriya amaliyotining taʼrifi va qamrovi provinsiyalarga qarab farq qiladi. Britaniya Kolumbiyasi, Alberta va Kvebekni oʻz ichiga oluvchi bir qator provinsiyalar Podiatriya tibbiyoti doktori (DPM) malakasini tan oladi; Kvebekda boshqa akademik darajalar ham roʻyxatdan oʻtishi mumkin.

2004-yilda Trois-Rivyerdagi Kvebek universiteti Kanadada podiatriyaning amerikacha taʼrifiga asoslangan birinchi va yagona Podiatriya tibbiyoti dasturini ishga tushirgan. Ushbu dasturga Kanada boʻylab har yili 25 nafar talaba qabul qilinadi hamda u 195 kredit toʻplanganidan soʻng DPM darajasi bilan yakunlanadi[16].

Ontario provinsiyasi 1944-yildan beri xiropodistlarni roʻyxatga olib keladi; 2019-yil 31-dekabr holatiga koʻra Ontario xiropodistlar kollejida 701 nafar xiropodist va 54 nafar podiatr roʻyxatdan oʻtgan[17]. Ontario podiatrlar bilan xiropodistlarni bir-biridan farqlaydi. Podiatrlardan DPM darajasi talab etiladi, xiropodistlar esa Universitet sogʻliqni saqlash tarmogʻi qoshidagi Michener taʼlim instituti taklif etadigan 3 yillik xiropodiya boʻyicha magistratura diplomini olishlari kerak. Xiropodistlardan farqli oʻlaroq, podiatrlar OHIP tizimiga hisob-kitob taqdim etishlari, bemorlariga „tashxis maʼlum qilishlari“ hamda oyoq panjasining old qismi suyaklarida jarrohlik amaliyotlarini bajarishlari mumkin[18]. Roʻyxatdan oʻtgan podiatrlar Ontarioga koʻchib oʻtsa, ulardan provinsiyada qayta roʻyxatdan oʻtish va xiropodist sifatida faoliyat yuritish talab etiladi. Ontarioda 1991-yilda qabul qilingan qonunchilik Ontarioda taʼlim olgan xiropodistlarning podiatrga aylanishiga miqdoriy cheklov qoʻygan, ammo allaqachon faoliyat yuritayotgan podiatrlarga nisbatan avvalgi tartib saqlab qolingan[manba kerak].

Eron

Eronda podiatriya tibbiyot maktablari mavjud emas. Sogʻliqni saqlash va tibbiy taʼlim vazirligi (MoHME) podiatriya sohasidagi nomzodlarning tibbiy roʻyxatdan oʻtish uchun taqdim etgan hujjatlarini „Chet el bitiruvchilarining taʼlim hujjatlarini baholash toʻgʻrisidagi nizom“ga muvofiq koʻrib chiqadi[19].

AQShda olingan podiatriya darajalariga ega nomzodlar quyidagi mezonlarga javob bersalar, Eronda roʻyxatdan oʻtish huquqiga ega boʻladilar:

  • bakalavr darajasiga ega boʻlish
  • MCAT imtihonidan oʻtish balli
  • akkreditatsiyadan oʻtgan maktabning podiatriya oʻquv dasturini tamomlash va shu orqali Podiatriya tibbiyoti doktori (DPM) darajasini olish
  • bir yillik magistraturadan keyingi tayyorgarlikni tamomlash (agar oʻz yurisdiksiyasi talab qilsa)
  • tegishli kengash imtihonlaridan oʻtish balli

Yangi Zelandiya

Yangi Zelandiya 1969-yilda xiropodiyani (u tez orada podiatriya deb qayta nomlangan) roʻyxatga olinadigan kasb sifatida joriy etib, barcha nomzodlardan tan olingan uch yillik tayyorgarlik kursini oʻtashni talab qilgan. Yangi Zelandiya podiatriya maktabi 1970-yilda Petonda John Gallocher rahbarligida tashkil etilgan. Keyinchalik maktab Vellingtondagi Apper Xatt shahrida joylashgan Markaziy texnologiya institutiga koʻchirilgan. Bugungi kunda Oklend texnologiya universiteti Yangi Zelandiyada podiatriya boʻyicha tayyorgarlikni taklif etuvchi yagona muassasa hisoblanadi[20].

1976-yilda Yangi Zelandiyadagi podiatrlar mahalliy anesteziyadan foydalanishning qonuniy huquqiga ega boʻlgan hamda oʻz faoliyat doirasiga tirnoq botishi boʻyicha kichik jarrohlik amaliyotlarini kirita boshlagan. Ular 1984-yilda bemorlarni rentgen tekshiruvi uchun radiologlarga yoʻllash huquqini, 1989-yilda esa (tegishli tayyorgarlik bilan) rentgen tasvirlarini oʻzlari olish uchun litsenziya olish huquqini qoʻlga kiritgan. Bugungi kunda diagnostik radiografiya boʻyicha tayyorgarlik podiatriya darajasining oʻquv dasturiga kiritilgan hamda kursni muvaffaqiyatli tamomlagach, bitiruvchilar Yangi Zelandiya Milliy radiatsiya laboratoriyasida roʻyxatdan oʻtadilar.

Buyuk Britaniya

Chorlidagi sayyor xiropodist, 2011-yil

Buyuk Britaniyada podiatrlarning faoliyat doirasi ularning taʼlimi va tayyorgarligiga qarab farq qiladi, biroq unga oddiy teri parvarishi, faqat retsept boʻyicha beriladigan dorilardan foydalanish, inyeksion terapiya hamda tirnoqni kesish va olib tashlash kabi invaziv boʻlmagan jarrohlik amaliyotlari kirishi mumkin[21]. Podiatrlar, shuningdek, bemorlar va koʻp tarmoqli jamoalar oʻrtasida bogʻlovchi vazifasini bajaradilar — tizimli kasallikning oyoqda namoyon boʻlishini aniqlaydilar va bemorni tegishli sogʻliqni saqlash mutaxassislariga yoʻllaydilar[22].

Buyuk Britaniyada podiatr jarroh malakasini olish uchun podiatr keng qamrovli magistraturadan keyingi taʼlim va tayyorgarlikni oʻtashi kerak; bu odatda kamida 10 yil vaqt talab qiladi[23]. Tegishli malakaga ega podiatr jarrohlar suyak va boʻgʻimlarda invaziv jarrohlik amaliyotlarini bajarishlari mumkin.

Buyuk Britaniya qonunchiligi „xiropodist“ va „podiatr“ kasbiy unvonlarini himoya qiladi, biroq ular oʻrtasida farq qoʻymaydi[24]. Himoyalangan unvonlardan foydalanuvchilar Sogʻliqni saqlash va parvarish kasblari kengashida (HCPC) roʻyxatdan oʻtgan boʻlishlari shart[25]. Roʻyxatga olish odatda faqat Buyuk Britaniyadagi 13 ta tan olingan podiatriya maktabining birida bakalavr darajasini olganlarga beriladi. HCPC tomonidan tan olingan kasbiy tashkilotlar quyidagilar:

  • Xiropodistlar va podiatrlar jamiyati
  • Xususiy sektor amaliyotchilari alyansi[26]
  • Xiropodistlar va podiatrlar instituti
  • Britaniya xiropodiya va podiatriya assotsiatsiyasi[27]

1979-yilda Milliy sogʻliqni saqlash xizmati boʻyicha Qirollik komissiyasi 1977-yilda Buyuk Britaniyada bir yarim milliondan sal koʻproq odamga NHS tizimi boʻyicha taxminan olti yarim million xiropodiya muolajasi koʻrsatilganini maʼlum qilgan[manba kerak]; bu uch yil avvalgi koʻrsatkichdan 19% ga koʻp edi. Ushbu muolajalarni olgan bemorlarning 90% dan ortigʻi 65 yosh va undan katta boʻlgan. Oʻsha paytda davlat roʻyxatidan oʻtgan xiropodistlar soni taxminan 5000 nafarni tashkil qilgan, biroq ularning atigi uchdan ikki qismi NHS tizimida ishlagan. Komissiya Bosh xiropodiya xodimlari assotsiatsiyasining koʻproq oyoq gigiyenistlarini jalb qilish taklifiga qoʻshilgan; ular roʻyxatdan oʻtgan xiropodist rahbarligida „tirnoq kesish hamda sogʻlom kishi odatda oʻzi bajarishi lozim boʻlgan oddiy oyoq parvarishi va gigiyenasi“ni amalga oshirishlari mumkin edi[28].

Amerika Qoʻshma Shtatlari

AQShda oyoq panjasi va toʻpiqni tibbiy hamda jarrohlik yoʻli bilan davolash asosan ikki guruh tomonidan amalga oshiriladi: podiatrlar (Podiatriya tibbiyoti doktori darajasiga ega)[manba kerak] va ortoped jarrohlar (Tibbiyot doktori yoki Osteopatik tibbiyot doktori darajasiga ega)[29]. Koʻpchilik shtatlarda ularning faoliyat doirasi oyoq panjasi va toʻpiq bilan cheklangan; biroq ayrim shtatlarda unga boldir, qoʻl yoki har ikkalasi ham kiradi[30]. 2025-yil holatiga koʻra AQShda 9700 nafar podiatr faoliyat yuritadi[31].

Podiatriya tibbiyot maktabiga qabul qilinishi uchun nomzod avvalo universitet darajasida kamida 90 semestr-soatni yakunlagan boʻlishi yoki (koʻproq uchraydigan holat) tegishli yoʻnalishdagi bakalavr darajasini olgan boʻlishi kerak[manba kerak]. Bundan tashqari, boʻlgʻusi talabalardan Tibbiyot kollejiga qabul testini (MCAT) topshirish talab etiladi. 2019-yilda qabul qilinganlarning oʻrtacha MCAT balli 500 ni[32], bakalavriatdagi oʻrtacha umumiy GPA koʻrsatkichi esa 3,5 ni tashkil qilgan[33].

DPM darajasining oʻzi kamida toʻrt yil vaqt talab qiladi. Podiatriya tibbiyot maktabining dastlabki ikki yili M. D. va D. O. talabalari oladigan tayyorgarlikka oʻxshaydi, biroq unda oyoq panjasi va toʻpiqqa koʻproq eʼtibor qaratiladi.

Podiatriya talabasi birinchi kaft-barmoq boʻgʻimining yozilish burchagini tekshirmoqda

Toʻrt yillik podiatriya tibbiyot maktabidan soʻng amaliy tayyorgarlikni taʼminlash uchun jarrohlik rezidenturasi keladi. 2013-yil iyul holatiga koʻra podiatriya sohasidagi barcha rezidentura dasturlaridan kamida uch yillik doktoranturadan keyingi tayyorgarlikka oʻtish talab etilgan[34]. Tayyorgarlikni takomillashtirishga qaratilgan ushbu tashabbusga Kaliforniyada shtatning Podiatriya tibbiyoti kengashi (BPM) va uning Kaliforniya aloqa qoʻmitasi (CLC) boshchilik qilgan[35]. BPM ijrochi direktori James H. Rathlesberger buni Podiatriya tibbiyoti kengashlari federatsiyasining Namunaviy qonuniga kiritgan; ushbu hujjatni u 2000-yilda FPMB prezidenti boʻlishidan avval yozgan edi[36].

Podiatriya rezidentlari tibbiyot va jarrohlikning asosiy sohalari boʻylab rotatsiyadan oʻtadilar. Ular shoshilinch tibbiy yordam, ichki kasalliklar, yuqumli kasalliklar, xulq-atvor tibbiyoti, jismoniy tibbiyot va reabilitatsiya, qon tomir jarrohligi, umumiy jarrohlik, ortopedik jarrohlik, plastik jarrohlik, dermatologiya hamda podiatriya jarrohligi va tibbiyoti kabi rotatsiyalarda ishlaydilar. Rezidenturadan soʻng geriatriya, oyoq va toʻpiq travmatologiyasi hamda yuqumli kasalliklar kabi sohalarda aʼzolik (fellowship) tayyorgarligini olish imkoniyati mavjud[37].

Podiatriya jarrohligi boʻyicha tayyorgarlik
Podiatriyada qoʻllanadigan 40 vattli CO2 lazeri

Rezidenturani tamomlagach, podiatr nomzodlari Podiatriya tibbiy taʼlimi kengashi (CPME) tomonidan akkreditatsiya qilingan ikki mutaxassislik kengashidan birining sertifikatlash imtihonlarini topshirish huquqiga ega boʻladilar; CPMEning oʻzi esa AQSh Taʼlim vazirligi nazorati va tasdigʻi ostida faoliyat yuritadi. Bular Amerika podiatriya tibbiyoti kengashi (ABPM)[38] hamda Amerika oyoq va toʻpiq jarrohligi kengashi (ABFAS)dir[39][40].

ABPM sertifikati Amerika podiatr jarrohlar jamiyati (ASPS) yoki Amerika podiatriya tibbiyoti kolleji (ACPM) aʼzoligiga olib keladi. ABFAS sertifikati esa ASPS yoki Amerika oyoq va toʻpiq jarrohlari kolleji (ACFAS) aʼzoligiga olib keladi. ABPM CPME tomonidan birlamchi podiatriya tibbiyoti va ortopediyasi boʻyicha sertifikatlash sifatida[40], ABFAS esa podiatriya jarrohligi boʻyicha sertifikatlash sifatida tan olingan[40]. Biroq shifoxonalarning malaka tasdiqlash qoʻmitalari koʻpincha bu ikkisi oʻrtasida farq qoʻymaydi[41].

ABFAS doirasida ikkita jarrohlik sertifikati mavjud[42]: oyoq jarrohligi hamda oyoqning orqa qismi/toʻpiqni tiklovchi jarrohlik (RRA). RRA boʻyicha kengash sertifikatini olish uchun nomzod avvaldan oyoq jarrohligi boʻyicha sertifikatga ega boʻlishi shart. ABFAS sertifikatini olish uchun nomzod yozma imtihondan oʻtishi, tajriba va rang-baranglikni koʻrsatuvchi jarrohlik jurnallarini taqdim etishi, ogʻzaki imtihondan oʻtishi hamda kompyuterda klinik simulyatsiyani bajarishi kerak[42].

AQSh Mehnat statistikasi byurosi 2024-yilda podiatrlarning yillik oʻrtacha maoshi 152 800 dollarni tashkil qilganini maʼlum qilgan[43]. Kasbga oid maxsus tovon soʻrovnomalari bundan yuqoriroq raqamlarni keltirgan; APMA va Marit Healthning 2025-yilgi Podiatriya tovonlari hisobotida podiatriya boʻyicha oʻrtacha tovon taxminan 230 000 dollar, podiatriya — oyoq va toʻpiq jarrohligi boʻyicha esa 323 000 dollar deb koʻrsatilgan[44].

Amaliyot xususiyatlari

Podiatr shifokorlar turli sharoitlarda faoliyat yuritadilar. Ayrimlari xususiy klinikada yakka tartibda ishlaydi; baʼzilari esa yirikroq guruh amaliyotlariga mansub. Podiatrlar koʻp tarmoqli yirik amaliyotlarda (masalan, ortopediya guruhlari yoki qandli diabetni davolash guruhlari) yoki klinik amaliyotlarda (masalan, Hindular sogʻliqni saqlash xizmati (IHS), Qishloq sogʻliqni saqlash markazlari (RHC) yoxud Jamoat sogʻliqni saqlash markazi (FQHC)) ham ishlaydi. Baʼzilari davlat tashkilotlarida, masalan, Faxriylar ishlari boshqarmasi shifoxonalari va klinikalarida faoliyat yuritadi[manba kerak].

Baʼzi podiatrlarning amaliyoti asosan jarrohlikka yoʻnaltirilgan. Ular qandli diabet yoki jismoniy jarohat oqibatlaridan soʻng oyoq panjasi va toʻpiqni tiklash boʻyicha qoʻshimcha aʼzolik tayyorgarligini olishlari yoxud bolgʻasimon barmoqlar va bunyonlarni kosmetik jihatdan tuzatish uchun minimal invaziv perkutan jarrohlik bilan shugʻullanishlari mumkin.

Kollejlar va taʼlim

AQShda 11 ta podiatriya tibbiyot maktabi mavjud. Ular Amerika podiatriya tibbiyoti kollejlari assotsiatsiyasi (AACPM) tomonidan boshqariladi hamda Podiatriya tibbiy taʼlimi kengashi tomonidan akkreditatsiya qilinadi.

  • Midwestern universiteti qoshidagi Arizona podiatriya tibbiyoti maktabi[45]
  • Barry universiteti podiatriya tibbiyoti maktabi
  • Des Moines universiteti podiatriya tibbiyoti va jarrohligi kolleji
  • Nyu-York podiatriya tibbiyoti kolleji
  • Kent shtati universiteti podiatriya tibbiyoti kolleji
  • Lake Erie osteopatik tibbiyot kolleji podiatriya tibbiyoti maktabi
  • Rosalind Franklin tibbiyot va fan universiteti qoshidagi doktor William M. Scholl nomidagi podiatriya tibbiyoti kolleji
  • Samuel Merritt universiteti podiatriya tibbiyoti kolleji
  • Temple universiteti podiatriya tibbiyoti maktabi
  • Texas Rio-Grande-Valli universiteti podiatriya tibbiyoti maktabi
  • Western University of Health Sciences qoshidagi podiatriya tibbiyoti kolleji

Podiatriyaning quyi mutaxassisliklari

Podiatrlar oyoq va oyoqning pastki qismiga oid keng doiradagi kasalliklarni jarrohliksiz hamda jarrohlik yondashuvlari orqali davolaydilar. Quyi mutaxassisliklar atamashunosligi dunyo boʻylab turlicha boʻlsa-da, ular odatda quyidagi toifalarga boʻlinadi:

  • Oyoq panjasi va toʻpiqni tiklovchi jarrohlik
  • Podiatriya sport tibbiyoti (surunkali haddan tashqari zoʻriqish jarohatlari va mexanik samaradorlikni oshirish)[46]
  • Podiatriya dermatologiyasi
  • Oyoqning pastki qismi plastik va tiklovchi jarrohligi, aʼzoni saqlab qolish hamda yaralarni parvarishlash[47]
  • Podopediatriya (bolalarda podiatriya)[48]
  • Sud podiatriyasi (jinoyat sodir boʻlgan joyni tekshirish bilan bogʻliq oyoq izlari, poyabzal, poyabzal izlari va oyoqlarni oʻrganish)

Podiatriya yordamchilari turli klinik va noklinik sharoitlarda podiatriya tibbiyot jamoasi tarkibida ishlaydilar. Dunyo boʻylab podiatriya yordamchisi boʻlishning umumiy kasbiy akkreditatsiya yoʻllari mavjud; masalan, Avstraliyada bunday malaka podiatriyaga ixtisoslashgan Yordamchi tibbiy koʻmak boʻyicha IV darajali sertifikat hisoblanadi[49]. Podiatriya yordamchilari koʻplab turli sohalarga ixtisoslashishlari mumkin, masalan:

  • Podiatriya hamshirasi
  • Podiatriya jarrohlik hamshirasi
  • Oyoq parvarishchisi
  • Podiatriya koʻmakchisi
  • Podiatriya texnigi
  • Podiatriya gigiyenisti
  • Oyoq gigiyenisti
  • Podiatriya tibbiy yordamchisi

Kasbiy jamiyatlar va tashkilotlar

  • Ambulator oyoq va toʻpiq jarrohligi akademiyasi (AAFAS)
  • Alberta podiatriya assotsiatsiyasi (APA)
  • Alpha Gamma Kappa birodarligi
  • Xususiy sektor amaliyotchilari alyansi
  • Amerika podiatriya tibbiyoti assotsiatsiyasi (APMA)
  • Amerika podiatr jarrohlar jamiyati (ASPS)
  • Amerika sud podiatriyasi jamiyati
  • Amerika oyoq va toʻpiq jarrohlari kolleji (ACFAS)
  • Amerika oyoq va toʻpiq jarrohligi kengashi (ABFAS)
  • Amerika podiatriya tibbiyoti kolleji (ACPM)
  • Amerika podiatriya tibbiyoti kengashi (ABPM)
  • Amerika podiatriya tibbiyotidagi koʻp mutaxassisliklar kengashi
  • Amerika podiatriya jarrohligidagi koʻp mutaxassisliklar kengashi
  • Amerika podiatriya sport tibbiyoti akademiyasi (AAPSM)
  • Amerika podiatriya dermatologiyasi jamiyati (ASPD)
  • Avstraliya podiatriya assotsiatsiyasi (APODA)
  • Belgiya podologlar assotsiatsiyasi
  • Kanada podiatriya tibbiyoti assotsiatsiyasi (CPMA)
  • Amerika podiatriya amaliyotini boshqarish akademiyasi (AAPPM)
  • Xalqaro podiatrlar federatsiyasi (FIP-IFP)
  • Xalqaro oyoq va toʻpiq biomexanikasi hamjamiyati (i-FAB)
  • Talabalar milliy podiatriya tibbiyoti assotsiatsiyasi (SNPMA)
  • Amerika podiatriya tibbiyoti talabalari assotsiatsiyasi (APMSA)
  • Avstraliya podiatr jarrohlar kolleji (ACPS)
  • Avstraliya podiatriya assotsiatsiyasi (APodA)
  • Avstraliya podiatriya kengashi (APodC)
  • Avstralaziya podiatriya sport tibbiyoti akademiyasi (AAPSM)
  • Avstralaziya podiatriya revmatologiyasi mutaxassislari qiziqish guruhi (APRSIG)
  • Podiatriya tibbiyoti kengashlari federatsiyasi (FPMB)
  • Xiropodistlar va podiatrlar instituti (IOCP)
  • Kanada podiatriya tibbiyoti federatsiyasi
  • Qirollik podiatriya kolleji (RCoP)

Manbalar

  1. ↑ „American Association of Colleges of Podiatric Medicine“.
  2. ↑ „Self-Care - Archaeology Magazine“. www.archaeology.org. Qaraldi: 2022-yil 29-noyabr.
  3. ↑ „Isachar Zacharie“. Jewishvirtuallibrary.org. Qaraldi: 2013-yil 8-dekabr.
  4. ↑ „MD Consult - Important Notice“. www.mdconsult.com. 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 25-yanvar.
  5. ↑ New York State Podiatric Medical Association. NYSPMA. Retrieved on 2010-11-27.
  6. ↑ „When is it necessary to be registered as a podiatry practitioner?“. Podiatric Board of Australia. Qaraldi: 2014-yil 29-oktyabr.
  7. ↑ „Overseas Trained Podiatrists“. AHPRA Podiatric Board. Qaraldi: 2012-yil 28-avgust.
  8. ↑ „Overseas trained podiatrists and podiatric surgeons“. Podiatry Board of Australia (2020-yil 31-mart). Qaraldi: 2020-yil 16-dekabr.
  9. ↑ ACPS. ACPS. Retrieved on 2010-11-27.
  10. ↑ UWA Doctor of Podiatric Surgery. Retrieved on 2021-05-07
  11. ↑ „Meeting of the Podiatry Board of Australia“. — „Meeting of the Podiatry Board of Australia held on 17 December 2014“. Qaraldi: 2013-yil 23-dekabr.
  12. ↑ Fellowship Training Program, Australasian College of Podiatric Surgeons
  13. ↑ „Approved Programs of Study“. Australian Health Practitioner Regulation Agency (APHRA). Qaraldi: 2014-yil 29-oktyabr.
  14. ↑ Drugs and Poisons legislation in the States and Territories of Australia — How does it apply to Podiatry?, Podiatry Board of Australia.
  15. ↑ APODC News Room. Podboardvic.vic.gov.au. Retrieved on 2012-04-14.
  16. ↑ „Doctorat de premier cycle en médecine podiatrique (7017)“. Qaraldi: 2019-yil 6-mart.
  17. ↑ „2019 Annual Report“. www.cocoo.on.ca (2019-yil 31-dekabr). Qaraldi: 2020-yil 16-dekabr.
  18. ↑ „Ontario Podiatric Medical Association (OPMA) – Podiatry and Chiropody“. www.opma.ca. Qaraldi: 2018-yil 21-dekabr.
  19. ↑ http://edd.behdasht.gov.ir Center for Educational Services, Under-ministry for Education, Ministry of Health and Medical Education, Government of Iran. Retrieved on 2014-04-12
  20. ↑ „Podiatry Degree - Bachelor of Health Science - AUT“. www.aut.ac.nz. Qaraldi: 2024-yil 20-dekabr.
  21. ↑ „Conditions of practise“. Health Professions Council (UK). — „...must not perform any type of Podiatric Surgery. For the avoidance of doubt this prohibition does not prevent Mr ... from performing partial or total nail resection and removal, with chemical destruction of the tissues.“. Qaraldi: 2010-yil 30-yanvar.
  22. ↑ „Chiropodists/podiatrists“. Qaraldi: 2018-yil 21-dekabr.
  23. ↑ „Find out about Podiatric Surgeons“. Scpod.org. Qaraldi: 2013-yil 8-dekabr.
  24. ↑ „Understand the difference between a chiropodist and a podiatrist“. The College of Podiatry. Society of Chiropodists & Podiatrists. 2016-yil 13-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 22-oktyabr.
  25. ↑ „About registration: Protected titles“. Health and Care Professions Council. Qaraldi: 2014-yil 7-dekabr.
  26. ↑ „Alliance Of Private Sector Practitioners - Home“ (en-GB). Alliance Of Private Sector Practitioners. Qaraldi: 2022-yil 29-noyabr.
  27. ↑ „About registration: Professions: Chiropodists / podiatrists“. Health and Care Professions Council. Qaraldi: 2014-yil 7-dekabr.
  28. ↑ Royal Commission on the NHS Chapter 8. HMSO, July 1979. ISBN 978-0101761505. Qaraldi: 2015-yil 19-may. 
  29. ↑ „Surgical Care of the Lower Extremities“. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Qaraldi: 2020-yil 10-may.
  30. ↑ „State Scope of Practice Provisions for Podiatric Foot and Ankle Surgeons“. American College of Foot and Ankle Surgeons.
  31. ↑ „Occupational Outlook Handbook: Podiatrists“. U.S. Bureau of Labor Statistics (2025-yil 18-aprel). Qaraldi: 2025-yil 17-avgust.
  32. ↑ „Applicant MCAT Average 2015–2019“.
  33. ↑ „Applicant MCAT Average 2017–2021“.
  34. ↑ „Approval Information for Residencies | CPME“. Apma.org (2012-yil 6-avgust). Qaraldi: 2012-yil 25-avgust.
  35. ↑ "California Dreaming, "California Podiatric Physician, October November December 2006, CA Podiatric Medical Assn., pp. 6-7
  36. ↑ „BPM Endorses Model Law - Podiatric Medical Board of California“.
  37. ↑ „Council on Podiatric Medical Education, Standard CPME 320, Accreditation of Podiatric Medicine and Surgery Residencies“ (en). www.cothweb.org. Qaraldi: 2021-yil 25-may.
  38. ↑ „The American Board of Podiatric Medicine (ABPM)“ (en). www.abpmed.org. Qaraldi: 2021-yil 25-may.
  39. ↑ „American Board of Foot and Ankle Surgery“. American Board of Foot and Ankle Surgery. Qaraldi: 2021-yil 25-may.
  40. ↑ 40,0 40,1 40,2 „Specialty Certifying Boards | CPME“. www.cpme.org. Qaraldi: 2021-yil 25-may.
  41. ↑ LLC, American Podiatric Medical Association „Guide To Podiatric Privileges“ (en). podiatryprivileges.com. Qaraldi: 2021-yil 25-may.
  42. ↑ 42,0 42,1 US Podiatry. K12 Academics Retrieved on 2012-08-24.
  43. ↑ „Podiatrists: Occupational Outlook Handbook“. U.S. Bureau of Labor Statistics. Qaraldi: 2026-yil 1-iyun.
  44. ↑ 2025 Podiatry Compensation Report (Report). American Podiatric Medical Association and Marit Health. 2025. 
  45. ↑ „School of Podiatric Medicine in Glendale, AZ – Midwestern University“. www.midwestern.edu. Qaraldi: 2018-yil 21-dekabr.
  46. ↑ structural podiatry. Retrieved on 2012-12-30.
  47. ↑ „Advanced Practicing Podiatrists – High Risk Foot“. App-hrf.com.au (2012-yil 23-oktyabr). 2013-yil 19-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 8-noyabr.
  48. ↑ „What is Podopaediatrics?“. UK Health Centre. Qaraldi: 2020-yil 16-dekabr.
  49. ↑ „Allied Health Courses – Certificate IV in Allied Health Assistance – Cert IV“. Qaraldi: 2018-yil 21-dekabr.

Havolalar

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Podiatriya" dan olindi