Qalmoqqir mis koni

Qalmoqqir mis koni — „Olmaliq KMK“ Ajning asosiy konlaridan. Toshkent viloyatidagi Olmaliq shahrining shim.gʻarbiy qismiga tutashgan. Qalmoqqir mis koni. misporfir tipidagi dunyo boʻyicha eng yirik hisoblangan 10 ta obʼyektlar qatoriga kiradi. Kon choʻkindi, vulkanogen va intruziv jinslar majmuasidan tarkib topgan, ularda magmatik hosilalar koʻproq uchraydi. Konning geologik tuzilishida riolitporfirlar, dolomitlar va ohaktoshlar, andezitdatsitli porfirlar, kvarsli monsonitporfirlar, granodioritporfirli daykalar, dioritli va diabazli porfiritlar mavjud. Vulkanogen choʻkindi qatlam jinslarini siyenitdiorit qatoridagi asosliroq intruzivlar yorib chiqqan va qisman ular bilan assimilyatsiyalashgan. Asosiy ruda qamrovchi jinslar yirik shtok shaklida mujassamlashgan siyenitdioritlar, dioritlar va riolitporfirlardir.

Kon rudalari 3 texnologik tipga: oksidlangan, aralash (tarkibida ikkilamchi sulfidlar boʻlgan) va birlamchi sulfidlarga boʻlinadi. Oksidlangan rudalar murakkab tuzilishi bilan farqlanib, koʻpincha turli qalinlikdagi tik yotuvchi tomir, qatlam, linza va ustun koʻrinishlarda uchraydi. Gipergenez zonasining eng koʻp qalinligi 180 m (oʻrtacha 60–65 m), oksidlangan rudalarning oʻrtacha qalinligi 20 m, aralash va xalkozinlilarniki 19 m dan iborat. Oksidlangan rudalardagi misning tarkibi — 0,3 dan 3% gacha, ikkilamchi sulfidli boyish zonasida — 0,3 dan 4% gacha.

Qalmoqqir mis konining birlamchi rudalari tarkibida mis — 0,58%, molibden — 0,005%, oltin — 0,5 g/t, kumush — 3 g/t, oltingugurt 1,5— 2%, kamyob elementlar (selen, tellur, reniy, vismut, indiy va boshqalar) mavjud.

Konning markaziy qismi mis va temir sulfidlariga boy. Oltinning taqsimlanishi xalkopiritli minerallashish bilan bogʻliq. Rudali shtokverkning kuzatilgan qalinligi 1240 m gacha. U yaxlit uzluksiz tanani tashkil qilib, konning oʻrta qismiga kelganda tarmoqlanadi.

Konda metasomatik oʻzgargan jinslar keng tarqalgan. Ularda greyzenlashish eruptivli brekchiyalar va qora granitporfirlarning daykalarida mujassamlashgan. Qalmoqqir mis konining kvarsseritsitli metasomatitlari odatdagi ikkilamchi kvarsitlardan oʻzida boy glinozyomli minerallarning (korund, diaspor, andaluzit va boshqalar) deyarli uchramasligi bilan farq qiladi.

Kon tarixi

Karyer qurilishi 1954-yilda boshlanib, 1959-yil 1-iyulda Qalmoqqir konining birinchi navbatini ishga tushirish toʻgʻrisida dalolatnoma imzolangan.

Konni dastlabki oʻzlashtirish loyihasi Leningradning „Gipruda“ instituti tomonidan tuzilgan, soʻngra Qalmoqqir konining loyihasi Moskva „Giprosvetmet“ institutiga topshirilgan va 1960-yilda institut kengaytirish loyihasini ishlab chiqqan.

Oʻsha paytda yuk tashish uskunasi sifatida Ural ogʻir mashinasozlik zavodining choʻmich hajmi uch kub boʻlgan SE 3 ekskavatorlaridan, agʻdarmalarga jinslarni tashishda esa yuk koʻtarish qobiliyati uch tonnadan oʻn tonnagacha boʻlgan avtomobillaridan foydalanilgan.

Konda 1963-yildan boshlab EKG-8 qoyali ekskavatorlari ishlagan, ruda va jins bilan ogʻir yukli sostavlar tortish oʻgirligi 150 tonna boʻlgan elektrovozlar yordamida tashilgan. 1965-yil oxiriga kelib, barcha arqon-zarbali burgʻulash uskunalari VSV-3, BSSH 2M tipidagi sharoshkali burgʻulash uskunalari bilan almashtirildi. Yetmishinchi yillarning boshlarida togʻ-kon uskunalarining yangilanishi boshlanadi.

Bugun

Karyer yiliga 5–6 m ga chuqurlashmoqda, ish jabhasining oldinga siljish tezligi esa 90-10m. „Qalmoqqir“ konining atrofi kichik tepalikli tabiatga ega. Konning eng baland nuqtalarining dominant sathidan balandligi taxminan 200 m. Hududning tabiati konning yuqori qismini tog 'karyeri tomonidan qazib olish imkoniyatini oldindan belgilab qoʻygan. Konning bu qismi yarim xandaklar bilan ochilgan. Konning hududning ustunlik darajasidan pastda joylashgan qismi +660 m belgisidan boshlab, statsionar tashqi xandaq bilan ochilgan.

Avtomobil transportidan karyerning yuqori gorizontlarida, +760 m va undan yuqori balandlikdagi joylarda, shuningdek, gorizontlarni ochishda kapital va yangi kesmli xandaqlarida foydalaniladi.

Temir yoʻl transporti yuklarni temir yoʻl agʻdarmalariga va rudalarni qayta ishlash zavodiga tashish uchun ishlatiladi.

Konda portlatish quduqlarini burgʻulash SBSh-250 MNA-32 burgʻulash qurilmalari bilan amalga oshiriladi.

Quduqlar diametri 244,5 mm boʻlgan sharoshkali dolotalar bilan burgʻulanadi.

Uskuna quruq va sugʻorilgan, monolit va singan jinslarda quduqlarni burgʻulashi mumkin.

Quruq jinslarni burgʻilashda quduqqa havo-suv aralashmasini yetkazib berish orqali nam changni bostirish majburiy boʻlib, chang namlanadi va atmosfera ifloslanmaydi.

Burgʻulash vositasi — uzunligi 8 m, diametri 203 mm 4 ta shtangadan iborat.

Togʻ jinslarini transport vositalariga yuklash- toʻgʻridan-toʻgʻri mexanik belkurak tipli siklik ekskavatorlar tomonidan amalga oshiriladi. Hozir 4,6 m3 dan 15 m3 gacha choʻmich sigʻimiga ega EKG-20, EKG-15, EKG-12,5, EKG-10, EKG-8I, EKG-6,3, EKG-5U, EKG-5A, EKG-4,6 rusumli ekskavatorlardan foydalanilmoqda.

Ustki qatlam jinslari va rudalar keng oʻlchovli elektrlashtirilgan temir yoʻl transportida tashiladi.

Yuqori gorizontlardan (760 m va undan yuqori) ustki qatlamni agʻdarmalarga va rudalarni qayta yuklash punktlariga tashish avtomobil transporti orqali amalga oshiriladi.

Karyer bortining shimoli-sharqida 1-sonli togʻ jinslarini qabul qilish uchun ishlab chiqarish uchastkasi mavjud boʻlib, unda toʻrtta agʻdarmali temir yoʻl tupigi bor, ulardan uchtasi +740 m belgisida joylashgan, toʻrtinchi tupik. 770 m belgisidan 30 m balandroqdir.

Sariq choʻqqi karyeri

„Qalmoqqir“ kon boshqarmasi tarkibiga Olmaliq shahridan janubi-sharqda, Qurama tizmasining shimoliy yonbagʻrida joylashgan Sauqbuloq ruda koni maydonida joylashgan Sariq-Choʻqqi karyeri ham kiradi. Kon 1932-yilda Batalov A. B. tomonidan A. V. Korolev rahbarligida kupremetrik tadqiqot davomida ochilgan.

Hozir Sariq-Choʻqqi koni karyer tomonidan qazib olinmoqda.

Sariq-Choʻqqi mis-molibden koni Sauq-Buloq daryosining oʻrta oqimida 1040–1580 m balandlikda joylashgan. Maydon Olmaliq shahri bilan 26 km uzunlikdagi asfalt yoʻl bilan bogʻlangan. „Izvestkovaya“ stansiyasi Oxangaron-Svintsovaya temir yoʻlida joylashgan boʻlib, karerdan 14 km uzoqlikda joylashgan.

Iqtisodiy nuqtai nazardan, Sariq-Choʻqqi koni qulay sharoitda joylashgan. U yaxshi rivojlangan Olmaliq togʻ-kon viloyatida joylashgan boʻlib, bu yerda qoʻrgʻoshin-rux va mis qazib olish, qayta ishlash va metallurgiya korxonalari bazasi mavjud.

Sariq-Choʻqqi koni 1974-yil may oyida ishga tushirilgan. 1981-yil may oyida SSSR Davlat zahiralari qoʻmitasi 08.05.1981+yildagi 1582-sonli bayonnoma bilan yangi shartlarni tasdiqladi.

Ruda konining maydoni shimoli-gʻarbdan Miskon yorigʻi, shimoli-sharqdan Urgaz daryosi va janubdan Qurama tizmasining oʻqi bilan cheklangan.

Sovuq-Buloq ruda koni hududining relyefi qoʻpol xususiyatga ega boʻlib, bu yerda mutlaq belgilar 700 dan 1000 m gacha, janubiy qismida esa 900 dan 2000 m gacha.

Sariq-Choʻqqi karyerini elektr taʼminoti 35/6 GPP dan 2500 kVA quvvatga ega ikkita transformatordan toʻrtta oziqlantiruvchi liniyalar orqali amalga oshiriladi. Elektr taʼminoti sxemasi birlashtirilgan: A-35 simidan yasalgan 6 kV statsionar elektr uzatish liniyalari ekskavatorlar va burgʻulash dastgohlariga boradi, soʻngra ish gorizontlarida statsionar elektr uzatish liniyalari A-35 sim bilan yogʻoch yoki beton tayanchlarda amalga oshiriladigan mobil elektr uzatish liniyalariga aylanadi. Koʻchiriluvchan elektr uzatish liniyalari YAKNO-10U1 tipidagi qayta ulash punktlariga (11 dona miqdorida) ulanadi va KGE tipidagi kabel orqali ekskavatorlarga ulanadi.