Qayin sahifasining manbasini koʻrish

'''Qayin''' — [[qayindoshlar]] [[oila (biologiya)|oila]]siga mansub barg toʻkuvchi [[daraxt]] va [[buta]]lar [[turkum]]i. Oq Qayin, kareliya Qayini, yumshoq yoki tukli Qayin, dauriya Qayin yoki qora Qayin, yapaloq bargli Qayin kabi 100 ga yaqin [[tur (biologiya)|tur]]i maʼlum. Asosan, Shimoliy yarim sharning moʻtadil va sovuq iqlimli rayonlari hamda subtropik mamlakatlarida tarqalgan. [[Gʻarb]]iy [[Yevropa]]ning 65° gacha shimoliy kengliklarida, [[Rossiya]] Yevropa qismining oʻrmon va oʻrmondasht zonasida, Gʻarbiy [[Sibir]], [[Zabaykalye]], [[Sayan togʻlari|Sayan]], [[Oltoy]] va [[Kavkaz]]da uchraydi. [[Ignabargli oʻsimliklar|Ignabarglilar]] va bargli daraxtlar bilan aralash oʻsib, keng Qayin oʻrmonlari hosil qiladi.
[[Fayl:Illustration Betula pendula0.jpg|thumb|Betula pendula]]

[[Oʻrta Osiyo]]da 2 turi: Turkiston va Tyanshan Qayinlari tarqalgan. Toʻqayzorlarda, 5—6 ga maydonlarda alohida yoki aralash oʻrmonlar tashkil qilib, togʻ daryolari qirgʻoqlarida ingichka polosalar holida oʻsadi. Baʼzi joylarda yongʻoqzorlar, archazorlar, oqqaragʻayzorlarda tabiiy holda uchraydi. Turkiston Qayini ({{lang|la|''B. turkestanica''}}<!--В. 1игке§1ашка-->) [[Tyan-Shan|Tyanshan]]-[[Olay tizmasi|Olay]] togʻ [[daryo]]lari boʻylarida uchraydi. Boʻyi 8–17 m. [[Poʻstloq|Poʻstlogʻi]] oqsariq, tanasidan tez koʻchadi. [[Barg]]lari ketma-ket joylashgan tuxumsimon, tigʻsimon. [[Gul]]lari ayrim jinsli, [[bir uyli oʻsimliklar|bir uyli oʻsimlik]]. [[Toʻpgul]]i [[kuchala]]. Aprel oyida gullab, oktabrda urugʻlaydi. Tyanshan Qayini yoki qizil Qayin ({{lang|la|''B. tianschanica''}}<!--В.Иапзспашса-->) Tyanshan togʻlari vo’diylarida yakka holda yoki toʻptoʻp boʻlib uchraydi. Daraxtining boʻyi 20 m gacha yetadi. Shoxshabbalari keng, qalin. Poʻstlogʻi qatlamqatlam. Barglari toʻq kulrangyashil, rombsimon. Yosh [[novda]]larida smolali soʻgallari bor. 8—15 yoshidan gullay boshlaydi. Qayin yorugʻsevar, sovuqqa chidamli, qurgʻoqchilikka bardoshli. Turli tuproqiqlim sharoitlarida oʻsa oladi. 40—120 (150) yil yashaydi. Qayindan shaharlarni koʻkalamzorlashtirishda foydalaniladi, yogʻochidan parket, faner, changʻi va boshqalar, ayrim turlarining yogʻochidan qimmatbaho mebel tayyorlanadi. Poʻstlogʻidan qatron, barglaridan boʻyoq olinadi, kurtagi va kuchalasi qushlar uchun yaxshi ozuqa. Qayin sharbati, kurtagining qaynatmasi va tindirmasi tibbiyotda qoʻllanadi.

== Adabiyot ==
* Grozdova N.B., Beryoza, M., 1976. Abdushukur Xonazarov.

{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

[[Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar]]


{{chala}}