Qorayantoq

Qorayantoq — Oʻzbekiston Respublikasi Jizzax viloyati Sharof Rashidov tumanida joylashgan shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan. Mazkur qishloq nomi ham geografik, ham etnografik asoslarga ega bo‘lib, mintaqa toponimikasida o‘ziga xos o‘rin tutadi.

Qorayantoq
Shaharcha
40°03′28″N 67°52′32″E
Mamlakat	Oʻzbekiston
viloyat	Jizzax viloyati
tuman	Sh. Rashidov tumani
Qachondan beri shaharcha	2009
Vaqt mintaqasi	UTC+5
Qorayantoq

Nomining etimologiyasi

"Qorayantoq" toponimining kelib chiqishi borasida mutaxassislar tomonidan bir necha ilmiy taxminlar ilgari surilgan:

1. Etnonimik asos (Qora urug‘i): Toponimist olim B. O‘rinboyevning fikricha, nom tarkibidagi "Qora" so‘zi deyarli barcha turkiy xalqlarning urug‘-qabilalari orasida uchraydi. Xususan, bu joy nomi o‘zbek xalqi tarkibidagi Qirq qabilasining "Qora" urug‘iga daxldor bo‘lishi mumkin. Qishloq ushbu urug‘ning bir shoxobchasi (bo‘lagi) tomonidan asos solingan bo‘lishi ehtimoli yuqori.
2. O'simlik bilan bog'liqlik: Boshqa bir taxminga ko‘ra, hududda yantoq o‘simligi qalin va zich o‘sganligi sababli "Qora yantoq" (ya’ni juda ko‘p, qalin yantoq) deb atalgan bo‘lishi mumkin.
3. Relyef va o'simlik (Tepa): T. Nafasov (2009) izohiga ko‘ra, yantoq o‘sgan tepaliklar va tepasimon balandliklari ko‘p bo‘lgan joylar "Qorayantoq" deb yuritilgan.
4. "Qoratayoq" shakli: Ba’zi manbalarda qishloq nomi dastlab "Qoratayoq" urug‘i nomi bilan bog‘liq bo‘lganligi, keyinchalik talaffuzda o‘zgarib, Qoratayoq — Qorayatoq — Qorayantoq ko‘rinishiga kelganligi qayd etiladi.

Olimlarning xulosasiga ko‘ra, nomning ilmiy etimologiyasi to‘liq aniqlanmagan bo‘lsa-da, uning etnonim (urug‘ nomi) ekanligi haqiqatga yaqinroq deb qabul qilinadi.

Tarixi va joylashuvi

Qorayantoq Sharof Rashidov tumanining qadimiy qishloqlaridan biri bo‘lib, uning tarixi mintaqadagi yirik o‘zbek qabilalari, xususan, Qirqlar va ularning tarmoqlari bilan chambarchas bog‘liq. Hudud relyefi asosan tepaliklar va yantoqzorlardan iborat bo‘lganligi sababli, nomi ham ushbu tabiiy sharoitga moslashgan.

Adabiyotlar

• B. O‘rinboyev, "Jizzax viloyati toponimlari", 2007-yil.
• T. Nafasov, "O‘zbekiston toponimlarining izohli lug‘ati", 2009-yil.
• Jizzax viloyati aholi punktlari va toponimlari bo‘yicha statistik ma’lumotlar to‘plami (340-bet).
• Эшонқулов Умурзоқ, "Жиззах воҳаси этник гуруҳлари ўрганилиши тарихидан", Илмий-онлайн конференсия материаллари.

• Дониёров Х., "Ўзбек халқининг шажара ва шевалари", Тошкент, 1968-йил.

• А.А.Закиров, Б.С.Мавлянов "Жиззах номларининг изоҳли луг'ати" "Камалар-ПРЕСС" нашриёти, Тошкент 2025-йил.