Quva sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti 
| oʻzbekcha nomi                     = Quva
| mavqe                              = shahar
| mamlakat                           = Oʻzbekiston
| mintaqa                            = Fargʻona viloyati
| jadvalda mintaqa                   = 
| tuman turi                         = tuman
| tuman                              = Quva tumani
| jadvalda tuman                     = 
| jamoat turi                        =
| jamoat                             =
| jadvalda jamoat                    =
| qaram                              =
| gerb                               = 
| bayroq                             =
   |lat_dir = N|lat_deg= 40|lat_min= 31|lat_sec=24
   |lon_dir = E|lon_deg= 72|lon_min= 03|lon_sec=42
  |CoordAddon                        = 
  |CoordScale                        =          
| mamlakat xaritasi oʻlchami         = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami          =
| tuman xaritasi oʻlchami            =
| mamlakat xaritasi                  =
| mintaqa xaritasi                   =
| tuman xaritasi                     =
| ichki bolinishi                    =
| rahbar turi                        =  
| rahbar                             =  
| asos solingan                      =  
| ilk eslatilishi                    =
| avvalgi nomlari                    = 
| qachondan beri                     =  
| maydon                             = 
| balandlik turi                     =
| AP markazi balandligi              =   
| iqlim                              =
| rasmiy til                         =
| aholi                              = 36 975
| sanalgan yil                       = 
| zichlik                            =
| aglomeratsiya                      =
| milliy tarkib                      = 
| konfessiyaviy tarkib               = 
| etnoxronim                         =
| vaqt mintaqasi                     = +5
| DST                                =
| telefon kodi                       = 
| pochta indeksi                     =  
| pochta indekslari                  =
| sayt                               =
| avtomobil kodi                     = 
| identifikator turi                 =
| raqamli identifikator              =
| Commons turkumi                    =
}}

'''Quva''' — [[Fargʻona viloyati]] Quva tumanidagi shahar (1974-yildan), tuman markazi. Fargʻona shahridan 40&nbsp;km shimoliy-sharqda joylashgan. Eng yaqin temir yoʻl stansiyasi Quva hisoblanadi (4&nbsp;km). Aholisi 40 ming kishi (2005-yil statistikasiga koʻra). [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona vodiysidagi]] eng qadimiy shaharlardan biri hisoblanadi.
[[Fayl:Quva shahri.jpg|thumb|Quva shahri]]

== Tarixi ==
Shaharning vujudga kelishi va nomi haqida turli rivoyatlar mavjud. „Fargʻona tarixi“ asarining muallifi Ibratning yozishicha, Quva shahri dastlab, „Qubod“ yoki „Qubo“ deb atalib, keyinchalik esa „Quva“ shaklini olgan.

[[Oʻrta Osiyo|Oʻrta Osiyoning]] sharqiy qismidagi shaharlar ichida qadimiyligiga koʻra [[Chust]], [[Istaravshan]], [[Xoʻjand]], [[Panjakent|Penjikentdan]] keyin 5-oʻrinni egallaydi (miloddan avvalgi II—I ming yilliklar boshidan VI—V asrlargacha) va shu bilan birga [[Kosonsoy (shahar)|Kosonsoy]], [[Oʻsh (shahar)|Oʻsh]], [[Oʻzgan|Oʻzgan]], [[Axsikent]], [[Rishton]] kabi qadimiy shaharlar roʻyxatida birinchi oʻrinda turadi (miloddan avvalgi III—II asrlar).

Shahar haqidagi dastlabki maʼlumotlar miloddan avvalgi II asrga mansub [[Xitoy]] manbalarida keltirilgan. Oʻsha davrda Quva shahri kengayib, [[Qoʻhandiz]], [[Shahriston]] va [[Rabod]] kabi uchta qismlardan iborat boʻlgan<ref>{{Из БСЭ|заглавие=Кува}}</ref>. Shahar tevaragi ikki qator qalin va baland mudofaa devori bilan oʻralgan. Rabodda baland (3,6 m) yaxlit tagkursi ustida [[Quva budda ibodatxonasi]] qad koʻtargan. [[Ibodatxona]] VIII asr boshlarida [[arablar]] tomonidan vayron qilingan.

IX—XII asrlarda Quva [[Fargʻona|Fargʻonaning]] yirik, koʻrkam va obod shahriga aylangan. Istaxriyning taʼkidlashicha, Quva kattaligi jihatidan Fargʻonada [[Axsikent|Axsikentdan]] keyin ikkinchi oʻrinda turadigan shahar hisoblangan. Ibn Havqalning yozishicha, Quva [[Sayxun|Sayxungacha]] ([[Sirdaryo]]) yetib boradigan nahr sohilida joylashgan shahar boʻlgan. Uning markazida Registon maydoni, Qoʻhandizda jome masjidi, Rabodda esa saroy, qamoqxona va bozorlar joylashgan.

Quva shahri [[Mongollar|moʻgʻullar]] istilosi oqibatida vayron etilib, XIV — XVI asrlarda qasaba shaklidagi maskanga aylantirilgan. [[Yoqut Hamaviy]] Quvani katta shahar deb atagan. Shuningdek, ushbu shahar [[Qoshgʻariy|Mahmud Qoshgʻariyning]] [[Devonu lugʻotit turk|„Devonu lugʻotit turk“]] asariga ilova qilingan xaritada ham koʻrsatilgan. Quva [[hunarmandchilik]] rivoj topgan shaharlardan biri hisoblanib, [[temirchilik]] va [[shishasozlik]] ham yuksak darajaga yetgan edi.

Quva shahrining oʻz tangasi zarb qilingan boʻlib, [[Boburnoma|„Boburnoma“da]] Quva Andijondan 4 ogʻoch (farsax) narida joylashgan qishloq deb taʼriflangan.

Quvada hozirgi kunga qadar saqlanib qolmagan 2 ta [[madrasa]] mavjud boʻlgan. Ular: [[Muhammad Alixon madrasasi (Quva)|Muhammad Alixon]] va [[Mir Shahobiddinxoʻja madrasasi|Mir Shahobiddinxoʻja]] madrasalaridir.

Tarixchi A. Muhammadjonovning fikricha, shahar nomi „Qaviybod“, „Qavobod“ yoki „Qaybod“ shakllarida talaffuz etilgan va qaviylarning qarorgohi, tojdor hukmdorning taxti oʻrnatilgan [[qasr]] va mamlakatning bosh shahri — [[poytaxt]] maʼnosini anglatgan. Keyinchalik, shahar nomi oʻzgarib, hozirgi Quva shaklini olgan.

Quvada 1956—1960-yillarda Y. Gʻulomov boshchiligida (V. D. Jukov, I. Ahrorov, V. A. Bulatova, A. Muhammadjonov, H. Muhamedov, M. Aminjonova) arxeologik qazishma ishlari olib borilgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, oʻrta asrlarda Quvaning umumiy maydoni 100—120 ga ni tashkil etgan boʻlib, shundan [[Shahriston]] 12 ga va uning shimoliy-sharqiy burchagidagi arki aʼlo 1 ga maydonni egallagan (Shahriston va Ark qoldiqlari hozirgigacha saqlanib kelmoqda).
[[Fayl:Ahmad Al-Fargʻoniy haykali (Quva shahri).jpg|thumb|Ahmad Al-Fargʻoniy haykali (Quva shahri)]]
1998-yil [[Ahmad al-Fargʻoniy|Ahmad al-Fargʻoniyning]] 1200 yillik yubileyiga tayyorgarlik koʻrish vaqtida Quvada arxeologik qazishma ishlari olib boriladi. Qazishma ishlari davomida Shahristonning janubiy mudofaa devori ostidan 8 m dan ziyod chuqurlikdan miloddan avvalgi II—I asrlarga oid moddiy madaniyat buyumlari topilgan. 1998-yildagi qazishma ishlari natijasida shaharning qadimgi uchta darvozasi oʻrni aniqlangan va shahar xarobasi hududidan turar joy binolari majmuasi, uning shimolida esa VII—VIII asrlarga oid [[budda]] ibodatxonasi hamda budda ilohlari haykallari topilgan.

Quvadan bir qancha mashhur kishilar, xususan, [[Ahmad al-Fargʻoniy]]<ref>{{Cite web|url=http://www.fergananews.com//articles/2362|title=«Город, который существует на протяжении тысячелетий, будет расти вверх, как слоеный пирог»|publisher=Фергана.Ру|accessdate=2020-04-04|archive-date=2018-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018122438/http://www.fergananews.com/articles/2362|deadlink=no}}</ref>, Abu Nasr Ahmad ibn Muhammad al-Quboviy, Rukniddin Quboviy, Muhammad ibn Muhammad al-Quboviy, Abduqayum Vaxmiy, Shokirxon Hakimiy va boshqa olimlar yetishib chiqqan.

== Geografiyasi ==
Shahar [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] [[Fargʻona viloyati|Fargʻona viloyatining]] shimoli-sharqiy qismida joylashgan.

== Iqtisodiyoti ==
Sovet davrida Quva shahrida mebel fabrikasi va konserva zavodi ochilganidan keyin shahar iqtisodiyoti sezilarli darajada oʻsadi.

== Taniqli shaxslar ==

Abul Makorim Rizqulloh ibn Muhammad ibn Abulhasan ibn Umar al-Quboviy — oʻrta asr [[Forslar|O'zbek]]  olimi, ustoz, XII asr adabiyotshunosi.

Abudunosr Ahmad ibn Muhammad Quboviy — O'zbek yozuvchisi, tarixchi, XII asr [[Tarjimon|tarjimoni]].

[[Ahmad al-Fargʻoniy|Abu-l-Abbos Ahmad ibn Muhammad al-Fargʻoniy]] — IX asrning eng yirik oʻrta asr [[Forslar|O'zbek]] olimlaridan biri, oʻrta osiyolik [[astronom]], [[matematik]] va [[Geografiya|geograf]] (798-861).

Ibrohim ibn Ali al-Husayn ibn Is’hoq Quboviy — soʻfiy [[olim]] (1103-1178).

Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad al-Quboviy — [[ulamo]], olim, [[islom]] dini boʻyicha nufuzli mutaxassis (XIII asr).

Ruknidin Quboviy — oʻrta asrlarda ijod qilgan [[Movarounnahr|Movorounnahr]] [[Shoir|shoiri]] (XIII asr).

[[Akrom Yusupov|Akram Mamedovich Yusupov]] — sovet, oʻzbek [[Sirk|sirki]] artisti, [[Masharabozlik|masxaraboz]], Oʻzbekiston xalq artisti.

== Infrastrukturasi ==
Quva shahrida [[paxta]] tozalash, [[gʻisht]] zavodlari, mebel, [[tikuvchilik]], [[qandolatchilik]] fabrikalari, don mahsulotlari kombinati, aholiga maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, qurilish tashkilotlari, yoʻllarni taʼmirlash tashkiloti, taʼmirlash-qurilish boshqarmasi, „Issiq non“, toʻqimachilik korxonalari, dehqon bozori, savdo markazi, anor sharbati ishlab chiqaruvchi sex va avtokorxonalar faoliyat koʻrsatadi. Shaharda, shuningdek, Oʻzbekiston — [[Turkiya]] „Ahror“ qoʻshma korxonasi oʻz faoliyatini olib boradi.

Quvada 5 ta umumiy oʻrta taʼlim maktabi, bolalar musiqa maktabi, klublar, tuman markaziy va bolalar kutubxonalari, madaniyat va istirohat bogʻi, baynalminal jangchilari xiyoboni, [[Ikkinchi jahon urushi]] qatnashchilari xiyobonlari, Ahmad al-Fargʻoniy yodgorlik majmuasi, oʻlkashunoslik muzeyi va stadion mavjud.

Shuningdek, tuman markaziy kasalxonasi, shahar kasalxonasi, tish davolash poliklinikasi, maxsus dispanser, „Ona va bola“ reabilitatsiya markazi, dorixonalar va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Quvadan [[Fargʻona]], [[Qoʻqon]], Oltiariq [[Margʻilon]], [[Andijon viloyati|Andijon]], [[Asaka tumani|Asaka]], [[Shahrixon tumani|Shahrixon]], Oʻsh, [[Aravon (tuman)|Aravon]] va boshqa shaharlarga avtobus va marshrutli taksilar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

== Adabiyot ==
* Abduxoliq Abdurasul oʻgli, Qadimgi Fargʻona tarixidan [Xitoy manbalarida Fargʻona haqida ilk maʼlumotlar]. T., 2002.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}
[[Turkum:Oʻzbekiston shaharlari]]
[[Turkum:Quva tumani]]
[[Turkum:Quva tumanidagi shaharlar]]